Кіріспе
Нью-Гэмпшир штатының астанасы, АҚШ
Конкорд – АҚШ-тың Нью-Гэмпшир штатының астанасы және Мерримак округінің орталығы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 43 976 адамды құрайды, бұл Нью-Гэмпширдегі Манчестер мен Нашуадан кейін үшінші ең көп халқы бар қала. Алғаш рет 1659 жылы еуропалықтар бұл аймақты қоныстандырған. Қалаға қызмет ететін екі негізгі мемлекетаралық тас жолы – Interstate 89 және Interstate 93. Жалпы авиацияға қол жеткізу Конкорд қалалық әуежайы арқылы жүзеге асырылады. Коммерциялық әуе тасымалы бар ең жақын әуежай – Манчестер-Бостон аймақтық әуежайы, ол оңтүстікке қарай 37 км (23 миль) қашықтықта орналасқан. 1981 жылдан бері Конкордқа жолаушылар пойызымен қызмет көрсетілмейді. Бұл тайпа Меримак өзенінің таяз суларында шабақ, белуга және майшабақ балықтарын аулау үшін торларды қолданған. Өзен олардың қайықтары үшін де көлік құралы болды, олар Виннипесуки көлінен Атлант мұхитына дейін саяхаттай алатын. Мерримак өзенінің кең аңғары бұршақ, қабақ, тықырқабақ, қарбыз және жүгері өсіруге қолайлы топырақпен қамтамасыз еткен. 1659 жылы еуропалықтар бұл аймақты алғаш рет Пенакук деп атады, бұл атау Абенаки тіліндегі "pannukog" сөзінен шыққан, ол "өзендегі иілген жер" дегенді білдіреді және аймақ арқылы өтетін Мерримак өзенінің тік бұрылыстарын көрсетеді. Шекараны өзгерту салдарынан жерінен айырылған азаматтарға өтемақы ретінде басқа жерлерде жер берілді. 1779 жылы Тимоти Уокер-күл және оның серіктестеріне Жаңа Пеннакук плантациясы берілді, ол 1800 жылы Пеннакук сарқырамасы орналасқан Рамфорд, Мэн қаласы болып құрылды. Конкорд 18 ғасырда маңызға ие болды, ал сол кезеңдегі ең көне үйлердің бірнешесі Main Street-тің солтүстік жағында сақталған. Революциядан кейінгі жылдары Конкордтың орталық географиялық орны оны штат астанасы үшін табиғи таңдауға айналдырды, әсіресе Сэмюэл Блоджетт 1807 жылы Амоскиг сарқырамасының төменгі жағында кемелердің өтуіне мүмкіндік беретін канал және шлюз жүйесін ашқаннан кейін, Конкордты Миддлсекс каналы арқылы Бостонмен байланыстырды. 1808 жылы Конкорд штаттық үкіметтің ресми орны болып жарияланды. Штаттық үйдің құрылысы 1819 жылы аяқталды және ол штаттың заң шығару органдары өздерінің бастапқы залдарында отыратын елдегі ең көне капитолий болып табылады. 1823 жылы Конкорд Мерримак округінің де орталығы болып тағайындалды, ал Мерримак округі сотының ғимараты 1857 жылы Солтүстік жақтағы Ескі қала үйі орнында салынды. 19 ғасырдың басында қала экономикасының көп бөлігі жиһаз жасау, баспа және гранит тас карьерлерімен байланысты болды. Гранит АҚШ-тың алғашқы кезеңдеріндегі көптеген монументальді ғимараттар үшін танымал құрылыс материалы болды, ал Конкорд граниті Нью-Гэмпшир штатының мемлекеттік үйі мен Вашингтондағы Конгресс кітапханасының құрылысында қолданылды. 1828 жылы Льюис Даунинг Дж. Стивенс Абботпен бірігіп, Аббот және Даунинг компаниясын құрды. Штаттық аурухана келесі онжылдықтарда кеңейе берді, ал 1891 жылы Конкорд ауруханасы Маргарет Пиллсбери жалпы ауруханасы ретінде есігін ашты, ол Нью-Гэмпшир штатындағы алғашқы жалпы аурухана болды. Конкордтың экономикасы 20 ғасырда теміржол және тоқыма өнеркәсібінің төмендеуімен қайта өзгерді. Нью-Гэмпширдегі бірінші бастауыш сайлаудың арқасында қала ұлттық саясаттың орталығына айналды, және көптеген президенттік үміткерлер үгіт-насихат кезінде Конкорд аймағына келеді. Қала жаңадан пайда болған ғарыш индустриясында да өзіндік белгілілікке ие болды, 1990 жылы жақын маңдағы Дерриден ғарышқа алғашқы болып ұшқан америкалық Алан Шепард және 1986 жылғы "Space Shuttle Challenger" апатында қаза болған Конкорд орта мектебінің мұғалімі Криста МакАулиффтың құрметіне McAuliffe Shepard Discovery Center ашылды. Бүгінде Конкорд саясат, құқық, денсаулық сақтау және сақтандыру компанияларының орталығы болып табылады.
