Роберт Боуден: Американ футбол жаттықтырушысының өмірі мен мансабы

Кіріспе

Америкалық футболшы және жаттықтырушы (1929–2021)
Австралиялық регби футболшысы

Роберт Клеклер Боуден (8 қараша 1929 – 8 тамыз 2021) – американдық жоғары оқу орнының футбол жаттықтырушысы. Боуден 1976 жылдан 2009 жылға дейін Флорида мемлекеттік университетінің (FSU) «Флорида штатының семинолдары» командасын жаттықтырды және Семинолдармен жеткен жетістіктері үшін барлық уақыттағы ең ұлы жоғары оқу орнының футбол жаттықтырушыларының бірі саналады. Флорида штатындағы қызметі кезінде Боуден FSU-ға 1993 жылы Associated Press және Coaches Poll ұлттық титулын, 1999 жылы BCS ұлттық чемпионатын, сондай-ақ 1991 жылы FSU конференцияға қосылғаннан кейін Атлант мұхитының жағалау конференциясының он екі чемпионатында жеңіс алып берді. Боуденнің «Семинолдары» 14 маусым қатарынан AP топ-5 командасы ретінде аяқтады, бұл көрсеткіш ең жақын бағдарламаның көрсеткіштерін екі есе арттырды. Алайда, 2000 жылдардың ортасында бағдарлама әлсіреп, 2009 жылғы қиын маусымнан кейін Боуденді президент Т.К. Уэзерл 80 жасқа толуынан кейін бірнеше аптадан соң жұмыстан босатты. Ол 2010 жылғы 1 қаңтарда өткен Gator Bowl ойынында, бұрынғы командасы «Батыс Вирджинияға» қарсы 33–21 есебімен жеңіске жетіп, соңғы рет жаттықтырушы ретінде көзге түсті. Боуден мансабының соңғы кезеңін жақын досы Джо Патерномен бірге барлық уақыттағы ең көп жеңіске жеткен NCAA I дивизионының жоғары оқу орнының футбол жаттықтырушысы болу үшін жарысқа қатыстырды. 2000 жылдар бойында екеуі де бірін-бірі басып өтті, 2008 жылғы жоғары оқу орнының футбол маусымынан бұрын бір ойынмен ғана қалып қойды. Алайда, 2009 жылдың 6 наурызында NCAA шешімі Флорида штатын «қатысуға құқығы жоқ ойыншы қатысқан кез келген ойындар үшін жеңістерді жоюға» мәжбүр етті, бұл 2006 және 2007 жылдардың маусымдарындағы Боуденнің 14 жеңісін жою қаупін тудырды, бұл академиялық дағдарысқа байланысты болды. Флорида штаты бұл шешімге шағымданды, бірақ NCAA 2010 жылдың 5 қаңтарында оны қолдады. FSU жүргізген соңғы тергеуде Боуден 12 жеңістен бас тартуға тиіс екендігі анықталды, оның мансабындағы соңғы көрсеткіші 377–129–4 болды, бұл Патерноның 409 жеңісінен кем. Боуден өмірі бойында командаларын 411 жеңіске жеткізді. Боуденнің Оңтүстік Джорджия колледжіндегі жеңістері де NCAA-да ресми түрде есептелмейді. Боуденнің өмірі туралы «Боуден әулеті» атты деректі фильм және сол аттас кітап 2017 жылы FSU түлектерімен бірге жарық көрді.

Robert Cleckler Bowden ('/b//aʊ//d//ə//n/; November 8, 1929 – August 8, 2021) was an American college football coach. Bowden coached the Florida State Seminoles of Florida State University (FSU) from 1976 to 2009 and is considered one of the greatest college football coaches of all time for his accomplishments with the Seminoles. During his time at Florida State, Bowden led FSU to an Associated Press and Coaches Poll National Title in 1993 and a BCS National Championship in 1999, as well as twelve Atlantic Coast Conference championships once FSU joined the conference in 1991. Bowden's Seminoles finished as an AP top 5 team for 14 consecutive seasons, setting a record which doubled the closest program. However, the program weakened during the mid 2000s, and after a difficult 2009 season Bowden was fired by President T. K. Wetherell, just weeks after his 80th birthday. He made his final coaching appearance in the 2010 Gator Bowl game on January 1, 2010, with a 33–21 victory over his former program, West Virginia. Bowden spent the last part of his career in a race with his close friend, Joe Paterno, to become the winningest NCAA Division I college football coach of all time. The coaches overtook each other throughout the 2000s, sitting just a game apart before the 2008 college football season. However, on March 6, 2009, an NCAA ruling required Florida State to "vacate wins for any games in which an ineligible player participated", threatening to remove as many as fourteen of Bowden's wins from the 2006 and 2007 seasons in relation to an academic scandal. Florida State appealed the ruling, but the NCAA upheld it on January 5, 2010. Upon final investigation by FSU, it was determined that Bowden was to vacate 12 wins, bringing his final career record to 377–129–4, second to Paterno's final tally of 409 wins. Although Bowden coached his teams to 411 total wins during his lifetime. Bowden's South Georgia College wins are also not officially counted by the NCAA. A documentary film about Bowden's life, "The Bowden Dynasty", along with a book of the same name were produced by FSU alumni in 2017.

