Кіріспе

Солшыл даниялық саяси партия

Қызыл-жасыл Альянс немесе Біртұтас тізім (Enhedslisten – De Rød Grønne, EL) – Даниядағы экологиялық социалистік саяси партия. Ол 1989 жылы үш марксистік партияның бірігуі нәтижесінде құрылды және Дания Парламентіндегі ең солшыл партия болып табылады. Партия әл-ауқат мемлекетін кеңейту, әлеуметтік әділдікті қамтамасыз ету, сондай-ақ Данияның және бүкіл әлемнің социалистік трансформациясын қолдайды. Партия Даниядағы түрлі кәсіподақтарда да белсенді қызмет етеді.

Саяси және идеологиялық ұстанымы

Партия өзін демократиялық және социалистік, халықтың бастамасымен құрылған, Данияның бейбітшілік, кемсітушілікке қарсы және еңбек қозғалыстарында өкілдік беретін, жасыл саясатты қолдайтын партия деп сипаттайды. Партияның идеологиялық ұстанымы 2014 жылғы манифестінде баяндалған. Онда болашақтағы социалистік қоғамды "толыққанды сипаттау мүмкін емес, оны құратын – сол қоғамда өмір сүретін адамдар" деп көрсетеді. Социализмді "капитализмнің тудырған проблемаларына – жеткіліксіз демократия, дағдарыстар, табиғатты қорлау, теңсіздік, расизм және соғыс – жауап ретінде" сипаттайды. Еуроскептик көзқарастары бар партия экономикалық жүйе туралы былай дейді: <blockquote>Жаңа және шынайы демократиялық қоғам жүйесі өндіріс құралдарының – компаниялардың, жердің және табиғи ресурстардың – меншігінде түбірлі өзгерістерді қажет етеді. Меншіктің ұжымдық формалары басымдық алады. Мемлекеттік органдар, еңбекшілер, жергілікті қауымдастықтар және басқа да адамдар тобы мекемелер мен компанияларды меншіктеп, басқаруын ұсынамыз. Демократиялық экономика – демократиялық еңбек өмірі деген сөз. Жұмыс орны демократиялық қағидаларға негізделуі керек, ал қызметкерлер жұмыс орнындағы еңбек ұйымдастыруға шешімді әсер етуге конституциялық құқыққа ие болуы тиіс. Сонымен қатар, партия мемлекеттік сектордағы қызметкерлердің өмір сапасын жақсарту мақсатында, мемлекеттік секторды кеңейтуді қолдайды. Партия адамдардың білім алуға қашан баруға құқылы екенін жақтасады және білім алу мүмкіндігін шектеуші оқу ақысына қарсы тұрады. Партия жұмыссыздықты жалқаулықпен байланыстырмайды және Даниядағы жұмыссыздыққа байланысты әлеуметтік жәрдемақы жүйесін жоюға ұмтылады.</blockquote>

Экономикалық саясат

Партия капитализмге қатысты дәйекті түрде қарсы және әсіресе трансферттік баға белгілеуге қарсы күреседі, осы арқылы көпұлтты компаниялар төлейтін салық мөлшерін азайтады, табыстарын төмен салық ставкалары бар елдерге жүктеу арқылы. 2007–2009 жылдардағы Ұлы рецессияға жауап ретінде Қызыл-Жасыл Альянс несиелерді қатаң бақылауға алуға, Тобин салығын енгізуге және банктер мен ипотекалық компанияларды мемлекеттік меншікке алуға шақырды. Партия сонымен қатар мемлекеттік секторды кеңейту қажеттігін, ең төмен жалақы алатын жұмыскерлердің жалақысын көтеруді және сақтандыру негізіндегі жұмыссыздық жәрдемақы мерзімін кемінде төрт жылға ұзартуды жақтайды. Студенттерге мемлекеттік білім беруде пайдалану үшін үлкен гранттар берілуі керек деп санайды. Барлық жәрдемақылар салықтан бұрын кемінде айына 13 500 кронға дейін көтерілуі тиіс. Партия Данияның НАТО-дан шығуы үшін үгіт жүргізеді. 2019 жылдың наурызында партия ЕО-дан шығу бойынша референдум өткізуге енді үгіт-насихат жасамайтынын мәлімдеді, Brexit мысалы шығуды қарастыру алдында нақтылық қажеттігін көрсетті. Партияның негізгі ұстанымы – соғыстан гөрі бейбітшілік қадірлі, және Данияның Ирак пен Ауғанстандағы соғыстарға қатысуына бастапқыда қарсы болды. Бұл принцип 2011 жылы сынға ұшырады, партияның парламенттік тобы БҰҰ санкциялаған Ливиядағы әскери операцияға қатысуды қолдады, оны гуманитарлық шара ретінде қарастырды. Алайда, бұл шешімге күшті қарсылық болды және әскери араласу басталғаннан кейін партия қолдауын кері тартып алды.

