Кіріспе

Annus mirabilis (pl. anni mirabiles) – латынша сөз тіркесі, "тамаша жыл", "ұлы жыл", "жайқалған жыл", "керемет жыл" немесе "әдемі жыл" деген мағынаны білдіреді. Бұл термин бірнеше жыл ішінде маңызды оқиғалар болған жылдарды атау үшін қолданылады, ең әйгілілері – Исаак Ньютонның 1666 жылы жасаған жаңалықтары және Альберт Эйнштейннің 1905 жылы жариялаған еңбектері.

1345-1346 Эдуард III

Жүз жылдық соғыс басталғаннан кейін сегіз жыл өткен соң, кең ауқымды шайқастар баяулады. 1345 жылы Англияның Эдуард III соғысты жаңа күшпен қайта бастауға шешім қабылдады. Ол Дерби графы Генридің басқаруымен Францияның оңтүстік-батысындағы Гасконияға шағын күш жіберді және жеке өзі ағылшын армиясының басты бөлігін Солтүстік Францияға бастап барды. Эдуард армиясының жағаға түсуін кешіктірді, ал оның флоты дауылдан шашырап, бұл шабуылды нәтижесіз етті. Дерби Бержерак пен Обершеде керемет табысқа жетіп, жеңіс туын көтерді. Келесі көктемде француз тағының мұрагері, Нормандия герцогы Джон бастаған үлкен француз армиясы Дерби әскеріне қарсы шабуыл жасады. Эдуард 10 000 сарбазды Нормандияның солтүстігіне тасыды. Ағылшындар Нормандияның көп бөлігін қиратты, Каен қаласына шабуыл жасап, тонады және халқын қырды. Олар Сена өзенінің сол жағалауымен Парижден 32 шақырымға дейін (20 миль) жол жүрді. Содан кейін ағылшын армиясы солтүстікке бет бұрып, 1346 жылдың 26 тамызында Креси шайқасында Франция королі Филипп VI басқарған француз армиясын қатты жеңді. Олар осы мүмкіндікті пайдаланып, Кале қаласын қоршауға алды. Дербидің 1345 жылдың тамыз айының соңында Бержерак маңындағы жеңісінен бастап, 1346 жылдың 4 қыркүйегінде Кале қоршауының басталған күніне дейінгі кезең Эдуард III-нің annus mirabilis деп белгіленді.

1492 Католик монархтары

1492 жылдың қаңтар айында Испанияның католик монархтары Изабелла I және Фердинанд II Гранаданы жаулап алып, ғасырлар бойы созылған Реконкистанына нүкте қойды, соның нәтижесінде Иберия түбегіндегі мұсылман үкімдігі аяқталды. Сол жылдың аясында олар Кристофер Колумбтың Атлантика мұхиты арқылы жасаған алғашқы саяқатын демеушілік етті, нәтижесінде 12 қазанда Америка ашылды. Осы жылы Антонио де Небрия испан тілінің "Кастиль тілінің грамматикасы" ("Gramática de la lengua castellana") атты маңызды грамматикасын жариялады. Бұл еңбек латын тілі емес, қазіргі заманғы Батыс Еуропа тілінің грамматикасына ден қойған тұңғыш жұмыс болып табылады.

1543 Ғылым жылы

1543 жылы Николай Коперник өзінің ғаламның гелиоцентрлік моделін баяндайтын "De revolutionibus orbium coelestium" еңбегін жариялады. Бұл оқиға дәстүрлі түрде Еуропада қазіргі заманғы ғылымның қалыптасуына әкелген Ұлы ғылыми революцияның бастауы деп есептеледі. Сол жылы Андреас Везалий "De humani corporis fabrica" атты еңбегін жариялап, анатомия ғылымын және медицина практикасын түбірінен өзгертті.

1625 Испания монархиясы

1625 жылы отыз жылдық соғыс кезінде Еуропа мен Американың маңызды әскери ареналарында испандық әскери жеңістер сериясы болды, олар әлемдік стратегиялық ауқымда орындалды. Осы әскери жеңістер: Бреда қамалы, Генуяны құтқару, Баияны қайта басып алу, Сан-Хуан шайқасы және Кадисті қорғау. Бұл әскери іс-қимылдар Мадридтегі Буэн-Ретро сарайының патшалар залындағы суреттер сериясында мәңгі есте қалды. Осылайша, Испанияның Филип IV-нің жақын досы, Оливарес графы Гаспар де Гусманның қабылдаған "бейнесін жақсарту" саясаты бастапқы табысқа ие болды және осы керемет жыл испан қарулары үшін Оливарес өзінің ең танымал сөзін айтты: "Құдай испан және Испания үшін соғысады".

1644-1645 Монтроза

1644–1645 жылдары Үш патшалық соғысында Шотландиядағы Джеймс Грэм, Монтроздың 1-ші маркизінің әскери табыстары кейде "annus mirabilis" деп аталады.

