Кіріспе

Жер бетіндегі тіршілік пайда болған мүмкін теориялық жағдайлар

Алғашқы сорпа, сондай-ақ пребиотикалық сорпа деп аталатын бұл, шамамен 3,7-ден 4,0 миллиард жыл бұрынғы Жерде болған жағдайлардың гипотетикалық жиынтығы. Бұл, өмірдің пайда болуына қатысты гетеротрофтық теорияның (Опарин-Халдайн гипотезасы деп те аталады) бір аспектісі, алғаш рет 1924 жылы Александр Опарин және 1929 жылы Дж. Б. С. Холдейн ұсынған. Опариннің тұжырымы бойынша, Жердің алғашқы беткі қабаттарында көміртек, сутегі, су буы және аммиак өзара әрекеттесіп, алғашқы органикалық қосылыстарды құрады. "Миллер-Ури эксперименті" 1953 жылы метан, аммиак және сутектен тұратын, күшті тотығуға ұшыраған газдар қоспасын пайдаланып, аминоқышқылдар сияқты қарапайым органикалық мономерлерді жасағанда, алғашқы сорпа тұжырымына сенім артты.

Гетеротрофтық теория

1924 жылы кеңестік биохимик Александр Опарин ғылыми тұжырымдама ұсынды. Опариннің сөзінше, Жердің алғашқы бетінде көміртек, сутегі, су буы және аммиак өзара әрекеттесіп, алғашқы органикалық қосылыстарды құрады. Опариннің еңбектері тек орыс тілінде таралған болатын. Ал 1929 жылы ағылшын ғалымы Дж. Б. С. Холдейн дерлік сол тұжырымға дербес келді. Холдейн алғаш рет «сопа» терминін қолданып, органикалық материал мен судың жиналуын сипаттады. Мәтін бойынша: – Су, көмірқышқыл газы және аммиак қоспасына ультракүлгін сәуле әсер еткенде, қанттар және, көрінетіндей, ақуыздардың құрамына кіретін материалдар сияқты органикалық заттардың алуан түрлері пайда болады. [ ] Өмірдің пайда болуына дейін олар жинақталып, алғашқы мұхиттар ыстық, сұйылтылған сопаға айналдырылуы керек еді. |авторы=Дж. Б. С. Холдейн |дерегі=Өмірдің пайда болуы.

Теорияға сәйкес, тіршілікке қажетті органикалық қосылыстар алғашқы Жерде пребиотикалық жағдайларда синтезделді. Суы бар органикалық және бейорганикалық қосылыстардың қоспасы алғашқы сопаны құрады. Сол жерде өмір пайда болды және алғашқы тіршілік формалары органикалық молекулаларды тіршілік ету және көбейту үшін пайдаланды. Бүгінде бұл теория гетеротрофтық теория, өмірдің гетеротрофтық тегі туралы теория немесе Опарин-Холдейн гипотезасы деп әртүрлі аталады. Биохимик Роберт Шапиро теорияның негізгі қағидаларын «жетілген түрінде» былайша қорытындылады:

Ерте Жердің химиялық тұрғыдан тотығуға ұшырамайтын атмосферасы болды. Әртүрлі энергия түрлеріне ұшыраған бұл атмосферада қарапайым органикалық қосылыстар («мономерлер») пайда болды. Бұл қосылыстар пребиотикалық сопада жинақталды, олар жағалаулар мен мұхиттың тереңдігінде шоғырланған болуы мүмкін. Содан кейін күрделі органикалық полимерлер – және ақырында өмір – сопада дамыды.

Опарин теориясы

Александр Опарин өзінің теориясын алғаш рет 1924 жылы орыс тілінде "Происхождение Жизни" (Тіршіліктің пайда болуы) атты шағын кітапшада жариялады. Опариннің пікірінше, алғашқы Жер бетінде көміртек (темір карбиді түрінде) сияқты ауыр элементтерден тұратын қалың, қызыл ыстық сұйықтық болған. Бұл ядроны ең жеңіл элементтер, яғни сутек сияқты газдар қоршап тұрды. Су буының қатысуымен карбидтер сутекпен әрекеттесіп көмірсутектерді құрады. Осы көмірсутектер алғашқы органикалық молекулалар болды. Олар одан әрі оттегі және аммиакпен бірігіп, көмірсулар мен ақуыздар сияқты гидрокси және амино туындыларын жасады. Бұл молекулалар мұхит бетінде жиналып, гель тәрізді заттарға айналып, өлшемдері үлкейді. Олар алғашқы организмдерге (жасушаларға) айналды, оларды Опарин коацерваттар деп атады. Ол алғашқы ортаның химиялық құрамын метан, аммиак, бос сутек және су буынан тұратын, оттегізделмеген күйге қатаң түрде өзгертіп бейімдеді. Теорияға қатысты басымдық мәселесінде Холдейн: "Профессор Опарин маған қарағанда бірінші болғанына еш күмәнім жоқ" деп, Опариннің алғашқы болғанын мойындады.

Мономерлік түзілу

"Шұба" теориясын қолдайтын маңызды эксперименттік дәлелдердің бірі 1953 жылы алынған. Бір студент, Стэнли Миллер, және оның профессоры Гарольд Юри, Опарин-Холдейн гипотезасындағыдай жағдайларда, органикалық емес заттардан органикалық молекулалардың спонтанды түрде қалай пайда болатынын көрсеткен эксперимент жүргізді. Қазір танымал "Миллер-Юри эксперименті" метан, аммиак және сутегі сияқты газдың тотықсыздалған қоспасын аминоқышқылдар сияқты қарапайым органикалық мономерлерді жасау үшін пайдаланды. Эвтектикалық мұздағы абиогенезді қолдайтын жаңа зерттеулер, тотықсыздалған атмосферада (энергия көзі ретінде ұшқын разрядтарымен) қатырып-еріту циклдарына ұшыраған мочевина ерітінділерінен s-триазиндер (балама нуклеобазалар), пиримидиндер (цитозин мен урацилді қоса алғанда) және адениннің пайда болуын көрсетті.