Кіріспе

Австралиялық солдат (1892–1915)

Джон Киркпатрик (6 шілде 1892 – 19 мамыр 1915), көбінесе Джон Симпсон деп танылатын, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Галлиполи шайқасында 3-ші Австралиялық далалық госпиталінде санитар болып қызмет етті – Одақтас әскерлердің Осман империясының астанасы Константинопольді басып алуға жасаған әрекеті. 1915 жылғы 25 сәуірде Анзак шығанағына қонғаннан кейін Симпсон есектерді алғашқы медициналық көмек көрсету және жараланған сарбаздарды жағажайға жеткізу үшін пайдаланды, одан оларды эвакуациялауға болатын. Ол бұл жұмысты үш жарым апта бойы – көбінесе отқа түсіп – Анзак шығанағына жасалған үшінші шабуыл кезінде пулеметтен қаза тапқанға дейін жалғастырды. Симпсон және оның есегі Анзак аңызының бір бөлігіне айналды.

Ерте өмір

Симпсон 1892 жылғы 6 шілдеде Англияның Дарем графтығындағы Саут-Шилдс қаласында, Эльдон көшесінде, шотландтық ата-анасы Сара Киркпатрик (құрметті есімі Симпсон) және Роберт Киркпатриктің отбасында дүниеге келді. Ол сегіз баланың бірі болды және жас кезінде, жазғы демалыста есектермен жұмыс істеді. 16 жасында ол Британ армиясының резервтік бөлімдері ретінде белгілі болған Аумақтық күште оқ атушы ретінде оқуға ерікті түрде келісті, ал 1909 жылдың басында британдық сауда флотына қосылды. 1910 жылдың мамырында Симпсон Ньюкасл қаласында кемесінен қашып, Австралияда кеңінен саяхаттап, Квинслендте қамысты кесу және Жаңа Оңтүстік Уэльстің Илаварра ауданында көмір өндіру сияқты түрлі жұмыстар істеді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін үш жылдай ол Австралия жағалауындағы кемелерде стюард, от жағушы және майлаушы болып жұмыс істеді. Симпсон Австралияда жұмыс істеген кезде солшыл саяси көзқарастарға ие болды және анасына жазған хатында: «Мен Англия жұмысшыларының қашан оянып, басқалардың көзімен қарауға болатын нәрселерді көретінін жиі ойлаймын. Англияда оларға жақсы революция керек, ол миллиондаған байлар мен герцогтарды, дюктерді тазартады, содан кейін еңбекші үкіметпен олар өздерінің жағдайларын жасай алады», - деп жазды. Бұрынғы кәсіподақ жетекшісі Алф Ранкиннің сөзіне сүйенсек, Симпсонның Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылар ұйымына (IWW немесе «Wobblies») мүше болғаны туралы айғақтар бар, бірақ бұл деректер тарихи құжаттармен немесе басқа да көздермен расталмаған.

Әскери қызмет

Симпсон соғыс басталғаннан кейін Англияға қайту мақсатымен Австралия императорлық күштеріне жазылды. Ол 3-ші австралиялық жедел жәрдем жасағына және 202 нөмірі бар полкке бекітілді. Симпсон мен есектер көп ұзамай Анзак әскерлеріне таныс болды, олардың көптегені Симпсонды "Скотти" (оның тегіне байланысты) және "Симми" деген есімдермен білді. Симпсонның өзін кейде "Мерфи" деп те атады. Дегенмен, есектермен жұмыс істегендіктен, ол майданнан ауыр жараланған жауынгерлерді тасымалдаудың одан да қауіпті және қиын жұмысынан босады. 1915 жылдың 19 мамырында Анзак шығанағына жасалған үшінші шабуыл кезінде Симпсон пулеметтен оққа ұшты. Одан анасы мен қарындасы қалды, олар әлі де Оңтүстік Шилдсте тұрып жатқан.

Ричард Хендерсонмен бірігу

Сэмпсон қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, Анзак шығанағында есек арқылы жарақаттыларды тасыған, кем дегенде бір басқа таспа көтергіш, Жаңа Зеландия медициналық корпусының (NZMC) Ричард Александр Хендерсонмен шатастырылды. Көптеген жағдайларда оның Джон Симпсон Киркпатрикті бейнелейтіні туралы қате пікір қалыптасқан. Бұл сурет 1915 жылдың 12 мамырында (Сэмпсон қайтыс болғанға бір апта бұрын) NZMC сержанты Джеймс Г. Джексон түсірген фотосуреттен бастау алды. Сурет, Жаңа Зеландияның Галлиполидегі экспедициялық күшінің мүшесі болған Жаңа Зеландия суретшісі Хорас Мур Джонс оның кем дегенде алты нұсқасын салғаннан кейін кеңінен танымал болды. Мур Джонстың суреттері көбінесе «Симпсон, Д.К.М. және оның есегі Анзакта» және/немесе «Есегі бар адам» деген аттармен аталады. Суреттің көптеген туындылары, оның ішінде мүсіндер де пайда болды, ал оның бір нұсқасы 1965 жылы Австралияда Галлиполи шайқасының 50 жылдығына арналған үш пошта маркасына енгізілді – бес пенни, сегіз пенни және екі шиллинг пен үш пеннилік маркаларда.

