Кіріспе

Компьютерлік операциялық жүйелер (ОЖ) компьютердегі көптеген қолданбалық бағдарламаларға қажетті функциялар жиынтығын және компьютерлік аппаратты басқару мен синхрондауға қажетті байланыстарды қамтамасыз етеді. Алғашқы компьютерлерде операциялық жүйе болмағандықтан, әрбір бағдарлама дұрыс жұмыс істеуі және стандартты тапсырмаларды орындауы үшін толық аппараттық сипаттаманы және принтерлер мен перфокарта оқығыштар сияқты сыртқы құрылғыларға арналған жеке драйверлерді қажет етті. Аппараттық және қолданбалық бағдарламалардың күрделілігі артуы күнделікті пайдалану үшін операциялық жүйелерді қажеттілікке айналдырды.

Өмірбаян

Алғашқы компьютерлер операциялық жүйесі жоқ мейнфреймдер болды. Әрбір пайдаланушы машинаны белгіленген уақыт ішінде ғана пайдаланатын, компьютерге бағдарлама мен деректерін, көбінесе перфокарталар мен магниттік немесе қағаз ленталарда әкелетін. Бағдарлама машинаға жүктеліп, орындалуына дейін немесе қатеге ұшырауына дейін жұмыс істейтін. Бағдарламаларды әдетте, диалдар, ауыстырып-қосқыштар мен панельдік шамдар арқылы басқару панелінде түзетуге болар еді. Символдық тілдер, ассемблерлер және компиляторлар бағдарламашыларға символдық бағдарламалық кодты машиналық кодқа аудару үшін жасалды, бұрын ол қолмен жазылатын. Кейінірек машиналар перфокарталар немесе магниттік ленталардағы қолдау кодтарының кітапханаларымен бірге келді, олар кіріс-шығыс сияқты операцияларға көмектесу үшін пайдаланушының бағдарламасына қосылатын. Осылайша қазіргі заманғы операциялық жүйе пайда болды, бірақ машиналар әлі де бір уақытта бір ғана тапсырманы орындайтын. Машиналардың қуаты артқан сайын бағдарламаларды орындау уақыты қысқарды, ал жабдықты келесі пайдаланушыға беру уақыты салыстырмалы түрде ұзарды. Машинаны пайдалану үшін есептеу және төлеу қабырға сағатын тексеруден компьютердің автоматты тіркеуіне ауысты. Кезек машина алдындағы адамдардан бастап, жұмыс күту үстеліндегі ленталар немесе оқу құрылғысында бірінің үстіне бірін үйілген перфокарталарға дейін өзгерді, содан кейін машинаның өзі қай магниттік лентаны өңдейтінін таңдап, реттей бастады. Бағдарлама жасаушылар бастапқыда машинада өздерінің тапсырмаларын орындауға мүмкіндік алған болса, оларды машинаны күтіп, тапсырмаларды қолмен орындауға көбірек бейімделген арнайы операторлар алмастырды. Коммерциялық компьютер орталықтары деректердің бұзылуы немесе операциялық қателерге байланысты жоғалғанын сезгенде, жабдық жеткізушілер жүйелік ресурстарды дұрыс пайдаланбауды болдырмау үшін орындалу уақытындағы кітапханаларды жақсартуға басымдық берді. Автоматтандырылған бақылау тек процессорды пайдалану үшін ғана емес, сонымен қатар басылған беттерді, перфокарталарды, оқылған карталарды, дискідегі сақтау көлемін санау және магниттік ленталар мен қағаз формаларын ауыстыру сияқты жұмыстарға оператордың араласуын қажет еткен кезде сигнал беру үшін қажет болды. Операциялық жүйелерге қауіпсіздік мүмкіндіктері қосылды, мысалы, қандай бағдарламалардың қандай файлдарға қол жеткізгенін тіркеу және инженерлік бағдарламаның өндірістік жалақы төлеу файлына қол жеткізуіне жол бермеу. Осы мүмкіндіктер толыққанды операциялық жүйенің құрамына кірді. Соңында, орындалу уақытындағы кітапханалар бірінші клиенттік тапсырмадан бұрын іске қосылатын, клиенттік тапсырманы оқи алатын, оның орындалуын бақылай алатын, пайдалануын тіркеп, тапсырма аяқталғаннан кейін аппараттық ресурстарды қайта бөліп, бірден келесі тапсырманы өңдей алатын біріктірілген бағдарламаға айналды. Көп қадамды процестерді басқара алатын осы тұрақты фондық бағдарламалар көбінесе "мониторлар" немесе "монитор бағдарламалары" деп аталды, "операциялық жүйе" термині қалыптасқанша. Негізгі аппараттық басқаруды, бағдарламалық жасақтаманы жоспарлауды және ресурстарды бақылауды ұсынатын негізгі бағдарлама, жеке компьютерлер дәуіріндегі пайдаланушыға бағытталған операциялық жүйенің алыс ата-бабасы сияқты көрінеді. Бірақ операциялық жүйенің мағынасы өзгерді. Ертедегі автомобильдерде жылдамдық өлшегіштер, радио және кондиционерлер болмаған, бірақ олар кейінірек стандартқа айналған сияқты, операциялық жүйе пакеттерінде де көптеген қосымша мүмкіндіктер стандартқа айналды, бірақ деректер базасын басқару жүйелері және электрондық кестелер сияқты кейбір қосымшалар әлі де қосымша болып саналады және жеке бағаланады. Бұл операциялық жүйені интеграцияланған графикалық пайдаланушы интерфейсі, утилиталар, мәтін редакторлары мен файл менеджерлері және конфигурация құралдары бар толық пайдаланушы жүйесі ретінде қарастыруға әкелді. Алғашқы операциялық жүйелердің нағыз мұрагері қазір "ядро" деп аталады. Техникалық және даму орталарында операциялық жүйенің ескі, шектеулі мағынасы сақталады, өйткені әртүрлі құрылғылар үшін енгізілген операциялық жүйелердің белсенді дамуы жалғасуда, олар қолданушы бағдарламаларын іске қоспайды. Бүгінгі күні құрылғыдағы енгізілген операциялық жүйе 1950 жылдардағы ата-бабасынан көп айырмашылық жасамайды. Жүйелік және қолданбалық бағдарламалардың кеңірек санаттары компьютерлік бағдарламалар туралы мақалада талқыланады.

