Ағылшын тілінің шығу тегі жөніндегі тілдік гипотеза
Middle English creole hypothesis
Орта ғасыр ағылшын тілінің креол тілі болу гипотезасы: Норманд жаулауынан кейін тілдің қалай өзгергені, грамматикалық қарапайымдану себептері мен даулы мәселелер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын тілінің шығу тегі туралы лингвистикалық гипотеза
Linguistic hypothesis on the origin of the English language
Орта ағылшын тілінің креолдық гипотезасы – орта ағылшын тілі креолдық тіл болған деген ұсыныс. Креолдық тіл – әдетте екі түрлі тілде сөйлейтін топтардың қарым-қатынасы кезінде пайда болатын және оның бастапқы тілдерінің грамматикалық құрылымын жоғалтатын тіл ретінде анықталады. Ежелгі ағылшын тілі мен орта ағылшын тілі арасындағы зор айырмашылықтар, сондай-ақ ағылшын тілінің герман тілдері ішінде ең қарапайым құрылымдық тілдердің бірі болуы, кейбір тарихи тіл білімі мамандарын тілдің 11 ғасыр шамасында, Англияны нормандықтар басып алғаннан кейін креолизацияға ұшырағаны туралы пікірге келтірді. Басқа тілшілер креолизация 9-шы және 10-шы ғасырлардағы скандинавиялық шапқыншылықтар кезінде басталғанын болжайды. Орта ағылшын тілінің креолдық гипотезасы төңірегіндегі пікірталас көбінесе "креол" немесе "креолизация" сияқты терминдерді қалай анықтау керек деген мәселеге байланысты. Орта ағылшын тілін креолдық тіл деп жіктеу туралы жалпы келісім жоқ, бірақ ежелгі ағылшын тілі орта ағылшын тіліне айналу процесінде айқын грамматикалық жеңілдетуге ұшырағаны және бұл эволюцияның көп бөлігі басқа тілдік топтардың өкілдерімен байланысқа байланысты болғаны туралы пікірде біріккен.
The Middle English creole hypothesis is a proposal that Middle English was a creole, which is usually defined as a language that develops during contact between two groups speaking different languages and that loses much of the grammatical elaboration of its source languages in the process. The vast differences between Old English and Middle English, and English's status as one of the least structurally elaborated of the Germanic languages, have led some historical linguists to argue that the language underwent creolisation at around the 11th century, shortly after the Norman conquest of England. Other linguists suggest that creolisation began earlier, during the Scandinavian incursions of the 9th and 10th centuries. Much of the debate over the Middle English creole hypothesis revolves around how terms like "creole" or "creolisation" should be defined. While there does not exist a consensus that Middle English should be classified as a creole, there does exist a consensus that Old English underwent fairly radical grammatical simplification in the process of evolving into Middle English, and that this evolution was due in large part to contact with speakers from other language groups.
Орта ағылшын тілі француз креолдық тілінде
Бұл гипотезаны алғаш рет 1977 жылы С.Ж. Бейли мен К. Марольдт ұсынды, кейін Николь Домингу мен Патрисия Пусса дамытты. Бұл авторлар орта ағылшын тілінің нормандық француз тілінде сөйлейтін басқыншылардың ескі ағылшын тілін толық меңгермей, шектеулі ағылшын тілін толыққанды тілге айналдыру нәтижесінде пайда болған креол екенін дәлелдеді. Гипотезаны қолдайтын дәлелдер: француз сөздерінің ағылшын тілінің лексикасына кеңінен енуі, оның ішінде іні, немере, қауіп, қиындық, себеп сияқты негізгі сөздер де бар; ескі ағылшын тіліндегі етістік және сөйлем мүшесінің жұрнақтарының француз тілінен алынған сөздердің пайдасына жиі жоғалуы (мысалы, enclosid, inpacient, disheritance); француз тілінен үлгі алғандай көрінетін грамматикалық өзгерістер, мысалы, "to have" етістігі арқылы жақсылықты білдіру ("ол жеді" сияқты), меншік жалғауын білдіру үшін "of" сөзін қолдану (француз тіліндегі le livre de Jean сияқты), сондай-ақ "it is me", "it is him" сияқты конструкциялар (қазіргі француз тіліндегі c’est moi, c’est lui-мен салыстырыңыз); және ағылшын тіліндегі есімдердегі жақ және санның толық жоғалуы.
This hypothesis was first proposed by C. J. Bailey and K. Maroldt in 1977, followed by Nicole Domingue and Patricia Poussa. These authors argued that Middle English was a creole that developed when the Norman French speaking invaders learned Old English imperfectly and expanded their reduced English into a full language. Evidence cited in support of the hypothesis was the heavy admixture of French words into the English lexicon, including some basic words such as the words for uncle, niece, danger, trouble, cause; the frequent loss of Old English verb and adjective affixes in favor of loans from the French (e. g. enclosid, inpacient, disheritance); a number of grammatical changes that appear to have been modeled after the French, such as expression of the perfect aspect using the verb "to have" (as in “she has eaten’"), the use of "of" to express the genitive (as in French le livre de Jean), and constructions such as “it is me”, “it is him” (compare modern French c’est moi, c’est lui); and English's complete loss of case and gender markers on nouns.
Орта ағылшын тілі жартылай креол тілінде
Бірқатар тіл білімі мамандары, мысалы Джон Холм, креолизация белгілі бір үздіксіздік бойынша жүреді, яғни тіл әртүрлі деңгейде креолизациялануы мүмкін деп санайды. Орта ағылшын тілі креол тіліне тән критерийлерге толыққанды жатпаса да, оны "жартылай креолдық" деп сипаттауға болатыны айтылады. Жартылай креолдық тіл – кең ауқымды ересектердің тіл үйренуі салдарынан тілдік байланыстың үзілу белгілері бар, бірақ бұл белгілер креол тіліне жатқызу үшін жеткіліксіз болатын тіл. Мұндай тілдер көбінесе өздерінен шыққан тілдің диалектілері ретінде қарастырылады, емес, жеке тілдер ретінде емес. Жартылай креолдық тілдердің белгілі мысалдары: африкаанс (хоисан тілдерімен байланыста морфологиялық тұрғыдан қарапайымдалған голланд тілі), Реюньон француз тілі, лингала және Шаба суахили тілдері. МакВортер ағылшын тілінің африкаанс тілінен де көп германдық элементтерін жоғалтқанын, демек ағылшын тілін жартылай креолдық тіл ретінде сипаттауға африкаансқа қарағанда негіз зор екенін айтады.
A number of linguists, e. g. John Holm, have argued that creolisation occurs along a cline, that is, that a language can be creolised to various degrees. Even if Middle English does not fully satisfy the criteria that would make it a creole, it has been argued that it might still be characterisable as a “semi creole”. A semi creole is defined as a language that harbors symptoms of a break in transmission due to large scale adult acquisition, without those symptoms being extreme enough to put it in the creole class. Such languages are often thought of as dialects of the lexifier language rather than as different languages. Recognized examples of semi creoles include Afrikaans (Dutch as morphologically streamlined by contact with Khoisan), Reunionnais French, Lingala, and Shaba Swahili. McWhorter argues that English is even more extreme than Afrikaans in having shed much of its Germanic content, and therefore that the case for describing English as a semi creole is even stronger than for Afrikaans.