Кіріспе

Француз теңіз офицері Ипполит немесе Иполито Бушар (15 қаңтар 1780 – 4 қаңтар 1837) Францияда туған аргентиналық. 1817 жылдың 9 шілдесінде (Аргентинаның Тәуелсіздік декларациясына қол қоюдың бірінші жылдығы) Бушар «Ла Аргентина» кемесінің капитаны ретінде Энсенада-де-Барраганнан екі жылдық сапарға шықты. Оның мақсаты Атлантика арқылы Африка жағалауына өтіп, Жақсы Үміт мүйісін айналып, Испаниядан Үндістанға барған Филиппин компаниясына қарасты кемелер флотына қарсы күресу болды. Алайда, 19 шілдеде кемеде өрт шықты, оны сөндіруге экипаж сағаттап күресті. Соның салдарынан, кеме Үнді мұхитына жеткен соң, солтүстік-шығысқа қарай Мадагаскарға бет алды. Ол арада екі ай бойы Таматаведе (аралдың шығысында) тоқтады, осы уақытта жөндеу жұмыстары жүргізілді. Таматаведе британдық офицер Бушардан төрт құл кемесін (үш британдық және бір француз) аралдан кетуіне кедеріс жасау үшін көмек сұрады, Бушар барлық қолдағы әскерін ұсынды. «Ла Аргентина» құл саудагерлерінің азық-түлік қорын тартып алды және Мадагаскардан кетіп бұрын бес француз теңізшісін жалдады. Олар аймақта жүзіп жүрген испан сауда кемелеріне шабуыл жасауды жоспарлады. Көп ұзамай экипаждың көп бөлігі цингамен ауыра бастады, сондықтан кемедегі жұмыстарды аурудан аман қалған бірнеше теңізшілер атқаруға мәжбүр болды. 18 қазанда «Ла Аргентина» американдық фрегатымен кездесті, ол Филиппин компаниясы Үндістанмен сауданы үш жыл бұрын тоқтатқандығы туралы хабарлады.

Қарақшылар

Ла Аргентина Филиппинге қарай бет алды, жолында Санда бұғазында (Ява мен Суматра аралдарын бөліп, Ява теңізін Үнді мұхитымен байланыстырады) бірнеше дауылға тап болды. 7 қарашада Бушар ауруға шалдыққан экипаж мүшелерінің емделуі үшін Яваға қонуға шешім қабылдады. Аралдан шыққаннан кейін Ла Аргентина Филиппинге сапарын жалғастырды. Аймақ арқылы саяхаттау Малайзиялық қарақшылардың болуынан қауіпті болды, ал экипаждың әлсіздігі жағдайды одан да қиындатты. Қарақшылардың кемелерінде алдыңғы және артқы бөліктерінде зеңбіректер орнатылған, бір мачтасы және көптеген ескектер болған. Малай халқы Ланун деп білетін қарақшылар 7 желтоқсан күні таңертең күзетші төрт кішкентай кемені байқағанға дейін көрінбеді. Ла Аргентинаға ең үлкен қарақшы кемесі жақындағанда шайқас түске дейін кешіктірілді. Ол кемеге азық-түлік іздеу үшін келген фрегаттың қайығын сүйреп әкелді. Бушар кемеге шабуыл жасауды және қолма-қол соғысқа сүйенуді қалағандықтан, шабуылшыға оқ атудан бас тартты. Ла Аргентина экипажы жеңіске жетіп, кемеге ие болуға бұйрық берді, ал қалған шабуылшылар қашқа бас салды. Бушар тұтқындарды соттау үшін "соғыс кеңесін" шақырды, ең кішісін қоспағанда, барлығын өлім жазасына кесті. Сотталған тұтқындар кемеге қайтарылып, палубаның астына қамалды; зақымдалған кеме Ла Аргентинадан атылған зеңбіректердің салдарынан барлық адамдарымен бірге суға батып кетті.

