Кіріспе

Шифрланбаған түрдегі теледидар және радио хабарларын тарату (FTA) – тиісті қабылдау жабдығы бар кез келген адамға абоненттік төлем, басқа да тұрақты шығындар немесе біржолғы төлем (мысалы, көру үшін ақы төлеу сияқты) талап етілмей, сигналды қабылдауға және мазмұнды көруге немесе тыңдауға мүмкіндік беретін теледидар (ТВ) және радио қызметтері. Дәстүрлі мағынада, мұндай тарату жер бетіндегі радиосигналдар арқылы жүзеге асырылады және антеннамен қабылданады. FTA сонымен қатар жазылым талап етілмейтін мазмұнды ұсынатын арналар мен хабар таратушыларды да білдіреді, тіпті олар жазылым талап ететін басқа таратушы арқылы (мысалы, кабельді теледидар, интернет немесе спутник) көрерменге/тыңдаушыға жеткізілсе де. Кейбір аймақтарда таратушыларға FTA арналарын жеткізу міндетті болуы мүмкін (немесе OPT), тіпті премиум-абоненттік болмаған жағдайда да (қажетті жабдық қолжетімді болса), әсіресе FTA арналары төтенше жағдайларда хабар тарату үшін қолданылатын болса, ұялы телефон операторлары мен өндірушілер ұсынатын 112 (112) жедел қызметі сияқты. Ал «тегін көру» (FTV) әдетте жазылымсыз қолжетімді, бірақ ол цифрлық түрде шифрланған және географиялық шектеулері болуы мүмкін. FTA көбінесе халықаралық хабар тарату үшін қолданылады, бұл оны қысқа толқынды радионың бейне нұсқасына айналдырады. Көптеген FTA сатушылары Солтүстік Америкада тегін қолдануға болатын арналар мен мазмұн туралы ақпарат ұсынады.

Израиль

2012 жылға дейін Израильде бірнеше ашық эфир арналары болды. Рейтинг бойынша ең ірілері: 2-арна, 10-арна және 1-арна. Басқалары: «Білім беру» арнасы, 33-арна және 99-Кнессет арнасы. 2018 жылдан бері Израильде ескі арналарды алмастырған бірнеше жаңа ашық эфир арналары пайда болды. Рейтинг бойынша ең ірілері: 12-арна, 13-арна, Kan 11 және 20-арна. Басқалары: Kan Білім беру арнасы, Makan 33 және Кнессет арнасы.

Оңтүстік Африка

1971 жылы SABC теледидар қызметін енгізуге рұқсат алды. Бастапқыда екі телеарна ұсынылды, біреуі ағылшын және африкаанс тілдерінде, ақ нәсілді көрермендерге арналған, ал екіншісі, «TV Bantu» деп аталған, қара нәсілді көрермендерге бағытталған. Бірақ теледидар іске қосылғанда, ағылшын және африкаанс тілдерінде бір ғана арна болды, ол екі тілдің арасында кезекпен берілімдер жүргізді. Жоханнесбургте сынақ хабар тарату 1975 жылдың 5 мамырында басталды, ал шілдеде Кейптаун мен Дурбанда да сынақтар өтті. Бүкіл ел бойынша теледидар қызметі 1976 жылдың 5 қаңтарында ресми түрде басталды. Батыс Еуропаның көп бөлігі сияқты, Оңтүстік Африка да түсті теледидар үшін PAL жүйесін қолданды. Сахарадан оңтүстіктегі Африкада түсті теледидарды бірінші болып іске қосқан елдердің екіншісі болды (біріншісі – 1973 жылы Танзаниядағы Занзибар). (Танзанияның өзі 1990 жылдардың басына дейін теледидар қызметін құрмады, себебі бұл қызметтің құны жоғары және мәдени нормаларға қауіп төндіреді деп саналды.) Үкімет, SABC техникалық қызметкерлерінің кеңесімен, қара-ақ технологиядан қымбат көшуді болдырмау үшін түсті теледидардың болуы қажет деген шешімге келді. Бастапқыда теледидар қызметі Ұлыбританиядағыдай, толыққандай лицензиялық төлемдер есебінен қаржыландырылды, төлем мөлшері 36 рандты құрады. Бірақ 1978 жылдың 1 қаңтарынан бастап жарнама тарату қолға алынды. 1982 жылдың 1 қаңтарында екі жаңа арна іске қосылды: TV2 зулу және кхоса тілдерінде, ал TV3 сото және цвана тілдерінде хабар таратуды жүзеге асырды, олардың екеуі де қара нәсілді қала тұрғындарына арналған. 1985 жылы TV4 деп аталатын жаңа арна ашылды, ол спорттық және ойын-сауық бағдарламаларын көрсетті. TV2 және TV3 бірлесіп пайдаланған арнада хабар тарату кешкі сағат 9:30-да аяқталды. 1992 жылы TV2, TV3 және TV4 біріктіріліп, CCV (Қазіргі қоғамдық құндылықтар) деп аталатын жаңа арна құрылды. Үшінші арна TSS (Topsport Surplus) деп аталды, Topsport – SABC спорттық хабарларын таратудың тауарлық атауы. Бірақ 1994 жылы ол NNTV (National Network TV) – білім беру, коммерциялық емес арнасымен алмастырылды. Негізгі арна, қазір TV1 деп аталады, бұрынғыдай ағылшын және африкаанс тілдеріне тең бөлінді. Бұл арна сонымен қатар Оңтүстік Африканың Намибиядағы анклавы Уолвис-Бейде де қолжетімді болды, ол сол кезде Оңтүстік Африканың басқаруында болды. Арнаның тікелей эфирі Intelsat арқылы таратылып, жергілікті аз қуатты қайта тарату станциясы арқылы қайта берілді. 1986 жылы SABC монополиясына газет баспаларының консорциумы қолдаған M-Net деп аталатын абоненттік қызмет күйреу қаупі туды. Бірақ лицензиялық шектеулерге сәйкес, ол жаңалықтар бағдарламаларын таратуға құқығы болмады, олар SABC-ге тиесілі болды. Дегенмен, M-Net 1988 жылы Carte Blanche деп аталатын ағымдағы оқиғалар бағдарламасын таратуды бастады. Мемлекеттік бақылаудағы телерадиокомпания ретінде SABC апартеид режиміне жақындығы үшін айыпталды, оппозициялық саясаткерлерге ақпарат беруде шектеулер қойды.

