Кіріспе

Әйелдер теннисі жөніндегі халықаралық ұйым. Әйелдер теннисі қауымдастығы (WTA) – әйелдер кәсіби теннисінің басқарушы органы. Ол әйелдер арасындағы әлемдік кәсіби теннис турларынан тұратын WTA турына басшылық етеді және әйелдер теннисінің жақсы болашағын қамтамасыз ету мақсатында құрылған. WTA-ның бас кеңсесі Флорида штатының Санкт-Петербург қаласында, еуропалық кеңсесі Лондонда, ал Азия-Тынық мұхиты кеңсесі Пекинде орналасқан. Әйелдер теннисі қауымдастығы 1973 жылдың маусымында Билли Джин Кинг тарапынан құрылған. Оның тарихы Глэдис Хелдман ұйымдастырған, Филип Моррис компаниясының бас директоры Джо Каллман демеушілік еткен және 1970 жылдың 23 қыркүйегінде Техас штатының Хьюстон қаласындағы Хьюстон ракет клубында өткен алғашқы «Вирджиния Слимс» турниріне дейін жетеді. Осы турнирдің бірінші жеңімпазы Рози Касалс атанды. Әйелдер теннисі қауымдастығы құрылған кезде Билли Джин Кинг, сондай-ақ Джули Хелдман, Валери Зигенфусс, Джуди Далтон, Кристи Пиджон, Пич Барткович, Керри Мелвилл Рид, Нэнси Ричи және Рози Касалс кіретін, «Түпнұсқа тоғыздық» деп аталатын WTA құрамындағы тоғыз ойыншының бірі болды. Бүгінде WTA-да 100-ге жуық елден келген 2500-ден астам ойыншы 146 миллион долларлық жүлде қоры үшін бақ сынап жатыр.