Сулу аралдары

Макассар бұғазынан өткен соң, "Аргентина" Селеб теңізі арқылы өтіп, Жоло аралына қонды. Бушар архипелагқа 1818 жылдың 2 қаңтарында келді және бес күн бойы сонда болды. Осы теңіздерде кеме жүзуді су астындағы көптеген тастар мен күшті ағыстар қиындатты. Оның халқы батылдықты ең маңызды қасиет деп есептеді және өзінің жеңілмейтіндігімен әрқашан мақтанатын. Оның өмірінің бәрі экономикасын, әскерін және әлеуметтік өмірін реттейтін қақпалыққа негізделген. Фрегат экипажы жергілікті тұрғындармен жеткілікті азық-түлік алу үшін келіссөздер жүргізіп жатқанда, жололықтардың кез келген шабуылына тойтарыс беру үшін мылтықтарымен қаруланған күзетшілер қойылды. Түнде күзетші бір қозғалысты байқап, барлық экипажға ескерту жасады. Олар қайықтар фрегатқа қауіпті жақындықпен келе жатқанын анықтағанда, барлық теңізшілер қаруларын дайындады және жүз метрдей қашықтықта оқ атуға бұйрық берілді. Жололықтар таңғалып, дереу қашып кетті. Бірқатар оқиғадан кейін, монарх әсем безендірілген қайықпен пайда болды. Ол көптеген жеміс-жидектер, көкөністер және аштықтан азап шеккен теңізшілерге төрт бұқа әкелді. Осы сәттен бастап олар суды толықтыра алды және арал тұрғындарына фрегат экипажымен еркін сауда жасауға рұқсат берілді.

Филиппиндер

Содан кейін Манила портына, испан портына блокада орнату мақсатымен бет бұрды. 1818 жылғы 31 қаңтарда Аргентинаға келген соң, испан колониясына жабдықтар алып бара ма, жоқ па, анықтау үшін кемеге таласуға тырысқан ағылшын фрегатын тоқтатты. Бушар өзінің тегін жасыруға тырысты, бірақ фрегат капитаны оның нағыз ниеттерін біліп, испан билігін ескертті. Манила қаласының қабырғаларымен қоршалған қамалы болды және оны күшті артиллериясы бар Сантьяго бекінісі қорғады. Бушардың орнына, жақын жердегі кемелерді тонауға кірісіп, испандықтардың оқтарынан қашықтап жүрді. Келесі екі айда “La Argentina” қорқынышпен атылған зеңбіректер мен жылдам шабуылдар арқасында барлығы 16 кемені басып алды. Аралдардың астанасын қоршауды күшейту үшін Бушар 23 экипаж мүшесі бар қарулы понтонды Сан-Бернардино бұғазында екінші капитан Сомерстің басқаруымен блокадаға жіберді. Осы әрекетте олар феллюка мен галераны тартып алды. Ал Манила тұрғындары азық-түлік бағасы екі есе, тіпті үш есеге өскендіктен үмітсіздікке ұшырады. Губернатор екі қарулы сауда кемесін, корветпен бірге “La Argentina”ға қарсы жіберді. Бірақ топ мүмкіндікті жіберіп алды, себебі Бушар 30 наурызда