Кіріспе

WAPI (Wireless LANs WLAN Authentication and Privacy Infrastructure) – сымсыз желілер үшін Қытай ұлттық стандарты (GB 15629.11 2003). Wi-Fi желісімен бірге жұмыс істеуге арналған деген мәлімдеме болғанымен, IEEE әзірлеген 802.11 сымсыз желі стандартының қауіпсіздік протоколымен үйлесімділігі күмәнді. Стандартқа қол жеткізу мүмкіндігі шектеулі болғандықтан (тек он бір қытай компаниясы ғана қол жеткізді), ол АҚШ-Қытай сауда дауының нысаны болды. Содан кейін ол ISO-ға ұсынылып, қабылданбады. 2010 жылы ISO-ға қайта ұсынылды, бірақ Қытай оны кері тартып алғаннан кейін 2011 жылдың 21 қарашасында жоба ретінде тоқтатылды.

Стандарттың қалай жұмыс істейтіні

WAPI, WLAN халықаралық стандартындағы (ISO/IEC 8802 11) қолданыстағы қауіпсіздік кемшіліктерін (WEP) жою мақсатымен басталып, 2003 жылы Қытайдың ұлттық стандарты ретінде қабылданды. WAPI орталық аутентификациялау қызмет бірлігі (ASU) арқылы жұмыс істейді, ол сымсыз пайдаланушы мен кіру нүктесіне белгілі және олардың екеуін тексеруші орталық орган қызметін атқарады. WAPI стандарты (JTC1/SC6 N14619 жобасы) 2006 жылдың қаңтар айында құпиясы ашылған және тәуелсіз сарапшылар бағалаған AES немесе SMS4 симметриялық шифрлау алгоритмін таңдауға мүмкіндік береді.

АҚШ-Қытай сауда даулары

2003 жылдың соңында Қытай үкіметі Қытайда сатылатын сымсыз құрылғылар WAPI қолдауын қамтуын міндеттейтін саясатты жариялады. Қытай нарығына қатынасқысы келетін шетелдік компаниялар WAPI стандартына сәйкес келетін өнімдерді дербес өндіре алатын немесе стандарт ашылған 11 қытай фирмасының бірімен серіктесе алатын болды. Бұл мәселе сол кездегі АҚШ Мемлекеттік хатшысы Колин Пауэлл мен Қытай үкіметінің өкілі арасындағы сауда талқылауларының бір бөлігіне айналды. Қытай осы саясатты күшіне енгізуді мерзімсіз кешіктіруге келісті.

ISO-дан бас тарту

Қытай стандарттау қауымдастығы (SAC: Standardization Administration of the People's Republic of China) кейіннен WAPI (ISO/IEC JTC1 N7904) стандартын ISO стандарттау ұйымына халықаралық стандарт ретінде мойындау үшін ұсынды, бұл IEEE 802.11i стандарты ұсынылған шаққа жуық уақытта жасалды. Процесс және техникалық мәселелер бойынша көптеген талқылардан кейін, IEC/ISO Бас хатшылары ұсыныстарды параллель жеделдетілген дауыс беруге жіберуге шешім қабылдады. 2006 жылдың наурыз айында 802.11i ұсынысы мақұлданды, ал WAPI ұсынысы қабылданбады. Бұл нәтиже 2006 жылдың маусым айында өткен дауыс беруді қорытындылау жиналысында расталды. SAC ISO/IEC Бас хатшыларына дауыс беру процесінде "этикалық емес" және "аморальды" мінез-құлық, сондай-ақ дауыс беруді қорытындылау процесінде бұзушылықтар болды деген шағымдармен екі рет шағым түсірді. Қытайдың ресми жаңалықтар агенттігі Синьхуа 2006 жылдың 29 мамырында 2006 жылдың сәуір және мамыр айларында шағымдар берілгенін хабарлады. Агенттіктің мәлімдемесіне сәйкес, IEEE "Қытайда жасалған WAPI-ге қарсы құпия жоспар құруға, Қытайды және басқа ұлттық органдарды кемсітуге, сондай-ақ қорқыту мен қауіп-қатер тудыруға" қатысқан. Синьхуа бұл айыптауларды нақтыламады. 2006 жылдың шілдесінде 802.11i ISO/IEC стандарты ретінде жарияланды. WAPI енді ISO/IEC тарапынан қарастырылмайды және барлық шағымдар қабылданбады. 2006 жылдың наурыз айында алдын ала нәтижелер жарияланғаннан кейін, Қытайдан келген әртүрлі баспасөз хабарламалары WAPI-ның Қытайда міндетті болуы мүмкін екенін көрсетті. 2006 жылдың қаңтарында ДСҰ-ға TBT (саудадағы техникалық кедергілер) туралы жарияланған мәлімдемелер және 2006 жылдың маусым айында ISO/IEC JTC1/SC6-ға SAC 802.11i стандартын халықаралық стандарт ретінде мойындамайтыны туралы берілген мәлімдеме осы мүмкіндікті қуаттаған сияқты. Алайда, 2007 жылдың басына қарай WAPI-ға қатысты жалғыз ресми қытай саясаты – мемлекеттік және мемлекеттік қаржыландырылатын жүйелерде WAPI-ге "үкіметтік басымдық" беру болды. Бұл басымдықтың қаншалықты күшпен сақталғаны белгісіз, және ол үкіметтік емес нарыққа көбінесе әсер етпеген сияқты.