Ерте тарих

Теннис спортының ашық дәуірі, кәсіби ойыншыларға әуесқойлармен бірге жарысуға рұқсат берілген кез, 1968 жылы басталды. Билли Джин Кинг 1960 жылдардың соңында бірнеше титул жеңіп, бұқаралық ақпарат құралдарында сұхбат берген жоғары деңгейдегі теннисші болды. Алғашқы ашық турнир Борнмут қаласында өткен Британдық қатты корт чемпионаты еді. Сол жылы өткен алғашқы Уимблдон ашық турнирінде жүлде қорының арақатынасы 2.5:1 ерлерге артықшылық берді. Кинг титул үшін 750 фунт стерлинг, ал Род Лавер 2000 фунт стерлинг жеңіп алды. Екі жарыстың жалпы жүлде қоры ерлерге 14 800 фунт стерлинг, әйелдерге 5680 фунт стерлинг құрады. Қанша ашық турнир болатыны белгісіз болғандықтан, жағдайды түсінбеушілік болды. Жүлде ақшасын ұсынбаған турнирлер, соның ішінде АҚШ-тың шығыс жағалауындағы шөп корт турнирлері (Мерион крикет клубы және Эссекс округтік клубы) күнтізбеден шығып қалды. Ашық дәуірдің басында екі кәсіби теннис лигасы болды: тек ерлерге арналған Әлемдік теннис чемпионаты (WCT) және Ұлттық теннис лигасы (NTL). Энн Джонс, Рози Касалс, Франсуаза Дюрр және Билли Джин Кинг NTL құрамына қосылды. Кингке жылына 40 000 доллар, Джонсқа 25 000 доллар, ал Касалс пен Дюррге 20 000 доллардан төленді. Олар АҚШ ашық чемпионаты мен Уимблдон сияқты мәнерлі турнирлерде ойнады, сонымен қатар Оңтүстік Францияда екі ай бойы өз турнирлерін ұйымдастырды. Халықаралық теннис федерациясы (ITF) бұл топқа бірнеше санкциялар салды: әйелдерге 1968 және 1969 жылдары Уайтман кубогында ойнауға рұқсат берілмеді, ал USLTA сол жылдардағы рейтингтерге Касалс пен Кингті енгізуден бас тартты. 1970 жылдарға қарай жалақыдағы айырмашылық артты. Кинг: «Жарнамашылар әйелдерден көбірек ақша табады. Теннисші ерлер көбірек ақша табады. Тек әйелдер ғана аз ақша табады». 1969 жылы кіші турнирлерде ерлер мен әйелдер арасындағы жалақы арақатынасы 5:1 болды. 1970 жылы бұл көрсеткіш 12:1-ге дейін өсті. Билли Джин Кинг пен Синтия Старр 1988 жылы жарық көрген «Біз ұзақ жол жүрдік» атты кітабында: «Әйелдер қаржылық жағынан қысымға ұшырады, өйткені біз ерлер басымдығы бар спортта бақылауды жоғалттық. Турнирлерді ер адамдар иеленді, ұйымдастырды және жарнамалады. Олардың көпшілігі бұрынғы ойыншылар болғандықтан, ақшаның көп бөлігін өздеріне тиесілі деп талап еткен ерлер ойыншыларына көңіл бөлді» деп жазды. 1970 жылы АҚШ ашық чемпионаты алдында әйелдер арасындағы жалақы теңсіздігіне байланысты жағдай шиеленісті болды. Джек Крамер басқарған Тынық мұхиты чемпионатында жүлде ақшасының арақатынасы 12:1 деп белгіленді. Бұл турнирдегі ең үздік 9 теннисші әйел теңдік үшін күреске шықты. «Осы әйелдер «Түпнұсқа 9» деп танылды». Олар Лос-Анджелес турниріне қатыспады, оның орнына өз турнирін құруды жоспарлады. Бірнеше әйел теннисші World Tennis Magazine журналының редакторы Глэдис Хелдманмен байланысып, турнирге бойкот жариялау ниеттерін білдірді. Хелдман бұған қарсы болғанымен, оларға Хьюстонда өз турнирін ұйымдастыруға көмектесті, ол АҚШ ашық чемпионатынан кейін өтеді. 1970 жылы тоғыз әйел ойыншыға арналған Хьюстон әйелдер шақыру турнирі құрылды. Хелдман Филип Моррис компаниясының бас директоры және төрағасы Джозеф Каллманмен дос болды, ол жаңа турнирге демеушілік жасады. Турнир сәтті өтті және әйелдер бекінді. «Осылайша, «Түпнұсқа 9» ұсынысымен, Хьюстон шақыру турниріне Филип Моррис компаниясының Вирджиния Слимс темекі брендінен қолдау алған Хелдман өзінің досы Филип Моррис төрағасы Джо Каллман III-ге компания қандай да бір жобаны қолдайтынын білу үшін қайтадан хабарласты. Хьюстоннан келген жаңалыққа қуанған Каллман әйелдерге қажетті нәрсені беруге асықты: ширек миллион долларлық қаржылық қолдау және 1971 жылы жарысқа Вирджиния Слимс брендінің титулдық демеушілігі». Вирджиния Слимс турнирі кейіннен ILTF әйелдер Гран-при турнирін өз ішіне сіңіріп, ақырында WTA турына айналды. Турнир 19 турнирден тұрады, барлығы АҚШ-та (біреуі Пуэрто-Рикода) өтті. WTA туры барлық турнирлердің теледидар құқықтарын бір пакет ретінде сатты, соның арқасында бүкіл әлемде үлкен аудиторияға қол жеткізді. «80-ші жылдар теннис спортының танымалдығын арттырып, оны жеке үйлер мен клубтардан шығарып, қоғамдық саябақтар мен ареналарға жеткізді. Ойын-сауық емес, спортқа айналды». «Хьюстондағы алғашқы қадамдардан бастап, бүгінгі WTA турына дейін, 33 елде өткен турнирлер мен 2018 жылы 139 миллион долларлық жүлде қорымен; 1970 жылы Grand Slam турниріндегі ерлерден 10 есе төмен жүлде қорынан бастап, 2007 жылдан бері теңдікке жеткен әйелдер теннисі ерлер теннисімен шайқасып, (шамамен) тең дәрежеге жетті. Олар мұны өздері жасады, соның салдарынан олардың басқаруы бүгінгі күнге дейін тәуелсіздігін сақтап келеді».