аймақтан кетіп қалған еді. Бірнеше күннен кейін кеме Мариан аралдарынан бригантинаны көріп қалды. “La Argentina”ның жақындағанын байқаған соң, ол Санта-Крус портына қашып кетті. Аргентина фрегаты портына жақындаса алмады, сондықтан Бушар Сомерс, Грейсак және Ван Бюренге үш қайықпен кемені басып алуға бұйрық берді. Үш офицер мен көптеген экипаж мүшелері портқа келмейтін бригантинаға жақындады. Қайықтың жылдамдығына сүйене отырып, Сомерс алға шығып, бригантинаға жетті. Бірақ Сомерске бара жатқан қайықты бригантина экипажы құлатып жіберді. Олар палубадан судағы қорғанышсыз адамдарға шабуыл жасап, он төрт адамды өлтірді. Грейсак пен Ван Бюрен қалғандарын құтқарып, фрегатқа қайтарды. Бушар өлімге кек қайтаруды қалады, бірақ бригантинаны басып алу үшін оған кішкентай корпускасы бар кеме қажет болды. Сондықтан ол Грейсакқа бірнеше теңізшілерді алып, портқа жақын жүзіп бара жатқан кез келген шхунаны ұстап алуға бұйырды. Шхуна ұсталғаннан кейін Бушар оған бірнеше зеңбірек орнатты. Ол Грейсак пен Оливерді 35 теңізшімен бірге оның басқаруына берді. Шхуна 10 сәуірде шабуыл жасады, бірақ бригантина экипажы қашып кеткен еді. Саяхатын жалғастыра отырып, олар аралдың солтүстік жағына жетіп, Батанес аралдарына “Royal Situado” тасымалдаған понтонды басып алды. Бірақ қатты желдің салдарынан кемеге бір ғана офицер мен сегіз теңізші жіберілді. Шхуна 15 сәуірге дейін көрінді, мүмкін, бағынбаушылық тасымалдаған жүктің құнына байланысты болды. “La Argentina” Сандвич аралдарына (қазіргі Гавайи) жаңа экипаж мүшелерін іздеу үшін, скорбуттан қайтыс болғандардың орнына келді. Бушар Питер Корниді, экипажы көтеріліс жасаған тұтқынға алынған “Санта-Роза” кемесінің капитаны етіп тағайындады. Филомено В. Агилар-младший өзінің “Манилалықтар және теңізшілік: испандықтардан тыс теңіз әлемін қамту” атты мақаласында оның екінші кемесі “Санта-Роза”да филиппиндіктер бар көпұлтты экипаж болғанын айтты. “Манилалықтар” кітабының авторы Мерсен бұл манилалықтардың Мексикадағы Акапулькоға балама порт болған Сан-Бласта жұмысқа алынғанын айтады. Сан-Бласта қоныстанған филиппиндіктер Манила галеондарында испандық құлдықтан қашқандар еді. Испанияға қарсы көтерілген аргентиналықтарға жұмыс істейтін Гипполит Бушардпен кездескеннен кейін, филиппиндіктердің испандарға қарсы ортақ наразылығы, олар аргентиналықтармен бөліскен, оларды көтеріліс жасауға және көтерілісші аргентиналықтарға қосылуға итермеледі.

