Кіріспе
Израильдегі қала, қазіргі Израиль қаласы Ашкелон немесе Ашкелон (/æʃkəlon/; אַשְׁקְלוֹן,; عَسْقَلَان) – Израильдің Оңтүстік округінде, Жерорта теңізі жағалауында орналасқан қала. Тель-Авивтен оңтүстікке, Газа секторымен шекарадан солтүстікке қарай жатыр. Қазіргі қала ежелгі Аскалон теңіз портының атымен аталады, ол 1270 жылы қиратылған және оның қалдықтары қазіргі мегаполистің оңтүстік-батыс шетінде сақталған. Израиль қаласы, сол кезде Мигдал деп белгілі болған, 1949 жылы ежелгі Аскалоннан шамамен 4 км ішкі жағында, палестиналық әл-Маджал (الْمِجْدَل; אֵל־מִגְ׳דַּל) қаласының орнында құрылды. Оның тұрғындары мұсылмандар мен христиандардан ғана тұрды және бұл аймақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Палестинаны бөлу жоспарында араб мемлекетіне бөлінген. 1948 жылғы араб-израиль соғысының алдында халық саны 10 000-ға жетті, ал 1948 жылдың қазан айында қалаға жақын ауылдардан мыңдаған палестиналық босқындар келді. 1948 жылдың 5 қарашасында Израиль әскерлері қаланы басып алды, сол кезде араб халқының көп бөлігі қашып кетіп, шамамен 2700 тұрғын қалды, олардың 500-і 1948 жылдың желтоқсанында Израиль сарбаздарымен жер аударылды. Бүгінде қала халқының басым бөлігі еврейлерді құрайды. Мигдал қаласы, еврей тілінде Мигдал деп аталды, бастапқыда еврей иммигранттарымен және демобилизацияланған әскерлермен қайта толықтырылды. Кейіннен қала бірнеше рет қайта аталды: алдымен Мигдал Газа, Мигдал Гад және Мигдал Ашкелон, содан кейін 1953 жылы жағалаудағы Афридар ауданы қосылып, біріктірілген қала үшін Ашкелон атауы қабылданды. 1961 жылға қарай Ашкелон 24 000 халқымен Израильдің қалалық орталықтарының арасында 18-ші орынға ие болды. 1596 жылы Османдық жазбаларда Мәждалдың 559 мұсылман үй шаруашылығы бар үлкен ауыл екені көрсетілген, бұл оны Сафад, Иерусалим, Газа, Наблус, Хеброн және Кафр Каннадан кейін Палестинадағы ең көп халқы бар 7-ші елді мекенге айналдырды. 1870 жылға тарта Османдық империясының ресми ауыл тізімінде Медшделде 420 үй және 1175 адам тұрғаны көрсетілген, бірақ халық санағына тек ер адамдар ғана кірген.
the modern Israeli city
Ashkelon or Ashqelon ('/æ//ʃ//k//ə//l//ɒ//n/ ASHkəlon; אַשְׁקְלוֹן, ; عَسْقَلَان) is a coastal city in the Southern District of Israel on the Mediterranean coast, south of Tel Aviv, and north of the border with the Gaza Strip. The modern city is named after the ancient seaport of Ascalon, which was destroyed in 1270 and whose remains are on the southwestern edge of the modern metropolis. The Israeli city, then known as Migdal, was founded in 1949 approximately 4 km inland from ancient Ascalon at the Palestinian town of al Majdal (الْمِجْدَل; אֵל־מִגְ׳דַּל). Its inhabitants had been exclusively Muslims and Christians and the area had been allocated to the Arab state in the United Nations Partition Plan for Palestine; on the eve of the 1948 Arab–Israeli War the inhabitants numbered 10,000 and in October 1948, the city accommodated thousands more Palestinian refugees from nearby villages. The town was conquered by Israeli forces on 5 November 1948, by which time much of the Arab population had fled, leaving some 2,700 inhabitants, of which 500 were deported by Israeli soldiers in December 1948 Today, the city's population is almost entirely Jewish. Migdal, as it was called in Hebrew, was initially repopulated by Jewish immigrants and demobilized soldiers. It was subsequently renamed multiple times, first as Migdal Gaza, Migdal Gad and Migdal Ashkelon, until in 1953 the coastal neighborhood of Afridar was incorporated and the name Ashkelon was adopted for the combined town. By 1961, Ashkelon was ranked 18th among Israeli urban centers with a population of 24,000. In 1596, Ottoman records showed Majdal to be a large village of 559 Muslim households, making it the 7th most populous locality in Palestine after Safad, Jerusalem, Gaza, Nablus, Hebron and Kafr Kanna. An official Ottoman village list of about 1870 showed that Medschdel had a total of 420 houses and a population of 1175, though the population count included men only.