География
Конкорд Нью-Гэмпширдің оңтүстік-орталық бөлігінде (43.2070, −71.5371) орналасқан. Ол Массачусетс шекарасынан солтүстікке қарай 38 миль (61 км), Мэн шекарасынан батысқа қарай 40 миль (64 км), Вермонт шекарасынан шығысқа қарай 54 миль (87 км) және Питтсбургтегі Канада шекарасынан оңтүстікке қарай 170 миль (274 км) қашықтықта жатыр. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметінше, қаланың жалпы ауданы құрайды, оның ішінде жер аумағы және су аумағы, қаланың 4,81% құрайды. Конкордты Мерримак өзені кесіп өтеді. Қаладағы ең ірі көл және негізгі су көзі – Пенакук көлі, ол батыс жағында орналасқан. Конкордтың ең жоғары нүктесі – теңіз деңгейінен 262 метр биіктіктегі Оук Хилл, бұл төбесі 296 метр биіктіктегі көршілес Лаудон қаласының батысында орналасқан. Конкорд толығымен Мерримак өзенінің су жиналатын алабында орналасқан және солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай қала арқылы ағатын өзенге ортасталған. Қала орталығы өзеннің батысындағы төменгі террасада орналасқан, тұрғын үйлер батысқа қарай төбелерге көтеріліп, оңтүстікке қарай Боу қаласына қарай созылады. Мерримак өзенінің шығысында, 30 метрлік жардың үстінде, Конкорд Хайтс деп аталатын жазық, құмды дала орналасқан, ол 1960 жылдан бері қаланың көптеген коммерциялық құрылыстарына таралған. Конкордтың шығыс шекарасын (Пемброк қаласымен) Сукук өзені, Мерримак өзенінің саласы құрайды. Түркия өзені қаланың оңтүстік-батыс бөлігінен өтіп, Боудағы Мерримак өзеніне құя бермес бұрын Сент-Пол мектебінің кампусынан өтеді. Қаланың солтүстік бөлігінде Контукук өзені Пенакук ауылында Мерримак өзеніне құяды. Конкорд Нью-Гэмпширдің ең ірі қаласы Манчестерден солтүстікке қарай 16 миль (26 км) және Бостоннан солтүстікке қарай 66 миль (106 км) қашықтықта орналасқан.
Ауылдар
Конкорд қаласы өз орталық аймағынан, соның ішінде Солтүстік және Оңтүстік аудандарынан, сондай-ақ Пенакук, Конкорд Хайтс, Шығыс Конкорд және Батыс Конкорд деген төрт ерекше селодан құралған.
