Кіріспе

Американдық футболдың түрі – алты адамдық футбол. Бұл стандартты он бір немесе он екі ойыншының орнына әр командада алты ойыншыдан тұратын футболдың бір түрі. Оны көбінесе АҚШ және Канаданың ауылдық аймақтарындағы орта мектептер ойнайды.

Тарих

Алты адамдық футболды 1934 жылы Небраска штатының Честер қаласында Стивен Эплер Ұлы депрессия кезінде шағын орта мектептердің футбол командасын құрудың балама жолы ретінде ойлап тапқан. Алғашқы ойын 1934 жылдың 27 қыркүйегінде Небраска штатының Хеброн қаласындағы Атлетикалық алаңда шамдарда, шамамен 1000 көрерменнің алдында өтті. Бұл ойын Канзас және Небраска штаттарының жаттықтырушыларына осы жаңа алты адамдық футболды сынап көруге бағалап қарау үшін ұйымдастырылды. Ойынға қатысқан екі команда Харди Честер (“Hard Chests”) және Бельвидер Александрия (“Belvalex”) командаларының біріккен құрамасы болды. Екі команда осы ойынға дейін екі апта дайындалды; нәтижесі 19:19 тең түсті. Сол кештен кейін ойын ережелері АҚШ-тағы 60 мыңға жуық жаттықтырушыға таратылды. 1940 жылдың 5 қазанында Огайо штатының Виндхэм қаласындағы Виндхэм орта мектебі алғашқы халықаралық алты адамдық футбол ойынында 39:1 есебімен Онтарио штатының Ниагара сарқырамасының Стэмфорд колледжін жеңді.

Белгілі ойыншылар

Джек Парди (19 сәуір 1936 - 1 сәуір 2013) футбол карьерасын Техас штатының Кристовал қаласында жасөспірім кезінде бастады, онда ол алты ойыншыдан құралған команда мүшесі ретінде өте жақсы ойнады. [1] Ол Техас A&M университетінде All American linebacker және Лос-Анджелес Рамс (1963) және Вашингтон Редскинс (1971) командаларында екі мәрте All Pro атанды. Ол NFL-ге жеткен алты ойыншының бірі болды, ал оның ашық алаңдағы ойын туралы білімі жаттықтырушы ретінде оған үлкен пайда келтірді. Парди 1986 жылы колледж футболының Даңқ залына ойыншы ретінде енгізілді. Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Парди жаттықтырушылыққа көшті, соның нәтижесінде колледж футболында, Ұлттық футбол лигасында, АҚШ Футбол лигасысында, Дүниежүзілік футбол лигасысында және Канада футбол лигасысында команданы басқарған жалғыз бас жаттықтырушы болды. Эд Спринкл (3 қыркүйек 1923 - 28 шілде 2014) 1939 жылы Тускола орта мектебінде алты ойыншыдан құралған футбол ойнады және көптеген адамдар оны "Профутболдағы ең қатал адам" деп, "Тырнақ" деген лақап атымен білді. NFL карьерасына дейін Спринкл футболдан үш мәрте, баскетболдан екі мәрте жеңіс туын көтерді және 1940 жылдардың басында Хардин-Симмонс университетінде оқып жүргенде All Border Conference жеңімпазы атанды. 1943 жылы АҚШ Әскери-теңіз академиясында оқып жүргенде шығыс елдерінің үздік ойыншысы атағын алды. Ол Ұлттық футбол лигасының Чикаго Беарс командасымен он екі маусым ойнады және NFL-дің қорғаныс ойыншыларына назар аударуға себепкер болды. Бастапқыда ол қорғаныс және шабуылда ойнады. Кәсіби карьерасында ол 451 ярдқа 32 пас ұстап, жеті тачдаун жасады. Алайда, қарсыластардың қақпашыларын тоқтату қабілеті оны қорғаныс маманы етіп, төрт мәрте Pro Bowl-ға қатысуға мүмкіндік берді.