1666 жыл Ғажайыптар жылы

1666 жылы 23 жастағы Исаак Ньютон есептеулер, қозғалыс, оптика және гравитация салаларында революциялық өнертабыстар жасады және жаңалықтар ашты. Осы жылы Ньютон ағаштан түскен алманы көрген деген әңгіме бар, сондай-ақ ол әмбебап гравитация заңын (Ньютонның алмасы) тапқан. Кембридж университеті оба эпидемиясынан жабылып, оған теорияларын дамытуға уақыт берді.

1706 Ұлы одақ

1706 жылы Франция королі Людовик XIV-ке қарсы құрылған Ұлы одақ, өткен жылғы сәтсіздіктерден кейін, Рамиль шайқасы мен Турин қамалындағы керемет жеңістерге қол жеткізді, оны Джеймс Фолкнер «Ғажайыптар жылы» деп атады.

1759 Уильям Питт

1759 жылы Солтүстік Америкада, Еуропада, Үндістанда және түрлі теңіз шайқастарында британдық қарулы күштердің жеңістер тізбегі сол жылды кейде Уильям Питттің «annus mirabilis» жылы деп атауға әкелді. Бұл Жеті жылдық соғыстың бетбұрыс кезеңі болды.

1905 Альберт Эйнштейн

Осы жылы 26 жастағы Альберт Эйнштейн фотоэлектрлік эффект, Браун қозғалысы, арнайы салыстырмалылық теориясы және әйгілі E = mc2 теңдеуіне қатысты маңызды жарияланымдар жасады. Оның «Ғажайып жыл» деп аталатын төрт мақаласы 1905 жылы «Annalen der Physik» журналында жарияланды.

1939 жыл - Голливудтың алтын жылы

1939 жыл Голливудтың Annus Mirabilis жылы деп есептеледі, өйткені сол жылы шыққан фильмдердің көп саны «классикалық» туындылар немесе өз жанрларын қалыптастырған фильмдер саналады. 1939 жылы шыққан фильмдердің кейбіреулері: «Оз сиқыршысы», «Желмен кеткендер», «Гунга Дин», «Бо Гесте», «Юнион Пасифик», «Қырықтың қызығы», «Тек періштелерде ғана қанаттар бар», «Цирк аренасында», «Кафе», «Мистер Смит Вашингтонға сапарлайды», «Ниночка», «Дестри қайта оралады», «Түн ортасында», «Боранды биіктіктер», «Жас Мистер Линкольн» және тағы да көптеген фильмдер.

2016-2017 Португалия

Португалия футбол, фадо және Фатиманың арқасында "үш F елі" деп белгілі, олар португал мәдениетінің ең ерекше үш бөлігі. 2016-2017 жылдары Португалия осы үш саланың барлығында тарихи және беспрецеденттік жеңістерге қол жеткізді. Біріншісі – футбол, 10 шілдеде Португалия ұлттық құрамасы УЕФА Еуро-2016 чемпионатында өз тарихындағы тұңғыш ірі трофейді жеңіп алды. Он айдан кейін, 2017 жылдың 13 мамырында Сальвадор Собрал "Amar pelos dois" әнімен Португалияға "Евровидение-2017" ән байқауында жеңіс сыйлады, бұл елдің бұл байқаудағы алғашқы жеңісі болды. Сол күні Папа Франциск 1917 жылғы Марияның көрінуінің 100 жылдығына арналған шараға қатысу үшін Фатимаға сапар жасады. Португалияның 2016 жылғы шілдедегі Еуропа чемпионатындағы жеңісінен бастап, 2017 жылғы мамырдағы Папа Франциск Португалияға жасаған сапарының аяқталуына дейінгі кезең Португалияның керемет жылы – annus mirabilis деп танылды.

Туғандардың керемет жылы

1946 жылы АҚШ-тың үш президенті – Дональд Трамп (14 маусым), Джордж Буш (6 шілде) және Билл Клинтон (19 тамыз) дүниеге келді, бұл кез келген жылдағы ең көп көрсеткіш. Үшеуі де Екінші дүниежүзілік соғысы аяқталғаннан кейін тоғыз айдан сәл астам уақыт өткен соң, жаз айларында бір-бірінен 10 апта аралықта туды. 1963 жылы төрт болашақ НБА үздік ойыншысы – Майкл Джордан, Чарльз Баркли, Хаким Олажуон және Карл Малоун дүниеге келді, бұл кез келген жылдың ең көп саны. 1972 жылы төрт болашақ "Алтын доп" иегері – Зинедин Зидан, Ривальдо, Луис Фиго және Павел Недвед дүниеге келді. Әлемдік футболдағы ең беделді жүлдеге төрт иегер 1972 жылы туды, ал басқа жылдарда екіден астам туған жоқ.