Ерте өмір және білім

Боуден Алабама штатының Бирмингем қаласында Боб Боуден мен Сансет Боуденнің ұлы ретінде дүниеге келді. Боуден Бирмингемдегі Вудлон жоғары мектебінде көрнекті футболшы болды және Алабама университетінде квотербек ретінде ойнауға стипендия алды.

Бастапқы жаттықтырушылық мансабы

Боуден 1954-1955 жылдары Алабама штатының Бирмингем қаласында Говард колледжінде (қазір Сэмфорд университеті деп аталады) футболға көмекші жаттықтырушы және жеңіл атлетикаға бас жаттықтырушы болып қызмет етті. Баскетбол маусымында жеңіліске ұшырағаннан кейін Боуден бас жаттықтырушы лауазымынан өзінің отставкасын берді. Содан кейін Боуден Говардқа бас жаттықтырушы ретінде қайта оралды, онда 1959 және 1962 жылдар аралығында 31–6 есебін көрсетті. Боуденнің WVU бас жаттықтырушысы болған алғашқы жылы штаттың тағы бір жоғары дивизиондағы мектебі – Маршалл университетінің футбол командасы ұшақ апатында қаза тапты. Ол NCAA-дан Маршаллтың формасын киюге және 1970 жылғы маусымның соңғы ойынын Огайоға қарсы ойнауға рұқсат сұрады, бірақ рұқсат алған жоқ. Апатта қаза болғандардың құрметіне таушылдар ойыншыларының шлемдеріне жасыл кресттер мен "МУ" әріптерін жазды. Боуден Маршаллдың жаңа бас жаттықтырушысы Джек Ленгьелге және оның көмекшілеріне ойын жазбалары мен тактикалық нұсқаулықтарға қол жеткізуге мүмкіндік берді, осылайша оларды "veer offense" (опциялық шабуылдың бір түрі) тактикасымен таныстырды, бұл әлсіз шабуылдық желісі бар командаларға көмектеседі. Ленгьел Боуденнің жас "Thundering Herd" командасының қалпына келуіне көмектескенін айтады. Боуден "Біз – Маршалл" фильмін көру кезінде эмоцияға берілгенін жеткізді және ол апатта қаза тапқан Рик Толлидің орнына Маршаллдың бас жаттықтырушысы лауазымына алғашқы кандидат болғанын мәлімдеді.

Флорида штаты

Боуден 1976 жылы Флорида штатының бас жаттықтырушысы болды. 1962 жылдан 1964 жылға дейін ол кең қабылдағыштарға жаттықтырушы болып таңдалды, себебі Таллахассидегі климат Моргантаунға қарағанда жылырақ болды, сондай-ақ Таллахасси Бирмингемге (Алабама штаты) жақын болды, онда оның анасы мен қарындасының күйеуі екеуі де тұрды. Команданың алдыңғы үш маусымдағы көрсеткіші 4–29 болды, ол жақсырақ қызметке тағайындалғанша қысқа ғана уақытқа қалуды жоспарлады, мүмкін Алабама штатының бас жаттықтырушысы болып. Бас жаттықтырушы ретінде Боуден Флорида штатында өте тез табысқа жетті. Екінші жылы Боуденнің басқа жұмысқа кететіні туралы әңгімелер тарады; команда Боуден келгенге дейінгі үш маусымдағы төрт жеңіске қарағанда 9–2 көрсеткішін тіркеді. Ол өзінің мансабын Флорида штатында аяқтауға дайын екенін айтты және басқа спорт бөлімінің қызметкеріне «Таллахассиден солтүстікке қарай ешқашан жаттықтырушы болмаймын» дегенін мәлімдеді. 34 жыл бас жаттықтырушы болған кезінде ол тек бір маусымда жеңіліске ұшырады – 1976 жылы, және Алабама, Оберн, ЛСУ және Ұлттық футбол лигасының «Атланта Фалконс» командаларынан бас жаттықтырушылық ұсыныстарынан бас тартты. 1987 жылдан 2000 жылға дейін «Семинолз» әр маусымды кем дегенде 10 жеңіспен аяқтады және Associated Press колледж футболы сауалнамасындағы алғашқы 5-тің ішінде болды, сондай-ақ 1993 және 1999 жылдары ұлттық чемпионатты жеңіп алды. Команда 1992 жылы Атлантикалық конференцияға (ACC) қосылғаннан кейін ерекше табысқа жетті, 1992 жылдан 2000 жылға дейін қатарынан тоғыз конференция титулын жеңіп алды және осы кезеңде тек екі конференция ойынында жеңілді. Боуденнің мансабы 2000 жылғы маусымнан кейін ұлттық чемпионат ойынына үшінші рет қатарынан қатысумен аяқталды, бірақ 2001 жылғы «Оранж Боулда» «Оклахомаға» есе жіберді. Олар келесі маусымды «Солтүстік Каролинаға» 41–9 есебімен ұтылып бастады, бұл ACC ойынындағы үшінші жеңіліс болды. Олар 8–4 есебімен аяқтады, бұл 15 жыл ішіндегі ең көп жеңіліс көрсеткіші. Бұл сондай-ақ ACC-ге қосылғаннан бері алғаш рет ACC титулын бөлісе алмағанын білдірді; шындығында, олардың ACC ойынындағы екі жеңілісі лигадағы алғашқы тоғыз жылдағы жеңілістер санымен тең болды. Содан кейін Боуден 2003 жылы соңғы медиа сауалнамасындағы алғашқы 10-дыққа енді, бұл оның бір маусымда 10 ойын жеңген соңғы маусымы болды.

