Кіріспе

Лос-Анджелестің тарихи ауданы, АҚШ.

Олвера көшесі, көбінесе испан тіліндегі атауы Calle Olvera деп танылады, Лос-Анджелестің тарихи орталығы Эль-Пуэбло-де-Лос-Анжелестегі тарихи жаяу жүргіншілер көшесі. Көше Калифорнияның ең көне алаңы – Плаза де Лос-Анжелес маңында орналасқан. Бұл алаң испан және мексикалық кезеңдерінен бастап, Калифорнияны жаулап алудан кейінгі американдық кезеңнің басына дейін қала өмірінің орталығы болды. Көше бойында мейрамханалар, сауда орындары және қоғамдық мекемелер орналасқан. Calle Olvera көшесіне жыл сайын шамамен екі миллионға жуық турист келеді. Көшеде Лос-Анджелестің ең көне ғимараттарының көпшілігі орналасқан, оның ішінде Лос-Анджелестегі ең көне тұрғын үй – Авила Адобе.

География

Олвера көшесі қазіргі Лос-Анджелес қаласының солтүстік-шығысында, Мейн және Аламеда көшелерінің арасында, Лос-Анджелес алаңынан солтүстікке қарай Сезар Чавес даңғылына дейін созылады. Бұл El Pueblo de Los Ángeles тарихи ескерткішінің бір бөлігі, алаңның тікелей жанындағы аумақ. Ол Юнион Станциясынан батысқа және Чайнатауннан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Лос-Анджелес 1781 жылы негісталғанмен, бұл алаң 1820-жылдарға дейін барады және шамамен 18 ғасырғы алаңнан шығысқа және оңтүстікке қарай бір блок қашықтықта жатыр.

Алғашқы жылдары

Лос-Анджелес 1781 жылы испандық pobladores (тұрғындар) арқылы Лос-Анджелес өзенінің жанында, қазіргі Ольвера көшесінің оңтүстік-шығысында құрылған. Олардың құрамында 11 отбасы – 44 ер адам, әйел және бала – және бірнеше испан сарбазы болды. Лос-Анджелеске негіз салған 44 түпнұсқа pobladores [колонистер] -дің тек екеуі ғана ақ болды, [ ] қалған 42-нің 26-сы белгілі бір дәрежеде африкалық тегі бар, ал 16-сы үндістер немесе метистер [испан және үнді қандарының қосылған адамдар] еді. – Уильям М. Мейсон, 1975. Жаңа қала El Pueblo de Nuestra Señora Reina de los Ángeles деп аталды. Сан-Габриэль шіркеуі өздерінің діни қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін ассистенция (субмиссия) – Nuestra Señora Reina de los Ángeles Asistencia құрды. Пуэбло ақырында өз шіркеуін салды, ол бүгінде «Ескі Плаза шіркеуі» деп белгілі. Алғашқы 18-ғасырдағы алаң қазіргі алаңнан солтүстікке және батысқа қарай шамамен бір блоктай қашықтықта орналасқан. Күтпеген су тасқыны тұрғындарды бастапқы орнынан кетуге және 1800 жылдардың басында жоғараққа көшуге мәжбүр етті, ал қазіргі Плаза жаңадан көшірілген пуэблоның орталығында болды. Испания отаршылдығы 1821 жылы Мексика тәуелсіздік алғанға дейін сақталды. Осы кезеңде Лос-Анджелесте алғашқы көшелер мен саздан жасалған үйлер пайда болды. Мексика билігінің кезінде, ол жиырма алты жылға созылды, Плаза Лос-Анджелестегі жанды этникалық калифорниялық қоғамның орталығы болды және бұрынғы су тасқыны жазығындағы егіншілікке негізделген, мал шаруашылығымен толықтырылған экономиканың орталығы еді. Пеланкони үйі 19-ғасырдың екінші жартысында жүзімнен шарап шығаратын шарап зауыты болды, және осы күнге дейін солай болып келеді. Оның ДНК-сы 1771 жылы құрылған Сан-Габриэль миссиясындағы жүзімнің ДНК-сымен сәйкес келеді.