Ең үздік жұмыс берушілер
2020 жылы қаладағы ең ірі жұмыс беруші 6000-нан астам қызметкерімен Нью-Гэмпшир штаты болды, ал ең ірі жеке жұмыс беруші 3000-ға жуық қызметкері бар Конкорд ауруханасы еді. Конкорд қаласының толық жылдық қаржылық есебіне сәйкес, 2020 қаржы жылында қаладағы 10 ең ірі жұмыс беруші:
# Жұмыс берушілер Қызметкерлер саны1 Нью-Гэмпшир штаты6,0692 Елордалық аймақтың денсаулық сақтау жүйесі – Конкорд ауруханасы2,9983 Конкорд мектеп округі8094 Конкорд қаласы5565 Линкольн қаржылық тобы4056 Market Basket4057 Genesis HealthCare3858 NHHEAF желілік ұйымдары3329 Сент-Полс мектебі33010 Мерримак аңғары мектеп округі328
Автомобиль жолдары
Interstate 89 және Interstate 93 – Конкордты қызмет ететін екі негізгі мемлекетаралық тас жолы, олар қала шекарасының оңтүстігінде бірігеді. Interstate 89 Конкордты солтүстік-батыста Либанмен және Вермонт штатымен байланыстырады, ал Interstate 93 қаланың солтүстігінде Плимутпен, Литтлтонмен және Ақ таулармен, оңтүстігінде Манчестермен және Бостонмен байланыстырады. Interstate 393 – Конкордтан шығысқа қарай соқпақ жол, ол АҚШ 4-ші бағытымен бірігіп, Нью-Гэмпширдің теңіз жағалауы аймағына тікелей бағытты қамтамасыз етеді. Солтүстік-оңтүстік бағыттағы АҚШ 3-ші тас жолы Конкордтың басты көшесі болып табылады, ал АҚШ 202-ші және Нью-Гэмпшир 9-шы тас жолдары қаладан шығыстан батысқа дейін өтеді. 13 және 132 мемлекеттік тас жолдары да қалаға қызмет көрсетеді: 13-ші бағыт Конкордтан оңтүстік-батысқа қарай Гоффстаун және Милфордқа қарай, ал 132-ші бағыт 93 мемлекетаралық тас жолымен қатар солтүстікке қарай жүреді. Нью-Гэмпшир 106-шы тас жолы Конкордтың ең шығыс бөлігінен өтеді, I 393 және NH 9-ды кесіп өтіп, содан кейін Сукук өзенін кесіп, Пемброк қаласына дейін барады. Солтүстікке қарай NH 106 Лудон, Белмонт және Лаконияға жетеді.
Темір жолдар
Конкорд тарихи тұрғыдан маңызды теміржол терминалы және Бостон мен Мэн темір жолының станциясы ретінде қызмет еткен. Бұрынғы Конкорд станциясы Сторрс көшесіндегі қазіргі Бурлингтон универмагының орнында болған. Станцияның құрылысы 1860 жылы басталып, ал станцияның төртінші және ең танымал нұсқасы 1885 жылы, Брэдфорд Л. Гилберт жобалаған кірпіштен тұрғызылған бас үйімен бірге салынған. Бас үй 1959 жылы бұзылып, оның орнына "Макгинис дәуірі" станциясы салынды. 1967 жылға қарай Конкордқа барлық жолаушылар пойызымен қызмет көрсету тоқтатылды. 1980 жылдан 1981 жылға дейін 13 ай бойы MBTA Commuter Rail Бостон мен Конкорд арасында күніне екі рет қатынайтын. Рейган әкімшілігі федералдық қаржыландыруды тоқтатқаннан кейін қызмет жойылды. Содан бері Конкордқа жолаушылар пойызымен қатынас қайта жаңғыртылмады. 2021 жылы Amtrak 2035 жылға қарай Бостон мен Конкорд арасында жаңа қызмет енгізу жоспарын жариялады.
Автобус
Жергілікті автобус қызметін «Конкорд Ареа Транзит» (CAT) компаниясы жүзеге асырады, қала ішінде үш бағыт бар. «Конкорд Коуч Лайнз» және «Грейхаунд Лайнз» компаниялары ұсынатын аймақтық автобус қызметі Конкорд көліктік орталығынан қолжетімді, ол 93 тас жолының 14-шы шығу қақпасының жанында, 30 Стикни даңғылында орналасқан. Бұл қызмет оңтүстікке қарай Бостонға және аралық аймақтарға, сондай-ақ солтүстікке Литтлтонға және солтүстік-шығысқа Берлинге бағытталған.
Басқа режимдер
Жалпы авиация қызметтері Конкорд қалалық әуежайы арқылы қолжетімді, ол қала орталығынан шығысқа қарай 2 миль (3 км) қашықтықта орналасқан. Қала шегінде коммерциялық авиақызметтер жоқ; ең жақын әуежай – Манчестер-Бостон аймақтық әуежайы, ол оңтүстікке қарай 23 миль (37 км) жерде.