Ойын ойнау

Алты адамнан тұратын футболдың екі нұсқасы бар, біреуі американдық, біреуі канадалық. Алты адамдық американдық футбол көбінесе 80 ярдтық (73 м) ұзындығы және 40 ярдтық (37 м) ені бар алаңда ойналады; бірақ жоғары мектеп ережелері командалар мен лигалар қаласа, он бір адамдық футболда қолданылатын 100 ярдтық (91 м) ұзындығы және 53⅓ ярдтық (48,8 м) ені бар алаңда да ойын өткізуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ойында бірінші төмендеу үшін сызықтан 15 ярд (14 м) қашықтық белгіленеді, әдеттегі 10 ярдтың (9 м) орнына. Алты адамнан тұратын канадалық футбол да ұқсас, бірақ алаңның ұзындығы 100 немесе 110 ярдтық, ені 40 ярдтық болуы мүмкін. Энд зоналар 10 ярд немесе 20 ярдқа дейін тереңдікке ие болуы мүмкін. Канадтық 12 адамдық алаңдардың ұзындығы 110 ярд, ені 65 ярд, энд зоналары 20 ярдтық, ал бірінші төмендеу үшін 10 ярд қашықтық қарастырылады. Ойыншыларға төрт төмендеудің орнына, жеткілікті қашықтықты қамтамасыз ету үшін үш төмендеу беріледі – бұл алты адамдық нұсқада өзгеріссіз сақталады. Американдық ойында барлық алты ойыншы да қабылдаушы бола алады, ал канадалық ойында шабуылдағы сызықтың ортасындағы ойыншы қабылдауға құқылы емес. Шабуыл кезінде ойынның басында үш желігер сызықта болуы керек. Допты алған ойыншы оны сызықтан әрі жылдыра алмайды (осылайша, бутлег немесе скрамбл сияқты әрекеттерге жол берілмейді); бірақ егер доп басқа ойыншыға лақтырылса, ол жүгіре алады немесе допты лақтыра алады, ал допты алған ойыншы әлі де қабылдауға құқылы болады. Допты алған ойыншыға (ортаға) жасалған барлық алға бағытталған пас ұшу кезінде кем дегенде 1 ярд (1 м) қашықтыққа жетуі керек.

Нәрселеу

Алты адамнан құралған америкалық футболдағы ұпай санау жүйесі он бір адамнан құралған футболдағыдан бірдей, тек ұпайдан кейін ұпай (PAT) және алаңға соққыдан кейін ұпай жинауға тырысуда ғана ерекшеленеді. Соңғы соққыдан кейін ұпай екі ұпайға бағаланады, ал жүгіру немесе пас беру арқылы жасалған конверсия бір ұпайға тең. Алаңға соққы үш емес, төрт ұпайға бағаланады. Бұл ережелер өзгертуі, қорғаушылардың көп санына қарағанда, шабуыл сызығында азырақ блокерлер болғандықтан, бастауды сәтті жасаудың қиындығына байланысты жасалды. Алты адамнан құралған канадалық футболда PAT және конверсиялардың ұпайлық мәндері керісінше болады, бірақ үш ұпайлық алаңға соққы сақталады, сондай-ақ канадалық ойынға тән бір ұпайлық "руж" та сақталады. Университеттер аралық лигасы мен Техас жеке және епархиялық мектептер қауымдастығы жарыстарында 45 ұпайлық "мейірімділік ережесі" бар (стандартты техас ойынында мұндай ереже жоқ). Бұл ереже бойынша, егер бір команда таймда немесе одан кейін кез келген уақытта 45 немесе одан көп ұпаймен жеңіліп қалса, ойын аяқталады. Мейірімділік ережесі Дэвид Морздың алты адамдық футбол туралы "Қырғын ережесі" фильмінің атауында айтылған. Канадада 35 ұпайлық мейірімділік ережесі қолданылады, ол ойынды бірден тоқтатудың орнына, уақытты үздіріссіз жүргізуге өзгертеді.

