Кіріспе

Дабавала (кейде dabbawalla немесе dabbawallah деп те жазылады, ескі дереккөздерде tiffin wallah деп аталады) – Үндістанда, әсіресе Мумбайда жұмыс істейтін адамдарға үйлер мен мейрамханалардан ыстық түскі асты жеткізетін жұмысшы. Дабавалалар Мумбайдағы жұмысшылар үшін түскі ас жеткізу және қайтару жүйесін құрайды. Түскі ас салынған қораптар күнінің екінші жартысында жиналады, негізінен велосипедтер мен пойыз арқылы жеткізіледі және түстен кейін бос қайтарылады.

Шығу тегі

1800 жылдардың соңында елдің әртүрлі аймақтарынан Бомбейге көшіп келушілердің саны артып, жылдам дайындалатын тағамдар мен кафелер кеңінен таралмаған еді. Бұл адамдардың бәрі таңертең ерте кеңсеге кететін және көбінесе түскі асқа аш қалуға мәжбүр болатын. Олар түрлі қауымдардан шыққандықтан, әркімнің талғамы әртүрлі болды, және олар тек өз үйлерінде пісірілген тамақпен ғана толыққанды тамашана алатын. Сондықтан 1890 жылы Махадео Хаваджи Бачче Бомбей қаласында шамамен жүз адаммен түскі ас жеткізу қызметін бастады. Бұл қызмет сәтті болды және одан әрі дамыды. 1930 жылы ол даббавалаларды біріктіруге ресми емес түрде әрекеттенді. Кейіннен, 1956 жылы «Нұтан Мумбай тиффин қораптарын жеткізушілер» атты қайырымдылық қоры тіркелді. Ал 1968 жылы осы қорының коммерциялық бөлімі «Мумбай тиффин қораптарын жеткізушілер қауымдастығы» деп тіркелді.

Этимология

"Даббавала" сөзі тікелей аударғанда "қорап тасушы адам" дегенді білдіреді. "Дабба" сөзі қорапты (әдетте цилиндрлі қалайы немесе алюминий ыдыс) білдіреді, бұл сөздің түбі – دَبّه, ал "вала" – іс-әрекетті білдіретін жұрнақ, алдыңғы сөздің иесін немесе оны істеушіні көрсетеді. Ағылшын тілінде бұл "тамақ жеткізуші" деп аударылуы мүмкін.

Ұлты

Даббавалалардың көпшілігі бір-бірімен туыс, Махараштраның Варкари сектасына жатады және Пунаға жақын орналасқан бір кішкентай ауылдан шыққан. Әр жылғы наурыз айында даббавалалар жыл сайынғы ауыл мерекесіне үйлеріне қайтқанда тиффиндерді тарату бес күнге тоқтатылады. Даббавалалар дәстүрлі түрде ер адамдар болған, бірақ соңғы жылдары бірнеше әйелдер осы мамандыққа қосылды. Даббавала – бұл жұмысшы, мукадам немесе қарапайым жеткізуші, гадди болуы мүмкін. Әдетте, олар 15-20 жас аралығында бастайды. Олар өздерінің еркіндігіне және туыстарымен жұмыс істейтіндігіне мақтанады, бірақ олардың дене күшін жұмсағаны үшін салыстырмалы түрде аз төленетін сыйақы олардың өз балаларын осы мамандыққа барудан қайтарды. Күнделікті жұмысында даббавала таңертең тиффиндерді жинап, таңертеңгі пойызға тиеу алдында бір рет сұрыптайды (шамамен сағат 10-да). Тиффиндерді пойыздың жүк вагонында тағы бір рет сұрыптайды. Мақсат станциясында тиффиндер арбаларға тиеліп, әртүрлі жұмыс орындарының кіреберісінде үйіледі. Түскі ас ішкеннен кейін, бос тиффиндермен кері тәртіпте дәл осы процедура қайталанады. Даббавалалар "ешқашан қате жасамайды, мүмкін екі айда бір рет" деп жиі айтылады және бұл мәлімдеме Субрата Чакраварти тарапынан "8 миллион жеткізілімде бір қате" деген көрсеткішпен есептелді. Чакраварти сұхбатында осы оқиғаны еске алып былай деді: "Forbes" басылымы даббавалаларды Six Sigma ұйымы деп таныған жоқ. Шын мәнінде, мен бұл терминді ешқашан қолданған емеспін. Сіздер білесіздер, Six Sigma – бұл процесс, статистика емес. Бірақ ол әр миллиард операцияға 1,9 қатеге тең статистикамен байланысты, және осының нәтижесінде мен таң қалдым, өйткені 175 мыңға жуық қорапты күн сайын сұрыптап, тасымалдап, жеткізіп, қайтару процесінің тиімділігі мен күрделілігі жоғары болды. Бұл жұмысты көбінесе сауатсыз және қарапайым адамдар атқарады. Мен ұйым басшысынан қанша рет қателік жасағанын сұрадым. Ол "ешқашан емес, екі айда бір рет" деді. Одан артық болса, клиенттер үшін ол кешірілмейтін жағдай. Мен есептеп шықтым, 8 миллион жеткізілімнің бірінде бір қателік болады, яғни 16 миллион, өйткені тиффин тасымалдаушылар күн сайын үйлеріне қайтарылады. Мен осы статистиканы пайдаландым. 2002 жылы өткен конференцияда журналист президенттен "Тиффинваллалар" Six Sigma ұйымы ма деп сұрады. Ол оның не екенін білмейтінін айтты. Оған миллиардқа шаққандағы 1,9 қате туралы айтқанда, ол: "Олай болса, біз. Forbes-тан сұраңыз" деді. Журналист менің мақаламды оқымай-ақ, Forbes басылымының "Тиффинваллалар" ұйымын Six Sigma ұйымы ретінде растағанын жазды. Бұл сөз тіркесін басқа журналистер басқа оқиғаларда қайталап, енді халық ауыз әдебиетінің бір бөлігіне айналған сияқты. "Бұл белгі=Субрата Чакраварти"

Ескерткіш оқиғалар

Даббаваллалар 2005 жылы Принц Чарльз бен Камилла Паркер Боулздың үйлену тойына шақырылды. 2010 жылы Bharti Airtel компаниясы даббаваллаларды жарнамалық жапсырмаларды тарату үшін таңдады, әр даббаваллаға сыйақы төленді. 2011 жылдың 21 наурызында Пракаш Балы Бачче бір уақытта басына үш даббавалла тифін ыдысын көтеріп, бұл Гиннесстің әлемдік рекордына енгізілді. 2011 жылы даббаваллалар 120 жылдан бері алғаш рет Анна Хазареге қолдау көрсету үшін Азат алаңда митингке қатысты, бұл 2011 жылғы үнділік жемқорлыққа қарсы қозғалыстың бір бөлігі болды. Сонымен қатар, жылдар бойы Уэльс принці Чарльз, Ричард Брэнсон және АҚШ-тың бұрынғы сауда министрі Гэри Локк сияқты көптеген белгілі тұлғалар даббаваллаларды аралады.

Танымал мәдениетте

2013 жылы шыққан "The Lunchbox" фильмі даббавала қызметіне негізделген. Британдық "Top Gear" телехикаясының арнайы эпизоды "Top Gear: India Special" бағдарламасында жүргізушілер Джереми Кларксон, Ричард Хаммонд және Джеймс Мэй даббавалалардан тиімділік және дәлдік жағынан озуға тырысты, тамақты пойыз бен велосипедпен емес, өздерінің көліктерімен жеткізу арқылы.