Негізгі фреймдер

Нақты жұмыс үшін қолданылған алғашқы операциялық жүйе – 1956 жылы General Motors компаниясының Ғылыми-зерттеу бөлімі IBM 704 үшін жасаған GM NAA I/O болды. IBM мейнфреймдеріне арналған көптеген басқа да ерте операциялық жүйелер де клиенттермен жасалған. Ертедегі операциялық жүйелер өте әртүрлі болды, әрбір сатушы немесе клиент өздерінің нақты мейнфрейм компьютеріне арналған бір немесе бірнеше операциялық жүйелерді жасады. Кез келген операциялық жүйеде, тіпті бір өндірушіден болса да, командалардың, жұмыс процедураларының және қателерді жоюға арналған мүмкіндіктердің түбегейлі түрде әртүрлі үлгілері болуы мүмкін. Әдетте, өндіруші жаңа машина шығарған сайын, жаңа операциялық жүйе пайда болып, көптеген бағдарламаларды қолмен түзетуге, қайта құрастыруға және қайта сынауға тура келетін.

Басқа операциялық жүйелер

Control Data Corporation компаниясы 1960-шы жылдары пакеттік өңдеу үшін SCOPE операциялық жүйесін, ал кейіннен уақытты бөлісу үшін MACE операциялық жүйесін әзірледі, бұл жүйелер кейінгі Kronos жүйесінің негізі болды. 1970 жылдары Миннесота университетімен бірлесіп Kronos және кейіннен NOS операциялық жүйелері жасалды, олар пакеттік және уақытты бөлісуді бір мезгілде қолдады. Көптеген коммерциялық уақытты бөлісу жүйелері сияқты, оның интерфейсі DTSS уақытты бөлісу жүйесінің кеңейтілген нұсқасы болды, ол уақытты бөлісу және бағдарламалау тілдері саласындағы алғашқы қадамдардың бірі еді. 1970 жылдардың соңында Control Data және Иллинойс университеті плазмалық дисплейлерді және алыс қашықтықтағы уақытты бөлісу желілерін қолданатын PLATO жүйесін жасады. PLATO өз заманы үшін ерекше жаңашылдықпен ерекшеленді; PLATO-ның TUTOR бағдарламалау тілінің ортақ жады моделі, нақты уақыттағы чат және көп пайдаланушылық графикалық ойындар сияқты қолданбаларды құруға мүмкіндік берді. UNIVAC 1107 үшін UNIVAC, алғашқы коммерциялық компьютер өндірушісі, EXEC I операциялық жүйесін жасады, ал Computer Sciences Corporation EXEC II операциялық жүйесін жасап UNIVAC-қа тапсырды. EXEC II UNIVAC 1108-ге көшірілді. Кейін UNIVAC 1108 үшін EXEC 8 операциялық жүйесін жасады; ол отбасының кейінгі мүшелері үшін жасалған операциялық жүйелердің негізі болды. Барлық ертедегі мейнфрейм жүйелері сияқты, EXEC I және EXEC II магниттік барабандарды, дискілерді, пернетақта оқу құрылғыларын және жолдық принтерлерді басқаратын пакеттік өңдеу жүйесі болды; EXEC 8 пакеттік өңдеуді де, онлайн транзакцияларды өңдеуді де қолдады. 