Гонконг

Гонконгтағы ең ірі және басым телеарна Television Broadcasts Limited 1967 жылдың 19 қарашасында хабар таратуды бастағанда, ашық эфирдегі алғашқы коммерциялық телеарна болды. Бұл Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең көне және әуе арқылы хабар тарататын алғашқы телестанциялардың бірі болуы мүмкін. ViuTV және RTHK телеарналары 2016 жылы хабар таратуды бастады.

Үндістан және Оңтүстік Азия

INSAT 4B және GSAT 15 спутнигі арқылы Ku және C диапазондарындағы транспондерлерден шамамен 600 FTA телеарнасы мен 180 радиоарнасы таратылады. Бұл спутниктер Үндістан, Пәкістан, Бангладеш, Бутан, Непал, Шри-Ланка және Ауғанстан мен Мьянманың бір бөлігін қамтиды. Үндістанда бұл арналар Дордаршан, Үндістанның ұлттық телехабарлау компаниясы, DD Direct Plus/DD Free Dish ретінде, ал басқа үндістандық жеке телехабарлау компаниялары ABS2 спутнигінен ABS Free Dish ретінде ұсынады. Кішкентай DTH антеннасы және тегін эфирлік ресиверді пайдаланып, аймақтық телеарналарды тегін эфирден қабылдауға болады.

Оңтүстік Корея

Кореяда KBS, MBC (басты 2 мемлекеттік телерадиокомпания), SBS (жекеменшік, бірақ көрермендерге ақысыз қолжетімді) және EBS (телевизия мен радиоберуді қамтиды) – ақысыз эфирлік хабар тарату станциялары болып табылады. Агенттіктің соңғы сауалнамасы бойынша, олар жарнамадан түсетін табыстың 80% астамын иеленеді. Үкіметтің жақындағы шешіміне сәйкес, барлық ақысыз эфирлік желілер үшін цифрлық теледидар қызметі 2012 жылға дейін іске қосылады, одан кейін аналогтық теледидар хабар тарату тоқтатылады.