Bowden made the move to become the head coach of Florida State in 1976, the university where, from 1962 to 1964, he had chosen to coach wide receivers because the climate was warmer in Tallahassee than in Morgantown, and because Tallahassee was closer to Birmingham, Alabama, where his mother and mother in law both lived. The team had a 4–29 record over the previous three seasons and he planned to stay only briefly before taking a better job, perhaps as head coach at Alabama. As coach, Bowden was successful very quickly at Florida State. By his second year, Bowden faced rumors he would leave for another job; the team went 9–2, compared to the four wins total in the three seasons before Bowden. He said he would be content to finish his career at Florida State, however, and reportedly told another athletic department employee he would "never coach anywhere north of Tallahassee". During 34 years as head coach he had only one losing season–his first, in 1976–and declined head coaching job offers from Alabama, Auburn, LSU, and the National Football League's Atlanta Falcons. From 1987 to 2000, the Seminoles finished every season with at least 10 wins and in the top 5 of the Associated Press College Football Poll, and won the national championship in 1993 and 1999. The team was particularly dominant after joining the Atlantic Coast Conference (ACC) in 1992, winning or sharing nine consecutive conference titles from 1992 to 2000, and only losing two conference games in that stretch. Bowden's tenure crested with a third consecutive appearance in the national championship game after the 2000 season, a loss to Oklahoma in the 2001 Orange Bowl. They opened the following season with an upset 41–9 loss to North Carolina, only the third loss they had ever suffered in ACC play. They finished 8–4, the first time they had lost that many games in 15 years. It also marked the first time since joining the ACC where they did not win at least a share of the ACC title; indeed, their two losses in ACC play were as many as they had suffered in their first nine years in the league. From then on, Bowden notched one more appearance in the top 10 of a final media poll, in 2003–which was also the last time he won 10 games in a season.

Боуден ыдысы

Флорида штаты және Клемсон футболдан АСК-нің бір дивизионында болғандықтан, екі команда 1999 жылдан 2007 жылға дейін "Боуден Боулы" деп аталған ойында жыл сайын кездесіп тұрды. 1999 жылғы кездесуі – бұл бірінші дивизион тарихында әке мен ұлдың қарсы жаттықтырушылар ретінде футбол матчында алғашқы рет кездесуі болды. Бобби осы серияда 5–4 есебімен көш бастады, ал соңғы бес ойынның төртеуінде жеңіліске ұшырады. 1999 жылы Терри Боуден Оберн командасының бапкері болғанда, Оберн мен Флорида штаты арасында "Боуден Боулы" өткізу жоспарланған. Бірақ Терридің 1998 жылы маусым ортасындағы отставкасы "Боуден Боулы" мүмкіндігін жойды. 2008 жылы Клемсон мен Флорида штаты арасында тағы бір "Боуден Боулы" жоспарланған, алайда Томми Боуденнің жыл ортасындағы отставкасы "Боуден Боулы" ойындарын тоқтатты.