Көшелерді абаттандыру жобасы аяқталды
Конкордтың орталығы 2015 және 2016 жылдар аралығында қаланың "Көшелерді кешенді жақсарту жобасы" барысында маңызды жаңартудан өтті. 12 миллион долларлық жоба ескірген инфрақұрылымды күтіп-жөндеу, қолжетімділікті арттыру, тұрақтылықты қамтамасыз ету, жаяу жүргіншілер, велосипедшілер және автокөлік жүргізушілер үшін қауіпсіздікті жақсарту, сондай-ақ экономикалық өсімді ынталандыруды көздеді. Басты инфрақұрылымдық өзгеріс – төрт қатарлы көшені (әр бағытта екі қатардан) екі қатарға және ортада бұрылу қатарына дейін азайту болды. Бос қалған кеңістік екі бағытта велосипедтер үшін қосымша жол енін, тротуардың кеңеюін және бұрылу қатары қажет болмайтын жерлерде орталық бөліктің салынуын қамтамасыз етті. Конкорд велосипедтер үшін арнайы қорғалған велосипед жолағының орнына, ортақ пайдалану белгілерін орнатуды жөн көрді. Тротуар кеңейтілгенінің арқасында жаяу жүргіншілер қала орталығының қызықты жерлерін тамашалауға жаңа мүмкіндік алды. Көптеген электр сымдары жерге көмілді, көше бойында ағаштар отырғызылды, түрлі-түсті орындықтар, өнер орнатылымдары және басқа да жасыл аймақтар салынды, бұл адамдарға көлік құралдары басымдығын көрсететін кеңістікті қайтаруға мүмкіндік берді. Жаңа құрылыстың тағы бір ерекшелігі – жергілікті "Конкорд Бу" электр станциясынан артық буды пайдаланып, жылытылатын тротуарлар жасау және қыс айларында қажетті құм мен қар тазалау жұмыстарын азайту болды. Ең қымбат жобаларды алып тастағаннан кейін, бюджет 14,2 миллион долларға жетті, бірақ жобаның құны соның ішінде 1,1 миллион долларға арзанға түсті. Қалған қаражатты эстетикалық жақсартуларға жұмсау мүмкіндігі талқыланғанымен, қалалық кеңес қаржылық қиындықтарға тап болатын болашақ жылдарға қаражат жинауды шешті.
Қызықты жерлер
Нью-Гэмпшир штатының үйі, архитектор Стюарт Парк жобалаған және 1815-1818 жылдар аралығында салынған, заң шығарушы органының бастапқы залдарында отыратын ең көне штаттық үй. Ғимарат 1866 жылы қайта жаңартылып, 1910 жылы үшінші қабаты мен батыс жанасы қосылды. Штаттық үйдің қарсы бетінде 1827 жылы ашылғаннан бері қаланың танымал нысаны болған Eagle қонақ үйі орналасқан. АҚШ президенттері Улисс Грант, Ратерфорд Хейс және Бенджамин Харрисон онда тамақтанған, ал Франклин Пирс сайлауға аттанар алдындағы түнін өткізген. Басқа белгілі қонақтарының арасында Джефферсон Дэвис, Чарльз Линдберг, Элеонора Рузвельт, Ричард М. Никсон (Нью-Гэмпширді үш рет президенттік сайлауда жеңіп алған) және Томас Э. Дьюи болды. Қонақ үй 1961 жылы жабылды. Eagle қонақ үйінен оңтүстіс бағытта Мейн-стритте 1893 жылы өртенген «Ескі» Феникс залын алмастырған Феникс залы орналасқан. Ескі де, жаңа ғимараттарда саяси сөздер, театрлық қойылымдар мен көрмелерге арналған көп мақсатты залдар болған. 1860 жылы ескі залда Авраам Линкольн сөйлеген, ал 1912 жылы жаңа залда Теодор Рузвельт сөз сөйлеген. Мейн-стриттің солтүстігінде Уолкер Вудман үйі, сондай-ақ, пастор Тимоти Уолкер үйі орналасқан, ол Конкордтағы ең көне екі қабатты үй. Ол 1733-1735 жылдар аралығында пастор Тимоти Уолкер үшін салынған. Мейн-стриттің солтүстік жағында президент Франклин Пирс Конкордта президенттік лауазымына тағайындалғанға дейін және кейін өмір сүрген Пирс-Манс үйі орналасқан. 1830-шы жылдардың ортасында салынған грек стиліндегі үй 1971 жылы бұзылып кетпеуі үшін Монтгомери көшесінен Солтүстік Мейн-стритке көшірілді. Конкордтың солтүстік бөлігінде орналасқан Бивер Медоу гольф алаңы Жаңа Англиядағы ең көне гольф алаңдарының бірі. Бұл гольф алаңынан басқа, Конкордтағы маңызды спорттық нысандарға Эверетт Арена және Мемориалдық алаң кіреді. 2002 жылдың күзінде басталган SNOB (Somewhat North Of Boston) кинофестивалі Конкордқа тәуелсіз фильмдер мен кинорежиссерлерді әкеліп, жергілікті кинорежиссерлерге өз фильмдерін көрсетуге мүмкіндік берді. SNOB кинофестивалі 1948 жылы Джон Уэйннің қатысуымен түсірілген фильмнің атымен аталған, жергілікті меншіктегі коммерциялық емес тәуелсіз кинотеатр Red River Theatres құрылысының серпілісіне ықпал етті. Басқа қызықты орындарға Капитолий өнер орталығы, Нью-Гэмпшир тарихи қоғамы (Конкордта екі нысаны бар) және МакАулиф Шепард ашылу орталығы кіреді, бұл 1986 жылы Challenger ғарыш кемесі апатында қаза болған Конкорд мұғалімі Криста МакАулиф және Дерриде туған, ғарышқа ұшқан екінші және бірінші американдық астронавт, сондай-ақ Айға аяқ басқан бесінші және ең үлкен адам Алан Шепардтың есімімен аталған ғылым мұражайы.