WTA турнесі

WTA 1973 жылғы Уимблдон чемпионатынан бір апта бұрын Билли Джин Кинг ұйымдастырған жиын кезінде құрылды. Бұл жиын Лондондағы Глостер қонақүйінде өтті. 1975 жылы WTA CBS телеарнасымен теледидарлық хабар тарату шартына қол қойып, қаржылық беделін арттырды, бұл WTA тарихындағы тұңғыш рет болды. Содан кейін қаржылық дамулар орын алды. 1976 жылы Колгейт сәуірден қарашаға дейін турнирдің демеушілігін өз мойнына алды. 1979 жылы Авон Вирджиния Слимсті қысқы турнирдің демеушісі ретінде ығыстырды және алғашқы жылы Авон чемпионаты үшін 100 000 доллар көлемінде бір турнир үшін ең ірі жүлде қорын ұсынды, WTA теннис тарихында бұл жаңа жетістік болды. 1977 жылы әйелдер теннисі трансгендер әйелдерге есіктерін ашқан алғашқы кәсіби спорт түріне айналды. Нью-Йорк жоғарғы соты жынысын өзгерту операциясын жасаған Рене Ричардс пайдасына шешім шығарды. Трансгендер ойыншылардың қатысу құқығы қазіргі WTA ресми ережелерімен реттеледі. 1977 жылдың сәуірінде «Вашингтон Пост» газеті «Әйелдер теннис турының әлеуметтік әртүрлілігі шектеулі» деген мақала жариялады, онда теннисшілердің туры кезіндегі қиындықтары мен проблемалары қарастырылды, бұл концерттік турларда өнер танытатын музыканттардың саяхаттарымен байланысты мәселелерге ұқсас еді. Мақалада «бірлестік достықтан кем» деген тіркес қолданылды, себебі әріптестер сонымен қатар бәсекелес болды және олар белгілі бір қашықтықты сақтау қажет деп ойлады. Бір ойыншының сөзін келтірсек: «Бірақ жақсы ойнамайтын болсаң, бұл өте қиын». 1984 жылы Аустралия ашық чемпионаты АҚШ ашық чемпионатымен бірге әйелдерге тең жүлде төлеуді бастады, бірақ 1996 мен 2000 жылдар аралығында бұл уақытша тоқтатылды. 30 жылдық күрес нәтижесінде 2007 жылы Ролан Гаррос пен Уимблдон турнирлерінде тең жүлде табыс етілді. Бұл төрт үлкен турнирдің барлығында теңдік орнатылғанын білдірді. 1995 жылы WTA ойыншылар қауымдастығы Әйелдер теннис кеңесімен бірігіп, WTA турін құрды. Крис Эверт 1976 жылы мансабында 1 000 000 доллардан астам табыс тапқан алғашқы әйел спортшы атанды. 1980 жылға қарай 250-ден астам әйел кәсіби деңгейде ойнады, ал тур 47 әлемдік турнирден тұрады, олардың жалпы жүлде қоры 7,2 миллион долларды құрады. Осы қаржылық мүмкіндіктердің артуы теннис пен әйелдер спортында жаңалықтар жасауға мүмкіндік берді. 1982 жылы Мартина Навратилова бір жылда 1 000 000 доллардан астам табыс тапқан алғашқы ойыншы болды. 1984 жылы Навратилованың бір жылдық табысы 2 миллион доллардан асты. 1997 жылы Мартина Хингис бір жыл ішінде 3 миллион доллардан астам табыс тапқан алғашқы ойыншы атанды. 2003 жылы Ким Клайстерс бір жылда 4 миллион доллардан астам табыс тапты. 2006 жылы Венера Уильямс пен WTA Франция ашық чемпионаты мен Уимблдон турнирлерінде тең жүлде төлеуді талап етті. Бұл екі үлкен турнир де 2007 жылы жаңылды және алғаш рет тең жүлде берді. Бұл 2007 жылы Франция ашық чемпионатының жеңімпазы болған Жюстин Эненге сол жылы 5 миллион доллардан астам табыс табуға мүмкіндік берді, ол спорттағы бұл көрсеткішті алғаш рет көрсеткен әйел болды. 2009 жылы Серена Уильямс бір жылда 6,5 миллион доллардан астам табыс тауып, 6 миллион доллардан асты. 2012 жылы Серена Уильямс пен Виктория Азаренко бір маусымда 7 миллион доллардан астам табыс тапқан алғашқы ойыншылар болды. 2013 жылы Серена Уильямс 12 миллион доллардан асып, бір жылда 12 385 572 доллар ұтып алды.