1970 жылдары UNIVAC Дартмут BASIC жүйесі үлгісінде кең ауқымды уақытты бөлісуді қолдау үшін Real Time Basic (RTB) жүйесін шығарды. Burroughs Corporation компаниясы 1961 жылы MCP (Master Control Program) операциялық жүйесімен бірге B5000 компьютерін ұсынды. B5000 – жоғары деңгейдегі тілдерді ғана қолдайтын стек машинасы, тіпті операциялық жүйенің ең төменгі деңгейінде де бағдарламалық жасақтама машина тілінде немесе құрастыру тілінде тікелей жазылмаған; MCP – ESPOL жоғары деңгейдегі тілінде, ALGOL 60 тілінің диалектінде жазылған алғашқы ОЖ, бірақ ESPOL B5000 нұсқаулар жиынтығындағы әрбір "буынға" арналған арнайы операторларды қамтыды. MCP сонымен қатар көптеген басқа да жаңашылдықтарды енгізді, мысалы виртуалды жадты коммерциялық тұрғыда алғаш рет іске асыру. MCP-нің B6500 үшін қайта жазылған нұсқасы қазір Unisys ClearPath/MCP ретінде сатылады. GE 1962 жылы GE 600 сериясын General Electric Comprehensive Operating Supervisor (GECOS) операциялық жүйесімен бірге ұсынды. Honeywell GE-нің компьютерлік бизнесін сатып алғаннан кейін, ол General Comprehensive Operating System (GCOS) деп аталды. Honeywell 1970 жылдары GCOS атауын барлық операциялық жүйелерін қамту үшін кеңейтті, бірақ оның көптеген компьютерлерінің GE 600 сериясымен ортақ ештеңесі болған жоқ және олардың операциялық жүйелері бастапқы GECOS-тан туындамады. MIT-дегі MAC жобасы GE және Bell Labs компанияларымен бірлесіп Multics жүйесін жасады, ол сақиналық қауіпсіздік деңгейлері концепциясын енгізді. Digital Equipment Corporation компаниясы 1967 жылы PDP 10 компьютерлерінің желісі үшін TOPS 10 жүйесін жасады. Unix кеңінен қолданысқа енгенге дейін TOPS 10 университеттерде және алғашқы ARPANET қауымдастығында ерекше танымал жүйе болды. Bolt, Beranek, and Newman компаниясы сұраныс бойынша беттеуді қолдайтын өзгертілген PDP 10 үшін TENEX жүйесін жасады; бұл зерттеулер және ARPANET қауымдастықтарында тағы бір танымал жүйе болды, кейіннен DEC оны TOPS 20 жүйесіне айналдырды. Scientific Data Systems/Xerox Data Systems компаниясы Sigma компьютерлер сериясы үшін бірнеше операциялық жүйелерді, мысалы, Базалық бақылау мониторы (BCM), Пакеттік өңдеу мониторы (BPM) және Базалық уақытты бөлісу мониторы (BTM) әзірледі. Кейіннен BPM және BTM-нің орнын Universal Time Sharing System (UTS) басты, ол пакеттік режимдегі өндіріс жұмыстарына қосымша онлайн (интерактивті) пайдаланушы бағдарламалары үшін көп бағдарламалау қызметтерін ұсынуға арналған еді. Ол UTS жүйесімен Xerox операциялық жүйесін біріктірген CP V операциялық жүйесімен алмастырылды.