Британдық мандат
1922 жылғы Палестина халық санағында Маджалдың халқы 5,064 адамды құрады; 33 христиан және 5,031 мұсылман. 1931 жылғы халық санағында халық саны 6,226 адамға (6,166 мұсылман және 41 христиан) дейін өсті, ал қала маңында 172 адам (167 мұсылман, 4 христиан және бір яһуди) тұрды. 1945 жылғы статистика бойынша Маджалда 9,910 адам тұрды; 90 христиан және 9,820 мұсылман. Ресми жер және халықты зерттеу деректеріне сәйкес, қалалық және ауылдық жерлердің жалпы ауданы 43,680 дунамды құрады. Оның 2,050 дунамы мемлекеттік жер болса, қалған бөлігі арабтардың меншігінде болды. Дунамдардың 2,337-сі цитрус және банан ағаштарына, 2,886-сы плантациялар мен суармалы жерлерге, 35,442-сі астық егістеріне, ал 1,346-сы құрылысқа жұмсалды. Маджал тоқу өнеркәсібімен әйгілі болды. 1909 жылы қалада шамамен 500 тоқыма станогы болды. 1920 жылы британ үкіметінің баяндамасында қалада 550 мақта тоқыма зауыты бар екені және олардың жылдық өнімі 30–40 миллион франкқа бағаланғаны айтылды. Бірақ Еуропадан импорт салдарынан өнеркәсіп зардап шекті және 1927 жылға қарай тек 119 тоқу мекемесі қалды. Өндірілген үш негізгі мата – "малак" (жібек), "ихдари" (қызыл және жасыл жолақтар) және "джилжиле" (қою қызыл жолақтар) болды. Бұл маталар Оңтүстік Палестинаның барлық аймақтарында мерекелік киімдерге қолданылды. Сонымен қатар, көптеген басқа маталар да өндірілді, олардың кейбіреулері поэтикалық аттармен аталды, мысалы, джинне у нар ("жәннат пен тозақ"), нәшек рохих ("жанның демі") және әбу митайн ("екі жүздің әкесі").
Израиль мемлекеті
1948 жылғы соғыстың басында Мадждал қаласын Египет армиясы басып алды, сонымен қатар Біріккен Ұлттар Ұйымының жоспары бойынша араб мемлекетіне бөлінген Ғаза аймағының қалған бөлігі де олардың бақылауына өтті. Келесі айларда қалаға Израильдің әуе шабуылы мен артиллериялық оқтары түсті. Моше Даян мен премьер-министр Давид Бен-Гурион жер аударуды қолдады, ал Мапам партиясы мен Израильдің еңбек одағы Хистадрут оған қарсы болды. Бен-Гурион мен Даян, Хистадруттың бас хатшысы Пинхас Лавонның қарсылығына қарамастан, жер аударуды бекітті. Лавон қаланы тең мүмкіндіктердің жемісті үлгісі ретінде көріп тұрған. 1950 жылдың қазанында Мадждалда 20 палестиналық отбасы қалды, олардың көпшілігі кейін Лиддаға немесе Ғазаға көшіп кетті. 1949 жылғы келісім бойынша Мадждал Израильге берілді. Жақында бос қалған араб үйлерін еврейлермен қайта толықтыру саясаты кем дегенде 1948 жылдың желтоқсанынан бері жүзеге асырылып келді, бірақ бұл процесс баяу болды. 1949 жылы қала Мигдал Газа деп, кейін Мигдал Гад деп аталды. Біраз уақыттан соң қаланың аты Мигдал Ашкелон болып өзгерді. Қала халқының өсуімен бірге қала кеңейе бастады. 1951 жылы Оңтүстік Африкадан келген еврей иммигранттары үшін Афридар ауданы салынды, ал 1953 жылы ол қала құрамына қосылды. Сол жылы қаланың қазіргі атауы – Ашкелон қабылданып, қалаға жергілікті кеңес мәртебесі берілді. 1955 жылы Ашкелонның халқы 16 мыңнан асты. 1961 жылы Ашкелон 24 мың халқымен Израильдің қалалық орталықтарының арасында 18-орынды иеленді. Барнеаның оңтүстігіндегі үлкен жер учаскесі Оңтүстік Африкалық Сионистік Федерацияның сенімділікке берілді, олар Афридар ауданын құрды. Қала жоспарлары Оңтүстік Африкада "бақ қала" моделі бойынша жасалды. Мигдалдың айналасын үлкен жеміс бақтары қоршап тұрды. Барнеа баяу дамыды, ал Афридар тез өсті. 1951 жылы салынған алғашқы үйлерге Оңтүстік Африка мен Оңтүстік Америкадан келген еврей иммигранттары, сондай-ақ туған жері Израиль болған азаматтар қоныстанды. Транзит лагерьлерінің тұрғындары үшін алғашқы қоғамдық тұрғын үй жобасы – Оңтүстік төбелер жобасы (Хагеваот Хадромиот) немесе Сион төбесі (Гиват Сион) 1952 жылы салынды.
