Кіріспе

Реактивтік немесе ұңғымалы қозғалтқыштың итеру күшіне салмағының өлшемсіз қатынасы – бұл зымыранның, реактивтік қозғалтқыштың, ұңғымалы қозғалтқыштың немесе мұндай қозғалтқышпен қозғалатын көліктің өнімділігін көрсететін итеру күшіне салмағының өлшемсіз қатынасы. Көліктің итеру күшіне салмағының қазіргі уақыттағы қатынасы отынның немесе жанар майдың тозуына және кейбір жағдайларда гравитациялық градиентке байланысты жұмыс істеу кезінде үздірілсіз өзгереді. Бастапқы итеру күші мен салмағына негізделген итеру күшіне салмағының қатынасы көбінесе жарияланады және көліктің бастапқы өнімділігін сандық салыстыру үшін өлшем ретінде қолданылады.

Есептеу

Итеру күші мен салмағының қатынасы итеру күшін (СИ бірліктерінде – Ньютонмен) қозғалтқыш немесе көліктің салмағына (Ньютонмен) бөлу арқылы есептеледі. Салмақ (N) килограммдағы массаны (кг) гравитациялық үдеуге (м/с²) көбейту арқылы есептеледі. Ескеріңіз, итеру күші фунт-күшпен (lbf) де өлшенуі мүмкін, егер салмақ фунтпен (lb) өлшенсе. Осы екі мәнді пайдаланып бөлу сандық тұрғыдан дұрыс (өлшемсіз) итеру күші мен салмағының қатынасын береді. Екі немесе одан көп қозғалтқыштардың немесе көлік құралдарының бастапқы итеру күші мен салмағының қатынасын дұрыс салыстыру үшін, итеру күші бақыланатын жағдайларда өлшенуі керек.

Ұшақ

Ұшу күші мен салмағының арақатынасы және көтеру күші мен соққыға қарсы тұру арақатынасы – ұшақтың өнімділігін анықтайтын ең маңызды екі параметр. Ұшу кезінде ұшу күші мен салмағының арақатынасы үздіксіз өзгереді. Ұшу күші дроссельдік белдеуге, жылдамдыққа, биіктікке, ауа температурасына және т.б. байланысты өзгереді. Салмақ отынның жануына және жүк көлемінің өзгеруіне байланысты өзгереді. Ұшақтар үшін ұшу күші мен салмағының арақатынасы көбінесе теңіз деңгейіндегі максималды статикалық ұшу күшінің максималды ұшу салмағына бөлінуімен көрсетіледі. Ұшу күші салмағынан артық (1:1-ден жоғары) болған ұшақ тік көтеріліп, биіктік артқан сайын өнімділігі төмендегенше жылдамдығын сақтай алады. Ұшақ, ракетадан айырмашылығы, көтеру күшін қозғалтқыштан тікелей емес, қанаттарынан алатындықтан, ұшу күші салмағынан кем болса да ұшып көтеріле алады. Ұшақ қанаттары ұшақтың салмағына қарсы тұру үшін жеткілікті көтеру күшін тудыратын болса, оның қалыпты жылдамдығынан жоғары көлденең жылдамдықпен ұшуға қабілетті.

Ұшқыш және зымыран қозғалтқыштары

Қозғалтқыш массасы, вакуумдағы итеру күші, итеру күшінің салмаққа қатынасы (кН) (лбф) RD 0410 ядролық қозғалтқыш 35.2 Pratt & Whitney J58 реактивтік қозғалтқышы (Lockheed SR 71 Blackbird) 150 Rolls Royce/Snecma Olympus 593 қайта қыздыруы бар турбореактивтік қозғалтқыш (Concorde) 169.2 Pratt & Whitney F119 RD 0750 үш жанармалы режимдік ракеталық қозғалтқыш RD 0146 ракеталық қозғалтқыш Rocketdyne RS 25 ракеталық қозғалтқыш (Space Shuttle Main Engine) RD 180 ракеталық қозғалтқыш 4,152 RD 170 ракеталық қозғалтқыш F 1 (Saturn V бірінші сатысы) NK 33 ракеталық қозғалтқыш SpaceX Raptor 2 ракеталық қозғалтқыш 2,256 Merlin 1D ракеталық қозғалтқыш, толық итеру күші нұсқасы 914 205,500 199.5