Кіріспе
Тоқтатылған операциялық жүйе
Дартмут уақыт бөлісу жүйесі (Dartmouth Time Sharing System, DTSS) – 1963-1964 жылдары Дартмут колледжінде алғаш рет әзірленген операциялық жүйе. Бұл ірі масштабтағы уақытты бөлісу жүйесінің алғашқы табысты іске асырылған түрі болды, сонымен қатар BASIC тілі осы жүйе үшін жасалған. DTSS келесі он жыл бойы үнемі дамытылып, бірнеше компьютерлер буынында қайта іске асырылды және 1999 жылы тоқтатылды. General Electric компаниясы DTSS-тің аралық нұсқасына негізделген ұқсас жүйені әзірледі, оны Mark II деп атады. Mark II және одан әрі дамытылған Mark III олардың GE 600 сериялы негізгі компьютерлерінде кеңінен қолданылды және олардың онлайн қызметтерінің негізін құрады. Бұл қызметтер бір кезде әлемдегі ең ірі қызметтердің бірі болды, соңында тұтынушыға бағытталған GEnie онлайн қызметіне айналды.
Дартмут уақыт бөлісу жүйесі, 2-ші нұсқа
1966 жылдан 1968 жылға дейін DTSS GE 635-те қайта іске асырылды, терминалды басқару үшін DATANET 30 әлі де қолданылды. GE 635 жүйесі 1966 жылдың қарашасында жеткізілді. 1967 жылдың қазанында ол Дартмут пен GE бірлесіп әзірлеген І кезең бағдарламалық қамтамасы негізінде қызмет көрсетті, оны GE кейіннен GE Mark II жүйесі ретінде сатты. 265 жүйесімен алынған тәжірибе. Multics жүйесінің жарияланған тұжырымдамалары. Дартмут студенттері мен оқытушыларының жартылай штатпен жұмыс істейтін қызметкерлерінің мүмкіндіктерінің шектеулі екенін түсіну. Бұл жаңа нұсқа бұрынғы DTSS-тен ішкі құрылымы жағынан мүлдем өзгеше болды, бірақ пайдаланушылар мен оқу материалдарын тегіс ауыстыру үшін дерлік бірдей пайдаланушы интерфейсін ұсынды. 635 нұсқасы 1970-ші жылдары бір мезгілде 300-ге жуық пайдаланушыға интерактивті уақыт бөлісуді қамтамасыз етті, бұл сол кезде өте үлкен сан болды, және АҚШ, Канада және Еуропадағы он бір коммерциялық және академиялық орталықта жұмыс істеді. 1970 жылдары дамыған сайын, кейінгі нұсқалар Honeywell 6000 сериялы негізгі компьютерлерге (1973) және Honeywell 716 байланыс процессорларына (1974) көшті. 1976 жылы GE 635 жүйесі Honeywell 66/40A компьютерімен ауыстырылды. Ол 1999 жылдың соңына дейін пайдаланылды. DTSS, 2-ші нұсқасы, "коммуникациялық файлдар" деп аталатын процестер аралық байланыстың жаңа түрін қамтыды. Олар Unix құбырларынан әлдеқайда ертерек пайда болды, өйткені жобалау құжаттарында олардың тұжырымдамалық бастауы 1967 жылға жатқызылған, ал 1969 жылғы конференцияда қысқаша сипатталған: Коммуникациялық файл екі жұмыстың екінші жақты сақтау құралын пайдаланбастан тікелей өзара әрекеттесуіне мүмкіндік береді. Коммуникациялық файлдың екі жұмыстың әрқайсысында бір ұшы бар. Бұл арнадан арнаға адаптердің бағдарламалық үлгісі. Бұл құрылым жұмыс-жұмыс өзара әрекеттесуіне дәстүрлі файлдардағыдай процедураларды қолдана отырып мүмкіндік береді. Екі ұшы – бас ұш және құл ұш деп белгіленеді. Коммуникациялық файлдың құл ұшындағы жұмыс осы файлды әдеттегі файлдан оңай ажырата алмайды. Коммуникациялық файлдың бас ұшындағы жұмыс осы файлда жіберілетін барлық деректерді бақылай және қадағалай алатындықтан, бас ұшындағы жұмыс деректерді сақтауды симуляциялай алады, осылайша пайдалы түзетуге көмектеседі және жұмыс істеп тұрған жұмыстарды күтпеген дерек құрылымдарымен байланыстыруға ыңғайлы механизм ұсынады. Коммуникациялық файлдардың маңызды қолданылуы – көп пайдаланушыларға арналған конференцияларды қолдау, олар конференциялық телефон қоңыраулары сияқты жұмыс істеді және толықтай пайдаланушы кеңістігі бағдарламалары ретінде іске асырылды.