Экономика
Ашкелон – «Транс-Израиль» құбыржолының солтүстік терминалы болып табылады, ол Эйлаттан мұнай өнімдерін порттағы мұнай терминалына тасымалдайды. Ашкелон теңіз суын кері осмоз әдісімен тұзсыздандыру орналастыруы (SWRO) әлемдегі ең ірісі болып есептеледі. Жоба «Veolia Water», «IDE Technologies» және «Elran» компанияларының консорциумымен BOT (салу-пайдалану-тапсыру) моделі бойынша жүзеге асырылды. 2006 жылғы наурыз айында ол «Global Water Awards» жүлдесінде «Жылдың тұзсыздандыру орналастыруы» деп танылды. 1992 жылдан бері «Israel Beer Breweries» Ашкелон қаласында қызмет етеді, Израиль нарығы үшін «Carlsberg» және «Tuborg» сыраларын қайнатады. Сыра зауыты 1968 жылдан бері Израильде «Coca-Cola» өнімдерінің франшизасын ұстап тұрған «Central Bottling Company» компаниясына тиесілі.
Білім
Қалада 19 бастауыш мектеп, тоғыз негізгі және жоғары мектеп бар. Ашкелон академиялық колледжі 1998 жылы ашылды және қазір мыңдаған студентке қызмет етеді. Гарвард университеті Ашкелонде археологиялық жазғы мектеп бағдарламасын өткізеді.
Ашкелон ұлттық паркі
Ежелгі Аскалон қаласының орны қазір Ашкелон ұлттық паркі ретінде басқарылады. Қаланы қоршаған қабырғалар мен канаандықтардың жер үйлерден тұрғызылған қамалдары әлі де көрініп тұр. Паркте негізінен римдік, византиялық және крестшілердің қираған орындары бар. Ежелгі әлемдегі ең ірі иттер зираты Ашкелон қаласында табылған. 1937 жылы Ашкелон ұлттық паркінен солтүстікке қарай екі километр жерде римдік жерлеу орны табылды. Мұнда екі қабір бар: суреттер салынған эллиндік үңгір және римдік үңгір. Эллиндік үңгір нимфалардың, су көріністерінің, мифологиялық бейнелердің және жануарлардың суреттерімен безендірілген.
Діни орындар
Барнеа кварталында 4-ші ғасырдағы, мрамор плитка едені мен шыны мозаика қабырғалары сақталған Византия шіркеуінің қиратылысын көруге болады.
Мақам әл-Имам әл-Хұсайн
11-ғасырдағы Мақам әл-Имам әл-Хусейн мешіті, сүнни және шииттердің қасиетті саяхат ететін орны, Фатимидтер тұсында Бадр әл-Жамали салған және Мұхаммед пайғамбардың немересі Хусейн ибн Алидің басы осы жерге жерленген деген дәстүрлі сенімде болған еді. 1950 жылдың шілде айында мешіттерді кең ауқымда жою жоспарының аясында Моше Даянның бұйрығымен Израиль қорғаныс күштері (IDF) бұл мешітті жарылқады. Кейін бұл жергілікті израильдік Барзилай ауруханасының құрылысына пайдаланылды. Аумақ аурухана аумағында қайта анықталғаннан кейін, Үндістандағы шиит исмаили тобының басшысы Мұхаммед Бурхануддиннің қаржысымен кішкентай мәрмәр намаз оқитын алаң салынды, оны Үндістан мен Пәкістаннан келген шиит қажылары зиярат етеді. Ашкелонның солтүстік жағалауын көріп тұрған төбеде 13-ғасырдағы Шейх Авадтың мазары бар күмбезді құрылыс орналасқан.