Мини-компьютерлер

Digital Equipment Corporation өзінің 16 биттік PDP 11 машиналары үшін бірнеше операциялық жүйелер жасады, оның ішінде қарапайым RT 11 жүйесі, уақытты бөлісе пайдалануға арналған RSTS операциялық жүйелері және RSX 11 операциялық жүйелер отбасы, сондай-ақ 32 биттік VAX машиналары үшін VMS жүйесі. Digital Equipment Corporation компаниясының Data General, Hewlett Packard және Computer Automation сияқты бірнеше бәсекелестері өз операциялық жүйелерін құрды. Мұндай жүйелердің бірі – "MAX III", ол Modcomp II және Modcomp III компьютерлері үшін әзірленді. Оның ерекшелігі – өнеркәсіптік басқару нарығына бағытталғандығы. Fortran кітапханалары өлшеу және басқару құрылғыларына қол жеткізуге мүмкіндік беретін модульді қамтиды. IBM компаниясы осы кластағы операциялық жүйелердегі маңызды жаңалықты (олар оны "орта деңгейдегі" деп атайды) System/38 үшін жасаған "CPF" деп атады. Бұл мүмкіндіктерге негізделген адрестеуді, қолданбалы бағдарламалық жасақтаманы және операциялық жүйенің көп бөлігін аппараттық тәуелділіктерден (адрестің және регистрдің мөлшері сияқты ең ұсақ бөлшектері де қоса алғанда) оқшаулау үшін машина интерфейсі архитектурасын пайдаланды және интеграцияланған RDBMS-ті қамтыды. IBM AS/400 және кейінірек IBM Power Systems үшін жасалған OS/400 (қазір IBM i деп аталады) файлдарды қамтымайды, тек әртүрлі типтегі объектілер бар, ал бұл объектілер өте үлкен, тегіс виртуалды жадта сақталады, ол бір деңгейлі сақтау деп аталады. Unix операциялық жүйесі 1960 жылдардың соңында AT&T Bell Laboratories-те, бастапқыда PDP 7, кейін PDP 11 үшін әзірленді. Ол ерте нұсқаларында тегін болғандықтан, оңай қолжетімді және оңай өзгертілгендіктен кең танылды. Бұл Bell жүйелерін басқаратын компаниялар үшін де қажеттілікке айналды. C тілінде жазылғандықтан, бұл тіл жаңа машина архитектурасына көшірілгенде, Unix те көшірілуі мүмкін болды. Бұл портативтілік оны екінші буын шағын компьютерлер мен жұмыс станцияларының бірінші буыны үшін таңдауға мүмкіндік берді және оның қолданылуы кеңінен тарады. Unix операциялық жүйенің әртүрлі аппараттық платформаларда тұжырымдамалық тұрғыдан бірдей болатын идеясын көрнекті етті. Оның пайдалылығы көптеген адамдарға шабыт берді және кейіннен еркін бағдарламалық қамтамасыз ету қозғалысы мен ашық кодты бағдарламалық қамтамасыз етудің бастауларының біріне айналды. Minix, GNU/Linux және Berkeley Software Distribution оған негізделген көптеген операциялық жүйелердің қатарында. Apple-дің macOS-ы да NeXTSTEP және FreeBSD арқылы Unix-ке негізделген. Pick операциялық жүйесі – әртүрлі аппараттық брендтерде қол жетімді тағы бір операциялық жүйе. 1973 жылы коммерциялық түрде шығарылған оның ядросы Data/BASIC деп аталатын BASIC сияқты тіл және ENGLISH деп аталатын SQL стиліндегі деректерді басқару тілінен тұрды. Көптеген өндірушілер мен сатушыларға лицензия берілген Pick операциялық жүйесі 1980-ші жылдардың басында Unix-ке күшті бәсекелес ретінде қарастырылды.