Қазіргі заман

2017-2018 жылдарғы UIL, TAPPS, TAIAO, TCAF және T CAL ұйымдарының мәліметтеріне сәйкес, Техас штатында 262 команда алты адамнан тұратын футбол ойнайды (69 команда UIL I дивизионында, 69 команда UIL II дивизионында, 52 команда TAIAO-да, 19 команда TAPPS-та, 18 команда TCAF-та және 17 команда T CAL-да). Техас чартер мектептерінің академиялық және атлетикалық лигасы (TCSAAL) 2015 жылдың 20 қарашасында Джорджтаун қаласындағы Ист-Вью орта мектебінде алты адамнан тұратын футболдан штатық чемпионат өткізді, онда Inspired Vision Academy командасы Батыс Колумбия чартер мектебін жеңіп, чемпион атанды. TCSAAL 2016 жылдың 14 қарашасында Гранд-Прейри қаласындағы Оңтүстік Гранд-Прейри орта мектебінің Вориор стадионында екінші жылдық алты адамнан тұратын футболдан штатық чемпионат өткізді. Inspired Vision Academy командасы UME Preparatory Academy командасына 999:0 есебімен (таблода үш сан ғана көрсетіледі) екінші рет TCSAAL Six Man Varsity State Championship жеңімпазы болды. Флорида штатында 32 команда Флорида христиандық жеке және епархиялық мектептер қауымдастығы аясында алты адамнан тұратын футбол ойнайды. FCAPPS шағын христиандық немесе жеке мектептерден және кемінде бір үй оқуы кооперативінен тұрады. Лига командалары Флорида-Кейс аралдарынан Джексонвилл қаласына дейін орналасқан. Алабама штатында христиандық футбол қауымдастығы (www.cfafootball.org) құрамында сегіз команда ойнайды, ол Алабама христиандық білім беру атлетикалық қауымдастығының (ACEAA) серіктес ұйымы болып табылады. Колорадо штатында қазіргі уақытта алты адамнан тұратын футбол ойнайтын 23 команда бар, олардың көп бөлігі Колорадо штатының шығысындағы шағын қалалардан шыққан. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, Айдахо штатында алты адамнан тұратын футбол ойнайтын екі команда бар, олар Монтана штатының жасөспірімдер командаларымен немесе құрамы жоқ командалармен ойнайды. Айдахо штаты алты адамнан тұратын футболды санкцияламаған, бірақ пилоттық бағдарлама үшін мақұлдаған. Бұл бағдарлама географиялық жағынан алыс және кішкентай мектептерге көршілес мектептермен ынтымақтастық бағдарламасын құруға көмектесу үшін жасалды. Айдахо штаты 1940 жылдары алты адамнан тұратын футбол ойнаған. Бұл спорт Канзас, Монтана, Небраска, Нью-Мексико, Солтүстік Дакота, Орегон және Вайоминг штаттарында, сондай-ақ Канаданың кейбір аймақтарындағы жоғары мектептерде де ойналады. 2013 жылдан бері кәсіби, жартылай кәсіби немесе әуесқой лигалар жоғары мектеп деңгейінен кейін бұл ойынды өткізбейді. Сан-Антонио қаласындағы Техас алты адамнан тұратын футбол лигасы 2012 жылғы маусымнан кейін сегіз адамнан тұратын футболға көшкен. Орталық Флоридадағы Оңтүстік-Шығыс христиандық алты адамнан тұратын футбол қауымдастығы 2000 жылдардың соңында жұмысын тоқтатты, ал Пенсильвания 6 адамнан тұратын футбол лигасы да сол кезде сегіз адамнан тұратын футболға көшкен. Қазіргі уақытта әйелдер лигасы алты (екі) адамнан тұратын футбол ойнайды – Тәуелсіз әйелдер футбол лигасы. 2024 жылы Арена лигасы алты адамнан тұратын форматта кәсіби лиганы іске қосады. Арена лигасы стандартты жабық американдық футбол алаңында, бірақ дарбазаларсыз (сонымен қатар тепкілеу болмайды) ойнайды.

Фильм

2002 жылы шыққан "Қырғын ережесі" Монтанадағы алты адамдық футболды әкесі жоқ, тәртіпсіз футболшы мен жалғыз жаттықтырушы арасындағы қарым-қатынасты зерттеу үшін арқау ретінде пайдаланды. Фильмде алты адамдық футболдың қалай ойналатыны туралы қысқа, бірақ жеткілікті түсіндірме, сондай-ақ нақты ойын эпизодтарының кадрлары бар. Атауы екінші жартыда бір команда екіншісінен 45 ұпайға басымдық алған жағдайда ойынның тоқтатылу ережесін көрсетеді. Басқа штаттарда бұл "мейірімділік ережесі" деп аталады. Осы ереже қолданылғанда, бір команда екіншісін "45-ке жеткізді" делінеді. 2008 жылы шыққан "Six Man, Texas" Техастағы 160 шағын қаланың мемлекеттік орта мектептерінде алты адамдық футболдың жекелік ретіндегі маңызын зерттейтін деректі фильм. 2003 жылы шыққан "Жетінші адам" Техас штатының алты адамдық футболындағы танымал командалардың бірі – "Пантер Крик Пантерс" командасының екі жылдық тарихын көрсетеді. Фильмде Вал Килмердің баяндамасы бар. "Texas 6" CBS деректі фильмінде 2019 жылы төрт мәрте жеңіске жеткен және бәрін іске асырған жаттықтырушысымен қайта жеңіске жеткізуге тырысқан "Strawn, Texas Greyhounds" командасы туралы айтылады.