Мұражайлар
Ашкелон хан және мұражайында археологиялық қазбалардан алынған жәдігерлер бар, олардың ішінде Ашкелонның канаандық күміс бұзауының көшірмесі де бар. Оның табылуы туралы хабар The New York Times газетінің бірінші бетінде жарияланған. Әкімшілік мәдени орталыққа жақын ашық ауадағы мұражайда шайқас, аң ауру және танымал мифологиялық көріністер бейнеленген мәрмәрден жасалған екі римдік саркофаг қойылған. Газадан 6 миль (10 км) қашықтықта орналасқан аурухана көп рет "Кассам" ракеталарының нысанына айналды, кейде бір демалыс күнінде 140-қа жуық ракета түсті. Аурухана жараланған әскерлерді және терроризм құрбандарын емдеуде маңызды рөл атқарады. 2018 жылдың ақпан айында ракеталар мен зымырандарға төзімді шұғыл жәрдем бөлімі ашылды.
Демография
Алғашқы жылдары қалада негізінен мұсылман елдерінен қуылғаннан кейін Израильге қашқан мизрахы яһудилері тұрды. Бүгінде мизрахы яһудилері халықтың көпшілігін құрайды. 1950 жылдардың басында көптеген Оңтүстік Африка яһудилері Ашкелонға қоныс аударды, Афридар ауданын құрды. Олардан кейін Ұлыбританиядан иммигранттардың көптеген толқындары келді. 1990 жылдары қалаға эфиопиялық және орыс яһудилері де келді.
Мәдениет және спорт
Ашкелон спорттық аренасы 1999 жылы ашылды. "Еврей көзі" – жыл сайын Ашкелон қаласында өтетін еврейлердің дүниежүзілік кинофестивалі. 2010 жылы фестивальдің жетінші жылы тойланды. "Бриза" музыка фестивалі 1992 жылдан бері Ашкелон амфитеатрында және оның төңірегінде жыл сайын өткізіліп келеді. Көптеген музыкалық өнер көрсетулер ақысыз. Израиль Лакросс қалада жастарға арналған лакросс бағдарламаларын ұйымдастырады және 2013 жылы Израильдегі алғашқы халықаралық матчта Түркияның ерлер құрама командасын қабылдады.
Хамас билеген Газамен қақтығыс
2008 жылдың 1-2 наурызында Хамас тарапынан Газа секторынан атылған зымырандар (олардың кейбіреулері Град зымырандары) Ашкелон қаласына тиіп, жеті адамды жарақаттады және мүліктік шығыстарға әкелді. Қала әкімі Рони Махатзри: «Бұл соғыс жағдайы, мен оған басқа анықтама білмеймін. Егер бір-екі аптаға созылса, біз оны көтере аламыз, бірақ оның күнделікті өміріміздің бөлігіне айналуына жол бермейміз», – деді. 2008 жылдың наурыз айында Ашкелон қаласында зымырандардан 230 ғимарат пен 30 автомобиль зақымданды. 2008 жылдың 12 мамырында Солтүстік Газаның Бейт-Лахия қаласынан атылған зымыран Оңтүстік Ашкелонның сауда орталығына тиіп, құрылысының маңызды бөлігіне зақым келтірді. «The Jerusalem Post» газетінің хабарлауынша, төрт адам ауыр жарақат алды, ал 87 адам шоктан емделді. Құрылыстың күлдіреуі салдарынан 15 адам жеңіл және орташа жарақат алды. Оңтүстік аймақтық полиция басшысы Ури Бар-Лев «Град» үлгісіндегі «Катюша» зымыраны Иранда жасалғанын айтты. 2009 жылдың наурыз айында «Қассам» зымыраны мектепке тиіп, сыныптарды қиратты және екі адамды жарақаттады. 2014 жылдың қараша айында қала әкімі Итамар Шимони араб жұмысшыларына қатысты кемсіту саясатын бастады, оларға балаларға арналған бомбалауға қарсы қорғаныш құрылыстарында жұмыс істеуге рұқсат бермеді. Оның кемсітушілік әрекеттері Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяху және Иерусалим мэрі Нир Баркат сияқты басқалардың сынына ұшырады, олар бұл кемсітуді 70 жыл бұрын Еуропадағы еврейлер бастан өткерген антисемитизммен салыстырды. 2021 жылдың 11 мамырында Хамас Ашкелонға 137 зымыран атты, нәтижесінде 2 адам қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды. 2023 жылдың қазан айында Газа-Израиль қақтығысы кезінде Ашкелон Хамас зымырандарының негізгі нысанасы болды. 2023 жылдың 10 қазанында Хамас өкілі Әбу Обайда өзінің Telegram арнасында Ашкелон тұрғындарына жергілікті уақыт бойынша сағат 17:00-ге дейін эвакуациялауға шақырды. Уақыт біткеннен кейін Хамас Ашкелонға зымырандарды атты.