Микрокомпьютерлер

1970 жылдардың ортасынан бастап нарыққа жаңа буын кіші компьютерлер енді. Олар 8 биттік процессорлармен жабдықталған, көбінесе MOS Technology 6502, Intel 8080, Motorola 6800 немесе Zilog Z80 процессорлары, сондай-ақ қарапайым кіріс-шығыс интерфейстерімен және мүмкіндігінше көп көлемдегі жедел жадпен келді. Бұл жүйелер бастапқыда құрастыруға арналған хобби-компьютерлер ретінде пайда болды, бірақ көп ұзамай маңызды бизнес құралына айналды.

Үй компьютерлері

1980 жылдардағы көптеген сегіз биттік үй компьютерлері, мысалы BBC Micro, Commodore 64, Apple II, Atari 8 биттік компьютерлері, Amstrad CPC, ZX Spectrum сериясы және басқалары үшінші тараптан дискіні жүктеуге арналған операциялық жүйелерді, мысалы CP/M немесе GEOS жүктей алатын болса да, көбінесе оларсыз қолданылды. Олардың кіріктірілген операциялық жүйелері дискілердің өте қымбат болған және көптеген пайдаланушылардың қолданбауын күткен дәуірде жасалған, сондықтан көптеген компьютерлерде стандартты сақтау құрылғысы стандартты кассеталарды пайдаланатын таспалы диск болды. Көптеген, тіпті барлық компьютерлер де ROM-да BASIC интерпретаторымен бірге келді, ол қарапайым командалық қатар интерфейсі ретінде де қызмет етті, пайдаланушыға файлдарды басқару командаларын орындау және дискіге жүктеу мен сақтау үшін жеке дискідегі операциялық жүйені жүктеуге мүмкіндік берді. Ең танымал үй компьютері Commodore 64 ерекше жағдай болды, өйткені оның DOS дискідегі аппараттық құралда ROM-да орналасқан, ал дискіге принтерлерге, модемдерге және басқа сыртқы құрылғыларға бірдей жолмен жүгінуге болатын. Бұған қоса, бұл жүйелер компьютерлік жадтың минималды көлемімен – 4-8 килобайт ерте үй компьютерлері үшін стандартты болды – және MMU немесе тіпті арнайы нақты уақыт сағаты сияқты арнайы қолдау тізбектері жоқ 8 биттік процессорлармен бірге келді. Мұндай аппараттық құралдарда бірнеше тапсырманы және пайдаланушыларды қолдайтын күрделі операциялық жүйенің артық жүгі машинаның өнімділігін төмендетуі мүмкін, ал мұндай қажеттілік болған жоқ. Бұл жүйелер көбінесе толық жиынтықта сатылғандықтан, аппараттық конфигурациясы тұрақты болғандықтан, операциялық жүйеге әртүрлі аппараттық құрылғылар үшін драйверлерді ұсынудың қажеті де болмады. Видео ойындар және тіпті үй компьютерлері үшін қол жетімді электрондық кестелер, деректер базалары және мәтін өңдеушілер көбінесе машинаны толық бақылауға алатын дербес бағдарламалар болды. Бұл компьютерлер үшін интеграцияланған бағдарламалық қамтамасыз ету болғанмен, жад шектеулеріне байланысты олар көбінесе дербес баламаларымен салыстырғанда мүмкіндіктері шектеулі болды. Деректер алмасу көбінесе ASCII мәтіні немесе CSV сияқты стандартты форматтар арқылы немесе арнайы файл түрлендіру бағдарламалары арқылы жүзеге асырылды.