Жануарларды баталау

Олвера көшесіндегі жануарларды баталау шарасы, 1930 жылдан бері әр Sábado de Gloria (Құдайдың сенбісі, Пасхаға дейінгі сенбі күні) өткізіліп келеді. Бұл шара бастапқыда Ақсақал Әнтонидің мерекесімен бірге ұйымдастырылған, бірақ ауа райының жақсы болуын пайдалану үшін өзгертілді. Бастапқы шеру уақыт өте келе күні бойы саудагерлердің, өнерпаздардың қатысуымен, сондай-ақ қатысушылар өз жануарларын дін қызметкерлері мен басқаларының батасын алу үшін әкелетін шерумен толыққан бір іс-шараға айналды. Шара Бискайлуз ғимаратының жанында өтеді және ғимараттың сыртқы қабырғасында Лео Политтің "Жануарларды баталау" атты суреті бейнеленген. Осы оқиға туралы сол атпен кітап жазылған.

Авила Адоби

Авила Адобе Ольвера көшесі, 10 мекенжайында 1818 жылы салынған және Лос-Анджелестегі ең көне сақталған тұрғын үй болып табылады. Оны бай мал өсіруші Франсиско Авила салған. Оның саз қабырғалары 76 см-ден 91 см-ге дейін (1 метрге дейін) жуық қалыңдыққа ие. 1846 жылы АҚШ алғаш рет қаланы басып алған кезде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің коммодоры Роберт Стоктон оны уақытша штаб-пәтері ретінде пайдаланды. Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген бұл адобе, Калифорния штатының 145 нөмірімен танымал мәдени ескерткіш те болып табылады. 1926 жылдан бастап Кристин Стерлингтің күш-жігері арқасында қалпына келтіріліп, қазір мұражай ретінде жұмыс істейді.