Тарих

Партия 1989 жылы үш солшыл партияның сайлау альянсы ретінде құрылды: Солшыл социалистер (VS), Данияның коммунистік партиясы (DKP) және Социалистік жұмысшылар партиясы (SAP). Бастапқыда бұл партияларды «Жасылдар» (De Grønne), «Жалпы бағыт» және «Гуманистермен» бірге кең негіздегі прогрессивті қозғалысты құру жоспарланған болатын, бірақ бұл орындалмады. Төртінші партия, Коммунистік жұмысшылар партиясы (KAP) 1991 жылы альянсқа қосылды, бірақ оның қатысуына бір жылдан кейін ДКП вето қойды. 2007 жылғы Даниядағы жалпы сайлау алдында партия Асма Абдол Хамидті қабылдады, ол өзін феминист, демократ және социалист деп таныстырды. Кейбір имамдар оны қолдады, ал басқалары қарсы болды (соның ішінде фундаменталистік ұйым «Хизб ут-Тахрир» де бар). Ол хиджаб киеді және еркектермен қол алыспайды. Осы фактілер мен саясат және дін туралы оның кейбір мәлімдемелері оны саяси спектрдің, әсіресе Дания халық партиясының сын-ескертулеріне ұшыратты. Кейбір солшылдар оның кандидатурасын партиядан қолдауларын кері тарту себебі ретінде келтірді. Партия ішінде дінге қарсы бағытталған желі құрылды, оның мақсаты – партияны материалистік-марксистік негіздегі толығымен атеистік партияға айналдыру. Науқан барысында оның кандидатурасы сайлаушыларды тарта ма, әлде кері кетіре ме деген күмән туды. Сайлау қорытындысы бойынша партия 2,2% дауыс жинады, бұл 2005 жылғы жалпы сайлаудағы 3,4% көрсеткіштен төмен. Абдол Хамид сайланбағанымен, ол партияға сайлаушыларды тартқанын мәлімдеді. Партия жеңген төрт мандат Франк Аенге, Йоханне Шмидт Нильсенге, Лайн Барфодқа және Пер Клаузенге берілді. 2011 жылғы жалпы сайлауда партия 6,7% дауыс алып, өкілдігін 4 мандаттан 12 мандатқа дейін үш есеге арттырды. Партия 2013 жылғы жергілікті сайлауда қоғамдық көлікті жақсарту және мемлекеттік инвестицияларды арттыру платформасымен бақ сынасты. Солшыл бағытталған «Қызыл блок» коалициясының құрамындағы әлеуметтік демократтармен бірлесіп, Қызыл-Жасыл альянс 2011-2015 жылдар аралығында екі рет үкіметтік бюджетті қабылдады және екі рет оппозицияда болды. Бірақ олар үкіметке тікелей қарсылық білдірген жоқ. 2015 жылғы жалпы сайлауда партия 7,8% дауыс жинады және өкілдігін 12 мандаттан 14 мандатқа дейін арттырды.

Көшбасшылық

Партия – Фолкеттеде ресми партия басшысы жоқ жалғыз партия, оның орнына ұжымдық басшылық жүргізіледі. Дегенмен, 2009 жылдан бері партияның саяси өкілі бар, ол факті бойынша партия өкілі ретінде қызмет етеді және партия басшыларының пікірсайысында партия басшысы болып табылады.

Парламент

Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– Үкімет 1990 54,038 1.7 (#10) 0 1994 104,701 3.1 (#7) 6 1998 91,933 2.7 (#8) 1 2001 82,685 2.4 (#7) 1 2005 114,123 3.4 (#7) 2 2007 74,982 2.2 (#8) 2 2011 236,860 6.7 (#6) 8 2015 274,463 7.8 (#4) 2 2019 244,664 6.9 (#6) 1 2022 181,452 5.1 (#8) 4 Қызыл-Жасыл Альянс көбінесе ірі қалалық аймақтарда, әсіресе Копенгаген муниципалитетінде жоғары дауыс жинауға бейім. 2022 жылғы Данияның жалпы сайлауында ол муниципалитеттің 4 округте – Ішкі қала, Нёрребро, Биспебьерг және Вестерброда – ең ірі партия атанды. Партия Данияның ауылдық аймақтарында әлсіз қалпында, үш ірі қаланың муниципалитеттерінен тыс жерлерде дауыстардың бар болғаны 2,9% ын алды.

Еуропалық Парламент

2016 жылға дейін Қызыл-Жасыл Альянс Еуропалық Парламентке сайлауға тікелей қатыспай, Еуропалық Одаққа қарсы Халық қозғалысын қолдаған. Бұл партияның кейбір депутаттары 2014 жылғы сайлауға тәуелсіз тізім ұсынуды қарастырды, бірақ бұл идея партияның жылдық мәжілісінде көпшілік дауыспен қабылданбады. 2016 жылдың мамырындағы партияның жылдық мәжілісінде тарихи шешім қабылдалып, көпшілік 2019 жылғы Еуропалық Парламент сайлауына тікелей қатысуға бекітті. Жыл Топ Дауыстар % Орындықтар +/ 2019 GUE/NGL 151,903 5.5 (#7) Белгісіз

Мүшелік

ЖылМүшеліктегі өзгеріс, пайызбен19921.082 –1993999 7.7%19941.093 +9.4%19951.189 +8.8%19961.282 +7.8%19971.479 +15.4%19982.023 +36.8%19991.968 2.7%20001.945 1.1%20011.992 +2.4%20022.366 +18.8%20032.321 1.9%20042.524 +8.7%20053.739 +48.1%20064.127 +10.4%20074.099 0.7%20084.330 +5.6%20094.373 +1.0%20104.553 +4.1%20117.714 +51.0%20129.385 +21.7%20139.483 +1.0%20149.023 4.9%20159.504 +5.3%20169.335 1.8%20179.015 3.4%20188.936 3.4%20199.662 +8.1%