A communications file allows two jobs to interact directly without the use of secondary storage. A communications file has one end in each of two jobs. It is the software analog of a channel to channel adaptor. This structure allows job to job interactions using the same procedures as for more conventional files. The two ends are labeled master end and slave end. A job at the slave end of a communications file cannot easily distinguish this file from a conventional file. Since a job at the master end of a communications file can control and monitor all data transmitted on that file, a master end job can simulate a data file, thereby providing a useful debugging aid and also providing a convenient mechanism for interfacing running jobs to unexpected data structures. A notable application of communication files was in support of multi user conferences, which behaved somewhat like conference phone calls, and were implemented entirely as user space application programs.
Киевтік желі
Жоғарыда айтылғандай, Ганновер орта мектебі DTSS жүйесіне оның құрылысынан бастап қосылған. Келесі он жылда Kiewit Network арқылы көптеген басқа да жоғары мектептер мен колледждер DTSS-ке қосылды, бұл желі DTSS компьютерлері мен қызметкерлерін орналастырған Kiewit есептеу орталығына қаржылай көмек көрсеткен Питер Кивиттің құрметіне аталған. Бұл мектептер DTSS-ке бір немесе бірнеше телетайптар, модемдер және телефон желілері арқылы қосылды. Дартмут студенттері DTSS-ке тегін, шексіз қол жеткізе алды, бірақ орта мектеп студенттерінің терминалға қол жеткізу уақыты аптасына 40-72 сағатқа дейін шектелді, ал колледж студенттері компьютерді пайдалану үшін төлем жасады. Дартмут орта мектеп мұғалімдерін өз курстарында есептеуді пайдалануға тарту және оқыту бойынша белсенді бағдарламалар жүргізді. 1967 жылға қарай, Kiewit Network-ке келесі мектептер қосылды: Ганновер орта мектебі, Холдернес мектебі, Маскома аңғарының аймақтық орта мектебі, Кимболл Юнион академиясы, Маунт-Хермон мектебі, Филлипс Андовер академиясы, Филлипс Эксетер академиясы, Сент-Полс мектебі және Вермонт академиясы. Бұл топ 1967–1968 жылдары NSF қаржыландырған Дартмут орта мектеп жобасы аясында кеңейтілді, нәтижесінде келесі Жаңа Англия орта мектептері қосылды: Кейп-Елизабет орта мектебі, Конкорд орта мектебі, Хартфорд орта мектебі (Вермонт), Кине орта мектебі, Либан орта мектебі, Лоумис мектебі, Манчестер орталық орта мектебі, Рутленд орта мектебі, Сент-Джонсбери академиясы, Оңтүстік Портленд орта мектебі және Тимберлейн орта мектебі. 1968 жылдан 1970 жылға дейін Дартмут өзінің аймақтық колледж консорциумы арқылы Kiewit Network-ке бірнеше колледждерді қосты. Олардың қатарында: Бейтс колледжі, Беркшир қауымдастық колледжі, Боудоин колледжі, Колби кіші колледжі, Миддлбери колледжі, Маунт Холиок колледжі, Нью-Ингланд колледжі, Норвич университеті, Вермонт университеті және Вермонт техникалық колледжі болды. 1971 жылға қарай Kiewit Network Нью-Англия, Нью-Йорк және Нью-Джерсидегі 30 орта мектеп пен 20 колледжді біріктірді. Осы кезде DTSS 30 000-нан астам пайдаланушыны қолдады, олардың тек 3 000-ы Дартмут колледжінде оқыды.
ДТСС бүгінгі күні
2000 жылы DTSS жүйесін симуляторда қайта жасау жобасы жүзеге асырылды, нәтижесінде DTSS енді Microsoft Windows жүйелері мен Apple Macintosh компьютерінде қолжетімді.