Жеке өмір

Боуден 1949 жылы балалық шақтағы сүйіктісі Энн Эстокқа үйленді және олар алты бала мен 21 немере тәрбиеледі. Боуден футболдағы табысын өзінің дініне байланыстырды және ол христиан еді. Боуден отбасында I А дивизионында футболдан жаттықтырушы болған жалғыз адам емес. Оның ұлы Томми Боуден Клемсон университетінің бас жаттықтырушысы болды. Тағы бір ұлы Терри Боуден Оберн университетінің бас жаттықтырушысы болды, ол 1993 жылы "Жыл жаттықтырушысы" атағын жеңіп алды. Үшінші ұлы Джефф Боуден Флорида штатының шабуылдық үйлестірушісі қызметін атқарды. Бас жаттықтырушы болған Боуденнің үш ұлы да жеңіліссіз маусымды өткізді: Терри – 1993 жылы Обернде, Томми – 1998 жылы Туланде, ал Бобби – 1999 жылы Флорида штатында. Дегенмен, Боббидің 1993 және 1999 жылғы Флорида штаты командалары ғана ұлттық чемпионатты жеңіп алды.

Саяси белсенділік

Боуден АҚШ президенті Дональд Трампты 2016 және 2020 жылғы президенттік сайлауларда екі рет мақұлдап, қолдаған.

Ауру және өлім

Боуденге 2020 жылдың қазан айында COVID-19 диагнозы қойылды. Келесі жылы, 2021 жылдың 21 шілдесінде Боуденге емделе алмайтын ауру диагнозы қойылғаны хабарланды. 23 шілдеде оның ұлы бұл панкреатикалық қатерлі ісік екенін мәлімдеді. 5 тамызда Флорида штатының жанкүйерлері Боуденнің денсаулығы нашарлап бара жатқанын және оның отбасына жиналуға кеңес берілгенін айтты. Ол 2021 жылдың 8 тамызында таңертең қайтыс болды. 13 тамызда оның мәйіті Флорида штатының Капитолий ғимаратының ротондасында салтанатты түрде қойылды. Кейін сол күні Доак Кэмпбелл стадионының жанындағы Мур спорт орталығында орналастырылды. 14 тамызда Таллахассидегі Такер азаматтық орталығында Боуденге арналған қоштасу рәсімі өтті. Содан кейін Боуден 15 тамызда Самфорд университетінің Рид шіркеуінде жатты, ал 16 тамызда Алабама штатының Труссвилл қаласында жерленді.

Марапаттар

[Сурет:Bobby Bowden September 2010. jpg|thumb|upright|Боуден 2010 жылдың қыркүйегінде]]
Боуден 1980 жылы Бобби Доддтың «Жылдың жаттықтырушысы» сыйлығымен марапатталды. 1991 жылы ол Уолтер Кэмптың «Жылдың жаттықтырушысы» сыйлығын алды. 1992 жылы Боуден АҚШ Спорт академиясының Амос Алонзо Стагг жаттықтырушысы сыйлығымен жаттықтырушы ретіндегі ең үлкен жетістіктері үшін марапатталды.

Оның есімімен аталған сыйлықтар

2010 жылдың 21 наурызында Алабама штатының Бирмингем қаласындағы "Овер д'Маунтин Тачдаун" клубы Боуденнің құрметіне және оның мансабындағы еңбегі үшін алғашқы жыл сайынғы Боби Боуден Ұлттық Колледждік Жыл жаттықтырушысы сыйлығын табыс етті. Бұл сыйлық әр жыл сайын алаңда да, одан тыс та Боуденнің өмірінде болған қасиеттерімен – табандылық, көзқарас, адалдық және нық қадаммен – көзге түскен жаттықтырушыға беріледі. Алабама университетінің бас жаттықтырушысы Ник Сэбан бұл сыйлықты алғашқы рет алды, оны Боуден өзі табыс етті. Сыйлық жыл сайын ұлттық қол қою күнінен кейін және көктемгі жаттығулар басталар алдында тапсырылады. 2003 жылы Христиан Спортшылар Қауымдастығы Боуденнің атынан жыл сайын берілетін сыйлықтың біріншісін табыс етті. Бұл бастаманы Боуденнің бұрынғы көмекші жаттықтырушысы Винс Гибсон және Боуденнің бұрынғы ойыншысы Вернон Бринсон жүзеге асырды. Ол колледж футболшысын алаңдағы, оқудағы және қоғамдағы жетістіктері үшін марапаттайды. 2013 жылы Флориданың Семинол тайпасы сыйлықтың ресми демеушісі атанды. Флориданың Семинол тайпасы Боби Боуден Студент-Спортшы Жыл сыйлығы Колледж Футбол Плей-оффының (CFP) ұлттық титулынан бұрын жыл сайын табыс етіледі. 2011 жылы Боуден Христиан Спортшылар Қауымдастығымен бірлескен қайырымдалық жұмысы үшін, Балалар Аштық Қорынан көшбасшылықты дамытудағы Балалар Чемпионы сыйлығын алды.