Жерсерік

Еуропа елдерінің көптеген теледидар қызметтері тегін көрсетілу дәстүріне ие. Германияда әсіресе 100-ден астам сандық спутниктік телеарна тегін көрсетіледі. SES Astra спутнигінің 19.2° шығыс және 28.2° шығыс спутниктік позицияларындағы, сондай-ақ Eutelsat-тың Hot Bird (13° шығыс) спутнигіндегі телеарналардың шамамен жартысы тегін эфирде трансляцияланады. Көптеген еуропалық арналар, оның ішінде көптеген елдердің ұлттық жер үстілік телеарналары авторлық құқықтар себептерінен спутник арқылы тегін трансляцияланбайды. (Тегін эфирде трансляциялауға бағдарламаларды сатып алу құқығы, әсіресе спутник арқылы, шифрланған трансляцияға қарағанда көбінесе қымбатқа түседі.) Мемлекеттік телерадиокомпаниялар арасында тегін трансляцияның (FTA) жоқтығы, шет тілдеріндегі бағдарламаларға субтитрлерді жиі қолданатын елдерде кең таралған. Испанияның екі мемлекеттік ішкі арнасы, La Una және La Dos, Испанияда шетелдік бағдарламалардың дубляжы кең таралғанына қарамастан, шифрланған. Дегенмен, бұл арналар көбінесе тегін, бірақ шифрланған, көруге мүмкіндік беретін схема ұсынады. Италияның RAI-дегі және Нидерланды арналарының көпшілігіндегі белгілі бір бағдарламалар мұндай схемалармен қамтылған (бірақ RAI-де авторлық құқықтар мәселелері болмаған жағдайда кейбір бағдарламалар шифрланбаған күйде трансляцияланады). Австрияда негізгі ұлттық телеарналар спутник арқылы тегін көрсетіледі; алайда, барлық өңірлік және кейбір кішігірім арналар тегін эфирде трансляцияланады, ал ұлттық қоғамдық телерадиокомпания ORF авторлық құқықтарға қатысты мәселелері жоқ бағдарламаларды (яғни авторлық құқықтары жоқ) спутник арқылы бүкіл Еуропа бойынша трансляциялайтын арнайы тегін арна ұсынады. Германия мен Австрия бір тілде сөйлейтіндіктен және бір спутникті пайдаланатындықтан, австриялық көрермендер екі елден де 120-ға жуық тегін неміс тіліндегі арнаны қабылдай алады. Жалпы, Еуропадағы барлық спутниктік радио тегін эфирде трансляцияланады, бірақ қолданылып жүрген дәстүрлі трансляция жүйелері SiriusXM стиліндегі автомобильде қабылдау мүмкін емес екенін білдіреді. Кабельдік және спутниктік тарату көптеген арналарға спорттық, кино және мамандандырылған арналарды тегін эфирде трансляцияланбайтын форматта көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл арналардың көру көрсеткіштері көбінесе FTA арналарына қарағанда әлдеқайда төмен.

Жер бетіндегі

Еуропаның түрлі елдері көптеген арналарды эфир арқылы тегін таратуда, көбінесе аналогтық PAL/SECAM, цифрлық DVB-T/T2 немесе екеуінің үйлесімі түрінде.

Қазақстан

Хорватияда он бір ұлттық арна ашық эфирде таратылады: HRT 1, HRT 2, HRT 3, HRT 4 (HRT – ұлттық телерадиокомпания), Nova TV, Doma TV, RTL, RTL2, RTL Kockica, CMC және SPTV. Шамамен 21 жергілікті немесе аймақтық арна бар. 2020 жылдың маусымына дейін олар үш OiV (мемлекеттік телерадиокомпания) DVB T және бір DVB T2 (HEVC/H.265) MUX желісі арқылы таратылды. 2020 жылдың маусымынан бастап DVB T MUX желілері тоқтатылды және барлық он бір ұлттық арна енді екі OiV DVB T2 (HEVC/H.265) MUX желісі арқылы таратылуда.

Дания

Данияда 2020 жылдан бастап алты арна ашық эфирде таратылады, олар 18 негізгі хабар тарату орталығы және 30 кішігірім, қосалқы таратушылар арқылы жүзеге асырылады. Аталған алты арна (DR1, DR2, DR Ramasjang, Folketinget, TV2 Regionerne және қатар тіліндегі/жергілікті бағдарламалар) бір DVB T2 мультиплексінде беріледі.

Франция

Францияда 26 ұлттық телеарна (MPEG 4 HD бейне) және 41 жергілікті телеарна TNT DVB T2 қызметі арқылы ақысыз эфирде таратылады.

Германия

Германияда әртүрлі тегін DVB-T қызметтері бар, олардың саны аймаққа қарай өзгереді. Das Erste, ZDF, ZDFneo, ZDFinfo, 3sat, Arte, KiKA және Phoenix телеарналары бүкіл елде қолжетімді, соған қоса, аймақтық ARD мүшесі ұсынатын кемінде бір аймақтық арна бар. Бұған қоса, ARD-нің EinsFestival, EinsPlus және tagesschau24 бағдарламалары елдің кейбір бөліктерінде әртүрлі қолжетімділікке ие, ал ірі қалаларда түрлі коммерциялық арналар бар.

Ирландия

Ирландия Республикасында DVB-T Saorview қызметі арқылы тегін таратылатын тоғыз телеарна мен 11 радиоарна бар. Кейбір арналардың аналогтық PAL нұсқалары 2012 жылдың 24 қазанына дейін, барлық аналогтық теледидар тарату тоқтатылғанға дейін де таратылды.