Видеоойындар мен консольдардағы операциялық жүйелер

1980 жылдан кейін жасалған және құрастырылған барлық бейне ойын консольдары мен аркад автоматтары микропроцессорларға негізделген нағыз цифрлық машиналар болды (алдыңғы Pong клондары мен олардан туындағандарынан өзгеше). Сондықтан, олардың кейбіреулері ColecoVision, Sega Master System және SNK Neo Geo сияқты минималды BIOS немесе кіріктірілген ойынға ие болды. Қазіргі заманғы ойын консольдары мен бейне ойындары, PC Engine-ден бастап, барлығында жад карталарын басқару, аудио немесе бейне CD ойнату, көшірмеден қорғау және кейде әзірлеушілерге арналған кітапханалар сияқты бірнеше интерактивті құралдарды қамтитын минималды BIOS бар. Дегенмен, осы жағдайлардың көбі нағыз операциялық жүйе деп есептелмейді. Ең айқын ерекшеліктері – Dreamcast ойын консолі, ол PlayStation сияқты минималды BIOS-ты қамтиды, бірақ ойын дискісінен Windows CE операциялық жүйесін жүктеуге мүмкіндік береді, бұл PC әлемінен ойындарды оңай көшіруге қолайлы жағдай жасайды, сондай-ақ Xbox ойын консолі, ол Intel негізіндегі жасырын компьютерден гөрі, Microsoft Windows-тың құпия, өзгертілген нұсқасын фонында іске қосады. Сонымен қатар, Dreamcast және одан кейінгі ойын консольдарында Linux нұсқалары да жұмыс істейді. Бұрын, Sony өзінің алғашқы PlayStation платформасы үшін Net Yaroze деп аталатын әзірлеу жиынтығын шығарды, ол қалыпты компьютермен және ерекше өзгертілген "Black PlayStation" құрылғысымен байланыс орнатып, одан бағдарламаларды жүктеуге мүмкіндік беретін бағдарламалау және әзірлеу құралдарын ұсынды. Мұндай операциялар, әдетте, екі платформада да жұмыс істейтін операциялық жүйе қажет етеді. Жалпы айтқанда, 1970-ші, 1980-ші және 1990-шы жылдардың көп бөлігінде бейне ойын консольдары мен аркад автоматтары кіріктірілген BIOS-ты пайдаланды, ал PlayStation дәуірінен бастап олар одан әрі жетілдіріліп, даму мен кеңейтуге көмектесу үшін жалпы немесе арнайы жасалған операциялық жүйелерді қажет етуге дейін жетті.