Сепульведа үйі

Сепульведа үйі, 12 Ольвера көшесі – 1887 жылы Сеньора Элоиза Мартинес де Сепульведа салған, Eastlake сәулет стиліндегі тарихи резиденция. Алғашқы құрылыста екі коммерциялық және үш тұрғын үй болған. Содан бері ол сақталған мұражайға айналды, ал веб-сайтында «мексикалық және аңгло мәдениетінің үйлесімі» деп көрсетілген. Элоиза Мартинес де Сепульведа Мексиканың Сонора штатында дүниеге келген. Ол 1844 жылға дейін сол жерде тұрды, содан кейін оның ата-анасы Франсиска Галлардо мен Эстакио Мартинес, Франсисканың ағасының шақыруымен Альта-Калифорнияға көшіп келді. Олар 11 жасар Элоиза мен оның ағасы Луисті өздерімен бірге Лос-Анджелеске алып келді. 1847 жылы Сеньора Франсиска Галлардо аюнтемиентодан (Жалпы Кеңес) Ванна және Шарап көшелері арасындағы жер учаскесін алды (1877 жылы Ольвера көшесі деп қайта аталды), онда ол балшықтан тұрғын үй салды. Кейіннен Бат-стрит, 12 үйдегі Сеньора Галлардоның үйі 1870 жылы екінші қабатты және төбелі шатырды қосу үшін кеңейтілді. 23 жасында Элоиза Хоакин Сепульведаға тұрмысқа шыққанда, ол өзімен бірге жер мен малдың қалыңдықтарын әкелді. Хоакин Оңтүстік Калифорнияның атақты отбасының қарапайым мүшесі еді. Неке бақытсыздыққа ұшырады, өйткені ерлі-зайыптылардың жалғыз баласы сәби кезінде қайтыс болды, ал Хоакин 1880 жылы мүлкі жоқ болып қайтыс болды. Гальярдо ханым өзінің мүлкін 1881 жылы жесір қалған қызы Элоиза Мартинес де Сепульведаға берді. Анасының жерінде Элоиза тұрақты табыспен қамтамасыз ететін коммерциялық ғимарат салуды қаржыландыра алды. Бұл – 1887 жылы салынған Сепульведа блогы. Сеньора Элоиза Мартинес де Сепульведа екі қабатты Сепульведа блогын 1887 жылы қаладағы жылжымайтын мүлік пен 1800-жылдардың халық санының өсуіне жауап ретінде салды. 22 бөлмелі ғимаратты салуға 8000 доллар жұмсалды. Күйеуі Хоакин Сепульведа жеті жыл бұрын қайтыс болғандықтан, ол мүлкі болмағандықтан, Сеньора Сепульведа ғимараттың құрылысын өзі қаржыландырған болуы мүмкін. 1888 жылы Бат көшесі Негізгі көше деп аталды және қала оны қайта реттеуге және кеңейтуге, ағаш қабырғасының алдыңғы жағынан 5 метрге кесіп тастады. Сеньора Сепульведаға 1190 доллар өтемақы төленді. Сепульведа блогы 1887 жылы салынған кезде, Сеньора Элоиза Сепульведа үш бөлмелі пәтерді жеке пайдалануға қалдырды. Оның бөлмесі мексикалық мұрасы мен сол кездегі танымал талғам мен стиль туралы көп нәрсені ашады. Ол сондай-ақ 1844 жылы Сонорадан келгеннен кейінгі онжылдықтарда Лос-Анджелестегі кейбір жерлерді бейнелейді. Бөлменің сәндік жасалуы қазіргі заманғы технология мен заманауи сәнді практикалық қабылдауды көрсетеді, оның жаңғақтан жасалған жиһаздары мен газ шамдарынан жасалған люстрасы бар. Жатын бөлмесі үш түрлі обоймен және әдеттегі гүлді кілеммен жабдықталған. Бұл шатырдың шатыршақ көрінісі сол дәуірге тән және байлықтың белгісі. Ал, сәнді перделер мен әшекейлі төсектер, қытай шалы, жақсы күтіп-бапталған киелі үй – Сеньора Сепульведаның мексикалық тәрбиесі мен дінге деген берік сенімінің көрінісі. Үлкен айқышқа шегеленген сурет Сеньора Сепульведаның ұрпақтарынан қарызға алынған, ал төсек оған неке арқылы туысқан Авила отбасына тиесілі. Пастельді сурет оның сүйікті немересі, Элоиза Мартинес де Гиббстің суреті. Сеньора Сепульведа 1887 жылы тұрғын үй және коммерциялық жалға беру үшін екі қабатты бизнес блогын жобалау үшін американдық сәулетшілер Джордж Ф. Костерисан мен Уильям О. Меритьюді таңдады. Бұл ғимараттың түрі қазіргі Лос-Анджелесте бірегей болса да, ол сол кезде бүкіл елде кең тараған «үлгі кітап» стиліне тән ғимарат болды. Бұл ғимараттың ерекшелігі – Мексиканың негізгі көшедегі дүкендерді артындағы тұрғын бөлмелерден бөлетін типтік жел жолы. Осылайша, Сепульведа блогы Лос-Анджелесте мексикалықтан аңгло-мексикалық стильдердің үйлесіміне өтуді білдіреді. «Блок» термині – бұл Виктория дәуіріндегі үлкен коммерциялық ғимаратты білдіретін сөз. Осы уақытқа қала ірі қара мал шаруашылығын негізге алған мексикалық пуэблодан ауыл шаруашылығын негізге алған американдық қалаға айналды. Халық саны 2000-ден аз, олардың көпшілігі мексикалықтар, 50 000-нан астамға дейін өсті, олардың тек 19%-ы мексикалықтар болды. Ғимарат салынған кезде, Сеньора Сепульведа өзі артқы жағында орналасқан үш тұрғын бөлмені, ол кезде асфальтталмаған аллеяға қараған Ольвера көшесіне қараған. Кейіннен ол басқа бөлмелерге орналасқан болуы мүмкін. Коммерциялық жалға алушылар Бас көшедегі дүкендерде орналасқан, ал екінші қабат пансионат ретінде пайдаланылған. Сеньора Сепульведа 1903 жылы қайтыс болғанда ғимаратты өзінің сүйікті немересі және құдасы, Элоиза Мартинес де Гиббске сыйлады. Эдвард Гиббс, инженер және ағаш өңдеу компаниясының иесі, Сепульведа блогында жалға алушы болған. 1888 жылы, олар Элоизаға үйленген жылдың өзінде, Эдвард қалалық кеңеске сайланды. Олардың бес баласының төртеуі екінші қабатта, Бас көшеге қарап, оңтүстік жағында дүниеге келді. 1905 жылы, аймақтың көптеген тұрғындарымен бірге, Гиббстер Лос-Анджелестегі сәнді ауданға көшті. Гиббстер отбасының келесі буындары Gibbs Electrical Company компаниясын басқарды және 1958 жылы Калифорния штаты Pueblo de Los Angeles State Historic Monument құрамында Сепульведа блогын 135 000 долларға сатып алғанға дейін оның меншігінде болды. 1982 жылдан 1984 жылға дейін Сепульведа блогында негізгі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Ғимараттың құрылымдық тұрақтылығы қамтамасыз етілді және сантехника, жылыту, кондиционер және электр жүйелері орнатылды. Ескі шатырдың орнына жаңасы қойылды және 1930 жылдары алынып тасталған алдыңғы баспалдақ қайта орнатылды. Темір қыры жақсартылды, сондай-ақ терезелердің үстіндегі қызыл қаңыл тиіншелері қалпына келтірілді. Батыс фасады сол дәуірдегі стильде «қаламмен салынған» (bricks боялып, әкпен сызылған) сияқты. Ольвера көшесіндегі шығыс фасады бастапқыда боялмаған болса да, бұрын құммен тазартылған, бұл кірпіштің сыртқы бетін жойып, оны кеуекті ететін процесс. Кірпіштерді қорғау үшін олар 1919 жылы қолданылған түспен боялды. 1983 жылы ағаш еденнің астындағы археологиялық қазбалар ғимарат тарихымен байланысты заттарды тапты. Питер Снелл, Long Hoeft Architects және Гас Даффи Архитектор компанияларының серігі, Сепульведа блогының қалпына келтіру жоспарларын және құрылысқа бақылау жасауға жауапты болды. Екінші дүниелік соғыс кезінде Сепульведа блогы әскерлерге арналған асханаға айналды және үш Ольвера көшесінің саудагері ғимаратта орналасты. 1981 жылға дейін ғимарат Ольвера көшесінің саудагерлерімен пайдаланылды, содан кейін олар ғимаратты жөндеу үшін көшірілді. Бүгінде El Pueblo Park-тың Келушілер орталығы бірінші қабаттағы оңтүстік дүкенде орналасқан. Бұл бөлме 1890 жылғы Викториялық Eastlake стилін көрсетеді. Қалпына келтіру жоспарлары бірінші қабаттың солтүстік жағында 1890 жылдарға тән азық-түлік дүкенін құруды қарастырады.