Калифорния және Орталық Америка

Бушар испан саудасын пайдалану үшін Калифорнияға қарай жүзіп кетті. Дегенмен, испан билігі оның ниетін білген, себебі 6 қазанда «Кларион» екі корсар кемесінің Калифорния жағалауына шабуыл жасауға дайын екенін хабарлаған. Монтерейде тұратын губернатор Пабло Висенте де Сола қаладан барлық құнды заттарды және әскери бекеттерде сақталған оқ-дәрінің үштен екі бөлігін алып кетуге бұйрық берді. 1818 жылғы 20 қарашада Монтерей шығанағының оңтүстік ұшындағы Пунта-де-Пинос күзетшісі екі аргентиналық кемені байқады. Губернаторға хабар берілді; испандықтар жағалау бойындағы артиллерияны дайындады, гарнизон шайқас орындарына орналасты, ал әйелдер, балалар және соғысуға жарамсыз ерлер Соледадқа, ішкі миссияға жіберілді. Бушар шабуыл жоспарын жасау үшін офицерлерімен кездесті. Питер Корни бұрын Монтерейге екі рет келген еді. Олар «Санта-Роза» корветін шабуылға пайдаланды, себебі «Аргентина» фрегатының терең суға батып кету қаупі бар еді. Фрегатты шағын қайықтармен сүйреп, испан артиллериясының қаупінен тысқары алып шығу қажет болды. Ол қауіпсіз жерге жеткен соң, Бушар екі жүз сарбазды, оттық қару мен сүңгілермен қаруланған капитан Шепардты «Санта-Розаға» жіберді. Шепард басқарған «Санта-Роза» корветі түн ортасында Монтерей президиосының жанына жетті. 17 қаңтарда олар Мексиканың батыс жағалауындағы Сан-Блас портына жетіп, сегіз күннен кейін блокаданы бастады. Жақындағанда, олар какао жүгі бар испандық «Лас Анимас» бригін тартып алды. Трес-Мариас аралдарының жанында «Аргентина» британдық «Жақсы үміт» кемесіне шабуыл жасады. Төрт күннен кейін кемеге зәкір салмағын көтеруге рұқсат берілді, бірақ испандық жүкті тәркілеуден бұрын. 1 наурызда Сан-Бласты блокадалау кезінде олар шхунаны көрді. Екі кеме де оның қуып жете алмады. Содан кейін Бушар оларға жағалау бойымен оңтүстікке қарай Акапулькоға баруға бұйрық берді. Олар келген соң, ол офицерді кемелердің санын және сапасын тексеру үшін жіберді. Офицер жақын маңда кеме жоқ екенін хабарлады, сондықтан Бушар саяхатын жалғастыруға шешім қабылдады. 18 наурызда аргентиналықтар Сальвадордағы Сонсонат қаласына келді. Портты бақылауға жіберілген офицер кемелердің бар екенін хабарлады. Сол күні Бушар бригантинді тартып алды. 2 сәуірде олар Эль Реалехо портына жетіп, екі қайықты пушкалармен және Бушардың өзі басқарған алпыс сарбазбен жабдықтап дайындады. Бірақ порт күзетшілері оларды байқап қойды, және испан әскерлері кемелерді қорғауға келді. Сонымен қатар, олар портты төрт кемемен қорғады: бриг, екі шхуна және жүк тасушы кеме. Қатыгез шайқастан кейін үш кеме басып алынды. Бушар «Сан-Антонио» бригін және «Лоретана» шхунасын өртеп жіберді, өйткені олардың иелері олар үшін жеткілікті ақша ұсынбады, тиісінше 30 000 және 20 000 дуро. Олардың сапасы жақсы болғандықтан, ол «Нептуно» жүк тасушы кемесін және «Мария София» шхунасын сақтап қалды. Эль Реалеходағы шайқастан кейін аргентиналықтар Сан-Бласта жоғалтқан испан туы бар шхунаны тапты. Кеме «Санта-Розаға» қарай бет алды, оның экипажы тәжірибесіз Гавайи теңізшілерінен және аз артиллериядан тұрды. Алғашқы шабуылда үш аргентиналық қаза тауып, көптегені жараланды. Аргентиналық кеме жаудың шабуылын қайтаруға дайындалып тұрғанда, шхуна испан туын түсіріп, өзінің Чили кемесі екенін көрсетті, оны «Чилено» деп атады. Оның капитаны Корсар есімді Кролл еді. Бушар оның хирургінен жараланғандарды емдеуді талап етті, бірақ чилилік корсар кетіп қалуға шешім қабылдады. 1819 жылғы 3 сәуірде Гипполит Бушардың ұзақ экспедициясы аяқталды. Ол Хосе де Сан-Мартиннің Перуді азат ету науқанына көмектесу үшін Чилидегі Вальпараисоға барды. Кейбір тарихшылар, мысалы Мигель Анхель де Марко, Орталық Американың Біріккен провинцияларының және оның құрамындағы көптеген штаттардың тулары Бушар өзімен бірге алып келген Аргентина туынан шабыттанғанын айтады. Ал басқалары ту Аргентина туының үлгісімен жасалғанын, бірақ коммодор Луи Мишель Ори енгізгенін мәлімдейді.

Чилиде тұтқындалды

1819 жылғы 9 шілдеде, Бушар Буэнос-Айрестен кеткеннен дәл екі жыл өткен соң, "Санта-Роза" және "Мария-София" Вальпараисоға келді. Сол айдың 12-сі күні "Нептуно" кемесі, ал бір күннен кейін "Аргентина" кемесі жетті. Бушарға Томас Кокрейн оны қамауға бұйрық бергені хабарланды.

Мұра

Аргентинада Бушар елбасы ретінде құрметке ие, және бірнеше орын (соның ішінде Буэнос-Айрес қаласының орталығында, жағалауға жақын жердегі көше) оның есімімен аталады.