Жеке компьютер дәуірі

Микропроцессорлардың дамуы шағын бизнес пен хоббишілер үшін қолжетімді бағадағы есептеу мүмкіндіктерін ұсынып, ортақ байланыс арнасын қолданатын (мысалы, S 100, SS 50, Apple II, ISA және PCI шиналары) ауыстырылатын аппараттық компоненттерді кеңінен пайдалануға әкелді, сондай-ақ оларды басқару үшін «стандартты» операциялық жүйелерге қажеттілік артты. Бұл машиналардағы алғашқы операциялық жүйелердің ең маңыздысы Digital Research компаниясының 8080 / 8085 / Z 80 процессорларына арналған CP/M 80 болды. Ол Digital Equipment Corporation компаниясының бірнеше операциялық жүйелеріне негізделген, көбінесе PDP 11 архитектурасы үшін. Microsoft компаниясының алғашқы операциялық жүйесі MDOS/MIDAS, PDP 11 мүмкіндіктерінің көптеген тұстарын қамтиды, бірақ микропроцессорлық жүйелер үшін жасалған. MS DOS немесе IBM жеткізген кезде PC DOS, CP/M 80-ге ұқсас болу үшін жобаланды. Бұл машиналардың әрқайсысында операциялық жүйені дискіден жүктеуге арналған кішкентай жүктөө бағдарламасы ROM-да сақталған. IBM PC класындағы машиналардағы BIOS осы идеяны дамытып, 1981 жылы алғашқы IBM PC ұсынылғаннан бері 20 жыл ішінде көптеген мүмкіндіктер мен функцияларды жинақтады. Дисплей құралдары мен процессорлардың бағасының төмендеуі көптеген операциялық жүйелер үшін графикалық интерфейсті пайдалануды мүмкін етті, мысалы, көптеген Unix жүйелерімен бірге келетін X Window System немесе Apple-дің классикалық Mac OS және macOS, Radio Shack Color Computer-дің OS 9 Level II / Multi Vue, Commodore-дің AmigaOS, Atari TOS, IBM-нің OS/2 және Microsoft Windows сияқты басқа графикалық жүйелер. Алғашқы GUI 1970-ші жылдардың басында Xerox Palo Alto Research Center-дегі Xerox Alto компьютерлік жүйесінде әзірленді және 1980-ші және 1990-шы жылдары көптеген сатушылар тарапынан коммерцияландырылды. 1990-шы жылдардың соңынан бері жеке компьютерлерде кеңінен қолданылатын үш операциялық жүйе бар: Apple Inc. компаниясының macOS, ашық кодты Linux және Microsoft Windows. 2005 жылдан бастап Mac Intel процессорларына көшкеннен кейін, барлығы негізінен x86 платформасында жасалды, бірақ macOS 2009 жылға дейін PowerPC қолдауын сақтап келді, ал Linux 68k, PA RISC және DEC Alpha сияқты ұзақ уақыттан бері өндірістен шығарылған архитектуралармен қатар, SPARC және MIPS сияқты серверлерде немесе кіріктірілген жүйелерде қолданылатын, бірақ енді тұрмыстық компьютерлерде қолданылмайтын көптеген архитектураларға портталды. AmigaOS және OS/2 сияқты басқа операциялық жүйелер әлі де қолданылуда, егер қолданылса, негізінен ретрокомпьютерге құмарлар немесе арнайы кіріктірілген қосымшалар үшін.

Мобильді операциялық жүйелер

1990 жылдардың басында Psion компаниясы Psion Series 3 PDA, кішкентай мобильді есептеу құрылғысын шығарды. Ол EPOC операциялық жүйесінде жұмыс істейтін пайдаланушы жазған бағдарламаларды қолдады. EPOC-тің кейінгі нұсқалары Symbian операциялық жүйесіне айналды, ол Nokia, Ericsson, Sony Ericsson, Motorola, Samsung және Sharp, Fujitsu & Mitsubishi компаниялары NTT Docomo үшін жасаған ұялы телефондарда қолданылды. Symbian 2006 жылы 74% ең жоғары үлеске ие болып, әлемдегі ең көп қолданылатын смартфон операциялық жүйесі болды, 2010 жылға дейін сақталды. 1996 жылы Palm Computing компаниясы Palm OS-те жұмыс істейтін Pilot 1000 және Pilot 5000 құрылғыларын шығарды. Microsoft Windows CE, 2003 жылы Windows Mobile деп аталған Pocket PC 2000 үшін негіз болды, ол 2007 жылы АҚШ-та смартфондар үшін ең көп таралған операциялық жүйе болды. 2007 жылы Apple iPhone және оның операциялық жүйесін ұсынды, ол iOS 4 шығарылғанға дейін жай ғана iPhone OS деп белгілі болды, және Mac OS X сияқты Unix-ке ұқсас Darwin негізінде құрылды. Бұл негіздерге қоса, ол кейінірек планшеттік компьютер iPad-та да қолданылған қуатты және инновациялық графикалық интерфейсті ұсынды. Бір жылдан кейін, өзгертілген Linux ядросына негізделген және өзінің графикалық интерфейсі бар Android ұсынылды, ал Microsoft 2010 жылы Windows Phone арқылы мобильді операциялық жүйе нарығына қайта оралды, ол 2015 жылы Windows 10 Mobile-мен ауыстырылды. Бұдан басқа, осы салада көптеген басқа мобильді операциялық жүйелер де бәсекелесіп жатыр.