Америка тропикалық қабырғалық

Америка Тропик (толық аты: Америка Тропик: Империализмдердің зорлығы мен қиратуынан зардап шеккен Америка тропик) Дэвид Сикейростың қабырғалық суреті 1932 жылы көшеде ашылды. Бірақ, оның саяси мазмұнын жасыру үшін ол тез арада жабылып қалды. Гетти консервация институты суретті қалпына келтіру үшін мұқият консервациялық жұмыстар жүргізді, сондай-ақ Америка Тропик түсіндіру орталығы жұртшылыққа қолжетімділік үшін ашылды.

Плаза қосалқы станциясы

Плазаның 10 Ольвера көшесіндегі станциясы Лос-Анджелес темір жолының электрлік трамвай жүйесінің бір бөлігі болды. 1904 жылы салынған бұл станция сары трамвайларды қуатпен қамтамасыз етті. 1940 жылдары трамвай жүйесі тоқтатылғаннан кейін ғимарат басқа да мақсаттарға пайдаланылды. Бұл станция тарихи ескерткіштердің ұлттық тізіліміне жеке тіркелген ауданның екі ғимаратының бірі (екіншісі – Авила Адобе).

Пеланкони үйі

1850 жылдары салынған 17 Ольвера көшесіндегі Пеланкони үйі Лос-Анджелесте сақталған ең көне кірпіш үй. 1924 жылы ол "La Golondrina" аталған мейрамханаға айналдырылды, ол Ольвера көшесіндегі ең ежелгі мейрамхана болып табылады. Пеланкони үйі бұл аймақта өсетін жүзімнен шарап шығаратын шарап зауыты болған, мүмкін, тіпті қазір Авила Адобының ішінде де өскен. Оның ДНҚ-сы 1771 жылы құрылған Сан-Габриэль миссиясындағы жүзімнің ДНҚ-сымен сәйкес келеді.