Мемлекеттік мектептер
Конкордтың мемлекеттік мектептері Конкорд мектеп округіне қарасты, бірақ қаланың Пенакук ауданындағы мектептер Мерримак аңғары мектеп округіне қарасты, бұл округ Конкордтың солтүстігіндегі бірнеше қалаларды да қамтиды. Конкорд мектеп округіндегі жалғыз мемлекеттік жоғары мектеп – Конкорд жоғары мектебі, 2023 жылдың күзіне қарай онда шамамен 1450 оқушы оқыды. Конкорд мектеп округіндегі жалғыз мемлекеттік орта мектеп – Рундлетт орта мектебі, 2023 жылдың күзіне қарай онда шамамен 770 оқушы оқыды. 2012 жылы Конкорд мектеп округінің бастауыш мектептері үлкен өзгерістерге ұшырады, үш жаңа мектеп салынды және бұрынғы алты мектептің орнын басты. Кимболл мектебі мен Уокер мектебі Кимболл мектебі орналасқан жердегі Криста МакАулиф мектебімен алмастырылды, Конант мектебі (және бір жыл бұрын жабылған Рамфорд мектебі) Конант аумағындағы Аббот Даунинг мектебімен алмастырылды, ал Истман және Дейм мектептерінің орнын Милл Брук мектебі басты, ол балабақшадан екінші сыныпқа дейін оқушыларды қабылдайды және Брокен Граунд бастауыш мектебінің жанында орналасқан, ол үшінші және бесінші сыныптарға арналған. Бобо Медоу мектебі, қалған бастауыш мектеп, бұл өзгерістерге ұшырамады. Мерримак аңғары мектеп округіндегі Конкорд мектептеріне Мерримак аңғары жоғары мектебі мен Мерримак аңғары орта мектебі кіреді, олар Пенакук ауылындағы Рольф паркіне жақын орналасқан, сондай-ақ ауылдың оңтүстігіндегі Пенакук бастауыш мектебі де бар.
Жеке және жарғылық мектептер
Конкордта екі приход мектебі бар: Брейди епископының жоғары мектебі және Сент-Джон аймақтық мектебі. Аймақтағы басқа жеке мектептерге Конкорд христиан академиясы, Паркер академиясы, Троица христиан мектебі және Шейкер Роуд мектебі кіреді. Сондай-ақ Конкордта қаланың Батыс жағында орналасқан Сент-Пол мектеп-интернаты да бар.
Орта білімнен кейінгі мектептер
Конкордта Нью-Гэмпшир техникалық институты, қаланың басты қоғамдық колледжі және онлайн екі жылдық және төрт жылдық дипломдарды ұсынатын Гранит штаты колледжі орналасқан. Нью-Гэмпшир университетінің құқық мектебі қала орталығына жақын жерде, ал Франклин Пирс университетінің физиотерапия докторы бағдарламасы да қалада орналасқан. Конкорд ауруханасы жақында Нью-Ингланд колледжінің медбикелік мектебімен бірлесіп, медбикелік бакалавры дәрежесі бойынша бірлескен бағдарлама ашу жоспарларын жариялады. Конкорд сондай-ақ Дартмут колледжінің Гейзель медицина мектебінің негізгі клиникалық базасы болып табылады, ол Нью-Гэмпширдегі жалғыз медицина мектебі.