Мальта

Мальтаның барлық ұлттық және саяси партиялық арналары ақысыз эфирде қолжетімді. TVM және TVM2 ұлттық арналары, Парламент телеарнасы және NET және ONE саяси партиялық арналары – барлығы ақысыз DVB-T қызметі арқылы таратылады. Тіпті осы арналардың HD нұсқалары да ақысыз қолжетімді. Мальтадағы жалғыз шифрланған арна – ITV Телешопинг.

Нидерланды

Нидерландыда 3 ұлттық қоғамдық телеарна – NPO 1, NPO 2 және NPO 3, сондай-ақ 7 ұлттық қоғамдық радиоарна DVB-T Digitenne қызметі арқылы ақысыз эфирде таратылады. Аймақтық қоғамдық телерадиокомпаниялардың теле- және радиоарналары да DVB-T қызметі арқылы ақысыз қолжетімді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда бес негізгі ашық эфирлік телеарна бар: BBC One, BBC Two, ITV, Channel 4 және Channel 5. Freeview DVB-T қызметі арқылы жер бетінен шамамен 108 ашық эфирлік телеарна мен 30 ашық эфирлік радиоарна қолжетімді. Сонымен қатар, жеті HD арнасы мемлекеттік және коммерциялық мультиплекстер арқылы таратылады, екеуі де DVB-T2 форматында. "Council telly" деген бейресми атау кейде Ұлыбританиядағы ашық эфирлік теледидарды білдіреді, бұл барлығына қолжетімді қарапайым қызметті еске түсіреді.

Австралия

Австралияда бес ірі тегін эфирлік телеарна бар: екі мемлекеттік телерадиожелі – ABC және SBS, және үш коммерциялық желі – Seven Network, Nine Network және Network 10. Дәстүрлі түрде әр желі бір географиялық аймақта тек бір арнаға ие болды, бірақ цифрлық теледидар енгізілгеннен кейін әр желі бірнеше SD көп арналы, мысалы 7two, 9Gem, 10 Bold және SBS Food, сондай-ақ кем дегенде бір HD арнасын таратуды бастады. Кейбір ірі қалаларда тегін эфирлік қоғамдық телеарналар да бар. Австралияның шалғай аймақтарындағы көрермендер DVB-S2 Optus VAST қызметі арқылы көптеген австралиялық тегін арналарды көре алады.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда TVNZ 1 және TVNZ 2 сияқты бірнеше ақысыз эфирлік (FTA) хабар таратушылар бар, сондай-ақ Discovery New Zealand-дың Three және Bravo арналары, Sky Network Television-ның Sky Open арнасы және үкімет тарапынан қаржыландырылатын Whakaata Māori және Te Reo арналары бар. TVNZ 1, TVNZ 2, Three және Bravo төрт арнасы Freeview және Sky платформаларында +1 сағатқа ығыстырылып трансляцияланады. Парламент трансляциясы және бірқатар жергілікті арналар бұрын қолжетімді болған, бірақ кейін жабылды, мысалы, Cue TV. CTV және Face TV (бұрын Triangle TV) сияқты жергілікті станциялар CTV цифрлық DVB-T қызметіне көшуге және Face TV-нің 2013 жылғы желтоқсаннан бастап жер үстінен ақысыз трансляциясын тоқтатуға дейін аналогтық PAL форматында ақысыз эфирлік хабар таратуды жүзеге асырды. Freeview-тің цифрлық жер үсті нұсқасы 2008 жылы іске қосылды, ол аналогтық және спутниктік ақысыз опциялардан айырмашылығы, TVNZ 1, TVNZ 2, Three және Bravo арналары үшін жоғары сапалы трансляцияны қолдайды. Сонымен қатар, ығыстырылған арналар да трансляцияланады.

Бразилия

Бразилиядағы негізгі FTA спутнигі – Star One D2, ол шамамен 10 C жолақты аналогтық арнаны, соның ішінде TV Globo ұлттық және аймақтық, SBT ұлттық және аймақтық, Record, RedeTV!, Band, TV Cultura, TV Diário CE, Futura және тағы да басқа ірі телеарналарды, сондай-ақ 20 C және KU жолақты сандық HDTV арналарын қамтиды.

Чили

Чилиде негізгі FTA спутнигі Hispasat 74W 1 болып табылады, ол шамамен 11 KU жолақты цифрлық HDTV арнасын, соның ішінде La Red, TVN, TVN2, 24 Horas, CHV, CHV2, CDTV, TV Senado, Telecanal және TVN Feed сияқты ірі телеарналарды қамтиды.