Плаза мефодистік шіркеуі

1926 жылы салынған Плаза мефодистік шіркеуі, бұрын Агустин Ольвераға тиесілі саман үй тұрған жерге салынған. Ольвера көшесі осы Агустин Ольвераның есімімен аталуы себебі осы. Шіркеу Ольвера көшесі мен Пасео-де-ла-Плазаның (яғни Плазаның) оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан.

Евгений Бискайлуз ғимараты

Бұрынғы Біріккен методист шіркеуінің штаб-пәтері, 1926 жылы салынған, 1965 жылы Олвера көшесін сақтауға және қайта жаңартуға Кристин Стерлингке көмектескен шериф Юджин В. Бискайлуз атымен қайта аталды. 1991 жылға дейін ол Мексика консулдығына, ал содан кейін Мексика мәдени институтына орналасқан болатын.

Қабылдау

Америкалық жоспарлау қауымдастығы 2015 жылы Олвера көшесін АҚШ-тағы ең үздік бес "Ұлы көшелердің" бірі деп атады. Кейбіреулер Ольвера көшесін туристерді тарту үшін жасалған, Латын Америкасы мәдениетінің тазартылған нұсқасы деп санайды, "нағыз емес" мексикалық орта; 1926 жылдан бері ол тарихшылар мен коллекционерлер тарихи зерттеулер мен білім беру мақсатында осы жерді сақтауға тырысқандықтан, дау-дамайдың ортасында болды. Ал кейбір зерттеушілер Ольвера көшесінің Латын Америкасы және испан мәдениетінің бұрмаланған, дұрыс емес атауы екенін, сондықтан туризм ошағы ретінде сақталмауы керек деп жиі айтады. Тіпті сыншылардың өзі 1920 жылдары қала басшыларының осы аймақты қиратуға дайын болғанын мойындайды. Осы аймаққа назар аударғаннан кейін, қала өз мұрасын сақтап, бастапқы саздан салынған ғимараттардың бір бөлігін сақтап қалуға мәжбүр болды. Бұл идеалданған мәдени бейнеге байланысты шиеленіс Дэвид Сикейростың "Америка Тропик" (толық аты: "Америка Тропик: Империализмнің құлына айналып, қираған" немесе "Tropical America: Oppressed and Destroyed by Imperialism") деп аталатын қабырғалық суретінде жақсы көрінеді. Бұл сурет 1932 жылы ашылғанша көшеге әдемі қосымша ретінде жоспарланған еді. Гетти консервациялық институты 2010 жылы қабырғалық суретте егжей-тегжейлі консервациялық жұмыстар жүргізе бастады, ал "Америка Тропик" түсіндіру орталығы 2012 жылы көпшілікке ашылды.

Танымал мәдениетте

Уильям М. Пизор 1937 жылы "Естелік көшесі" атты көрнекі-әңгімелі қысқаметражды фильм түсірді. Ол бүгінге дейін сақталған. Линдси К. Харнсбергер 2015 жылы Роберт Картландтың либреттосына "Голондрина" операсын жазды. Бастапқыда "Ольвера көшесі" деп аталған операның тұңғыш қойылымы 2017 жылдың қараша айында Лос-Анджелес, Санта-Моника және Калифорния штатының Оңтүстік Пасадена қалаларында Vineyard Touring Opera Company (VTO) компаниясымен өтті. 2017 жылы опера Глендейл және Оңтүстік Пасаденада (Калифорния) VTO-ның сәуір және мамыр айларындағы қойылымдарына сәйкес қайта жөнделіп, аты өзгертілді. Операның сюжеті Кристин Стерлингтің Авила Адобе ескертісін сақтап қалу және кейін Ольвера көшесін қайта жаңғырту үшін күресіне негізделген. Плаза, жақсартылудан бұрын, Чарли Чаплиннің 1921 жылғы "The Kid" фильмінде көрсетілген, онда плазаның батыс жағындағы бірнеше сахналар Пеланкони үйінен солтүстікке қарай орналасқан. Фильм түсірілген кезде Ольвера көшесі, сол кезде әлі де Вайн көшесі деп аталатын, көңіл көншітпейтін, шаңды көше ретінде көрінді. Айлин Хиллдің Робин Кейн сериясының төртінші кітабындағы құпия оқиғаның көп бөлігі Ольвера көшесінде өтеді.