ISO қайта тапсыру

2009 жылы SC6 Қытай Ұлттық органына WAPI стандартын SC6-ға қайта ұсынуға шақырды. Ол дауыс берудің бірінші кезеңінен өткеннен кейін ISO/IEC 20011 стандартты нөмірін алды. Қытай, Корея, Чехия, Швейцария және Кения елдерінен стандарттау процесіне қатысуға келісім және оң дауыс берілді. АҚШ және Ұлыбританиядан қарсы дауыс түсті. АҚШ және IEEE 802.11 жұмыс тобы Қытай Ұлттық органының жаңа жоба ұсынысында стандарттау қажеттігін дәлелдеуге жасаған көптеген егжей-тегжейлі түсініктемелерге қарсы пікір келтірді. Дауыс беру бойынша қажетті пікір алмасу 2011 жылдың маусым айында ғана басталды, онда АҚШ, Ұлыбритания, Қытай, Корея және Швейцария Ұлттық органдары мен IEEE 802.11 жұмыс тобы қатысты. Процесс барысында Швейцария Ұлттық органының өкілі WAPI технологиясының қытайлық көзі – IWNCOMM компаниясының ақылы кеңесшісі екенін мойындады. Кения және Чехия Ұлттық органдары 2010 жылдың басында дауыс беру аяқталғаннан кейін WAPI-ге қатысты пікір алмасуға және басқа да талқылауларға қатыспады. Пікір алмасу процесі бірқатар маңызды мәселелер бойынша келісімге қол жеткізілмегендіктен сәтсіз аяқталды. Мысалы, Қытай Ұлттық органы WAPI стандартының қажеттілігін 802.11 стандартында WEP протоколының болуымен байланыстырды, ол бұзылғандығы мәлім. Ал АҚШ Ұлттық органы мен IEEE 802.11 жұмыс тобы WEP негізіндегі қауіпсіздік 2007 жылғы IEEE 802.11 стандартында WPA2 негізіндегі қауіпсіздік пайдасына ескіргенін және WPA2 негізіндегі қауіпсіздікке қатысты ешқандай мәселе тіркелмегенін атап өтті. Сонымен қатар, IEEE 802.11 жұмыс тобы WAPI жүйелерінің функционалдығы WPA2 негізіндегі жүйелер ұсынатын қауіпсіздіктің шағын бөлігімен ғана тең екенін көрсетті. Қытай Ұлттық органы 2011 жылдың қазан айында WAPI стандартын кері тартып алды (JTC1/SC6 N15030 құжаты), ал SC6 жобаны 2012 жылдың ақпан айында ресми түрде тоқтатты. Кері тартып алу себептері белгісіз. WAPI стандартын IWNCOMM компаниясынан шығарғандары туралы хабарламаны Қытай тарапы наразылықпен қабылдады. Қытай үкіметі WAPI стандартын сегіз жыл ішінде ISO/IEC стандарты ретінде қабылдамағаны үшін кері тартып алуға бұйрық берген деген болжам бар. Бұған қоса, WAPI стандартын Қытайда Wi-Fi қолдауы бар ұялы телефондарда және үш қытайлық операторлар арқылы енгізуге талап қойылғанмен, ол іс жүзінде сирек қолданылады.

Қытайдағы ұялы телефонды пайдалану

Қытайдағы ұялы телефондарды МИИТ бақылайды. 2003 жылы WAPI талабының "белгісіз мерзімге шегерілуі" MIIT-тің Wi-Fi мүмкіндігі бар кез келген телефонды сертификаттауды тоқтатуына әкеп соқты. 2009 жылы қытайлық телефондарда WLAN мүмкіндігі болған жағдайда WAPI стандатын қолдау талабы қойылды, бұл қытайлық телефондардан WLAN жабдықтарына қойылған шектеуді жойды. Қытайдың Мемлекеттік радио бақылау орталығының мәліметінше, 2011 жылдың сәуір айында реттеушілер 3G және сымсыз LAN қолдауы бар, WAPI стандартын қоса алғанда, жаңа Apple ұялы телефоны пайдаланатын жиілік диапазондарын бекітті. Dell Inc компаниясының Mini 3 телефондары да Қытайда желіге қосылу лицензиясын алды. Қытай үкіметінің WAPI стандартын бағалауы, белгілі бір жағынан, 3G желісі үшін TD SCDMA стандартын бағалауымен ұқсас.

WAPI Альянсы

Қытайда Wi-Fi Альянсына ұқсас "WAPI Альянсы" бар.