Аңыздың дамуы

Симпсонды қоршаған аңыз, кейде қате атаумен "Мерфи" деп те аталады, көбінесе 1916 жылы жарық көрген "Австралиялықтар мен Жаңа Зеландиялықтардың Ұлы соғыстағы батырлық істері" кітабында жарияланған оқиғаларға негізделген. Бұл соғыс уақытындағы үгіт-насихат шарасы болды, кітаптағы Симпсон туралы көптеген әңгімелер – 300 адамды құтқарып, жарақаттанғандарды арқасында алып, қауіпті аймаққа батыл шабуыл жасағандығы туралы мәлімдемелер – нақты дәлелдермен жоққа шығарылды. Шындығында, Галлиполиде болған үш апта ішінде соншама көп адамды жағаға жеткізу, сапардың уақытын ескерсек, физикалық жағынан мүмкін емес еді. Дегенмен, кітапта баяндалған оқиғалар көптеген адамдар, соның ішінде кейінгі Симпсон туралы жазылған кітаптардың авторлары тарапынан сынсыз қабылданып, кеңінен таралды.

Танымал мәдениет

Симпсонның ерліктеріне негізделген үнсіз фильм, «Мерфи Анзак» 1916 жылы шықты. 1965 жылы Галлиполи шайқасының 50 жылдығына орай, Галлиполи науқанының ардагерлеріне естелік медаль беру және/немесе Симпсонға қаза болғаннан кейін Виктория кресін табыстау туралы ұсыныстар жасалды. Австралия Федералдық үкіметі 1965 жылы екі ұсынысты да қабылдамады. 1966 жылдың қаңтарында 1949 жылдан бері Австралияның премьер-министрі болған Роберт Мензис зейнетке шығып, оның орнына Гарольд Холт келді. Жаңа үкімет көп ұзамай 1915 жылғы Галлиполи шайқасына қатысқан Австралия армиясы мен Австралия Корольдік теңіз күштерінің ардагерлеріне «Анзак естелік медалін» табыстайтынын жариялады. Медальға тірі ардагерлер де, қайтыс болған ардагерлердің туыстары да үміттене алатын болды, бірақ жақа белгісі тек тірі ардагерлерге берілді. Алғашқы медальдар 1967 жылғы Анзак күніне дейін Галлиполи ардагерлеріне табысталды. Медаль мен жақа белгісінде Симпсон мен оның есегі бейнеленген. Олар 1965 жылдың 14 сәуірінде шығарылған «Анзак» пошта маркаларында да көрсетілді. 1977 жылы «Жермея Джеремая Симпсон» деген атпен бір есек Австралия Корольдік әскери медицина корпусына қосылды, оған жеке сарбаз дәрежесі және MA 0090 әскери нөмірі берілді. 1986 жылы бұл есек корпус талисманы ретінде ресми түрде қабылданды. Симпсон 1988 жылы Майкл Уиллсидің «Австралиялықтар» телешоуының «Жеке Джон Симпсон» атты эпизодында пайда болды. Ол туралы кем дегенде екі ән жазылған: Исси және Дэвид Эменимен Кейт Риаз орындаған «John Simpson Kirkpatrick» («Legends and Lovers» альбомынан) және Мартин Симпсонның «Jackie and Murphy» («Vagrant Stanzas» альбомынан). Австралиялық RSPCA 1997 жылдың мамыр айында адамдарға көрсеткен батылдығы үшін «Мерфи» есегіне өлімнен кейін «Қызғылт крестін» табыстады. 2011 жылы Валери Лоустың «Адам мен есек» атты пьесасы Оңтүстік Шилдстегі Кеден үйінде тұңғыш рет қойылды. Джон Симпсон Киркпатриктің рөлін жергілікті актер Джейми Браун ойнады. 2015 жылдың 19 мамырында Австралияның Жоғарғы комиссары Александр Даунер Джон Симпсон Киркпатриктің қаза болғанына 100 жыл толуына арналған арнайы шаралар аясында Оңтүстік Шилдске сапар жасады.

Симпсонға Виктория крестімен марапаттау науқаны

Онжылдықтар бойы Симпсонға Виктория крестін (VC) немесе Австралияға арналған Виктория крестін беру туралы бірнеше петиция келіп түсті. Оның Виктория крестіне ұсынылғаны, бірақ бұл ұсыныстан бас тартқан немесе әскери бюрократия оны дұрыс өңдемеген деген қате түсінік бар. Дегенмен, мұндай ұсыныс жасалғанын растайтын ешқандай құжаттама жоқ. Симпсонға Виктория крестін беру туралы аргумент оның командирінің күнделігіне негізделген, онда ол оның Ерекше қызмет көрсеткені үшін медаль немесе Виктория крестіне ие болуы мүмкін деген үмітін білдіреді. Алайда, бұл медальдардың ешқайсысы бойынша офицер ресми ұсыныс жасамаған. Симпсонның Депештерде айтылуы Галлиполидегі осындай міндетті атқарған басқа әскерилерге көрсетілген құрметке сәйкес келеді. Бұл сауалды қарастыруға тағайындалған комиссияға Виктория крестін қоса, ордендер мен марапаттар беру туралы ұсынымдар жасау тапсырылды. 2013 жылдың ақпан айында тергеуді аяқтаған комиссия Симпсонға қосымша марапат берудің қажеті жоқ екенін ұсынды, себебі оның "қимылдары мен батылдығы 3-ші далалық госпитальдің барлық басқа санитарларының іс-әрекеттерін көрсетеді және бұл батылдық МИД арқылы лайықты түрде мойындалды".