Менеджмент

Американдық спорт кәсіпкері Джерри Даймонд (1928–1996) 1974 жылдан 1985 жылға дейін әйелдер қауымдастығының атқарушы директоры қызметін атқарды. Ол Avon, Colgate Palmolive және Toyota компанияларымен бизнес келісімдерін жасасуда маңызды рөл атқарды және Вирджиния Слимс WTA турының титулдық демеушісі болуына әкелген келісімді жасады. Ларри Скотт 2003 жылдың 16 сәуірінде WTA төрағасы және бас директоры болды. WTA-да жұмыс істеген кезеңінде Скотт әйелдер спорты тарихындағы ең ірі демеушілік келісімді жасады – алты жылдық, 88 миллион долларлық демеушілік келісімді Sony Ericsson компаниясымен. 2009 жылдың 24 наурызында Скотт 2009 жылдың 1 шілдесінде Пак-10 конференциясының комиссары лауазымына тағайындалғандықтан WTA басшысы лауазымынан кететінін хабарлады. Скотт өзінің орнын іздеу үшін Korn Ferry компаниясына жүгінді, бірақ 2009 жылдың 13 шілдесінде шешім қабылдалмаған күйде WTA туры 2006 жылдан бері турдың президенті болған Стейси Алластерді WTA-ның жаңа төрағасы және бас директоры етіп тағайындады. Алластер Forbes журналының "Спорттағы ең беделді әйелдердің" бірі деп танылды және WTA-ны айтарлықтай өсуге бастап, оның басшылығымен әлемдегі әйелдер теннисіне жанкүйерлердің қызығушылығын арттыратын медиа келісімін жасады. 2015 жылдың 5 қазанында BNP Paribas Open турнирінің директоры Стив Саймон Стейсидің орнын басып, WTA-ның жаңа төрағасы және бас директоры болып тағайындалды. 2021 жылдың желтоқсанында, Пэн Шуайдың Қытай үкіметі тарапынан жоғалып кеткенінен кейін, Стив Саймон басшылығымен WTA Қытай мен Гонконгтағы қызметін тоқтатты. 16 айдан кейін, 2023 жылы Қытайдағы операцияларды тоқтату және COVID-19 пандемиясынан туындаған қаржылық шығындарға байланысты бойкот алынып тасталды. 2022 жылдың наурызында медициналық технологиялар фирмасы Hologic WTA турының титулдық демеушісі және "ресми денсаулық сақтау серіктесі" болу туралы келісімге келді, бұл Sony Ericsson келісімі аяқталғаннан бергі алғашқы титулдық демеушілік келісімді білдірді.

WTA рейтингтері

Бұл тізімдер WTA рейтингтеріне сүйенген.