Кіріспе
Карл Густав Мосандер (10 қыркүйек 1797 – 15 қазан 1858) – швед химигі. Ол лантан, эрбий және тербий сирек кездесетін жер элементтерін ашты.
Carl Gustaf Mosander (10 September 1797 – 15 October 1858) was a Swedish chemist. He discovered the rare earth elements lanthanum, erbium and terbium.
Ерте өмір және білім
Мосандер Кальмарда туып, 1809 жылы анасымен бірге Стокгольмге көшіп келгенге дейін сол жерде оқыған. Стокгольмде ол Угглан дәріханасында шәкірт болды. 1817 жылы дәріхана емтиханын тапсырды, бірақ медицинаға қызығушылық танытып, 1820 жылы Каролинск институтына оқуға түсті. 1825 жылы медициналық емтиханды сәтті тапсырды. 1819 жылы Швед ғылым академиясы құрған еді. 1825 жылдан бастап Стокгольмде су ішуге келетін емдеу орнының иесі болды. Ол өз нәтижелерін жариялауға тартынды, себебі ұстазы Берзелиусты ұялтудан қорқып, оның ашқан церийі элемент емес екенін көрсетуі мүмкін еді; сондай-ақ, церийді барлық құраушыларына дейін толық ажыратқанына өзі де сенімді болмады. Берзелиус осы жаңа жаңалыққа «лантан» деген ат беруді ұсынды, яғни «жасырылған» деген мағынаны білдіреді. 1840 жылға қарай Мосандер церий оксидін сары церий оксидіне, ақ лантан оксидіне және қызғылт түсті үшінші құраушыға бөлді, оны «дидимий» деп атады, яғни «екі жұп» дегенді білдіреді. 1879 жылы Лекок де Буабодран самарийді бөліп алды, бірақ бұл жаңалық қызу пікірталас тудырды. Спектроскопшы Нильс Йохан Берлин екі элементтің бар екенін растай алмады және «ербия» атауын «тербияға» қолдануды ұсынды. 1864 жылы Марк Делафонтен оптикалық спектроскопияны пайдаланып, иттрий, тербий және эрбийдің жеке элементтер екенін нақты дәлелдеді. Бірақ, таңқаларлықтай, атаулар арасындағы шатасулар тоқтамады. Мосандер ұсынған атаулар ауыстырылды, нәтижесінде аметисттің қосылысына «эрбий» оксиді, ал сары затқа «тербий» оксиді деген ат берілді, бастапқыда ұсынылғандай керісінше. Мосандер өмірінің соңғы жылдары катарактадан зардап шекті. Ол 1858 жылы Стокгольм округінің Лёвен аралындағы жазғы үйінде қайтыс болды.
However, this discovery was hotly contested. Spectroscopist Nils Johan Berlin denied that two elements existed, failing to confirm the existence of "erbia" and suggesting that its name be applied to "terbia". In 1864, Marc Delafontaine used optical spectroscopy to conclusively prove that yttrium, terbium and erbium were separate elements. Ironically, however, the confusion that had been introduced between the names continued. Mosander's proposed names were switched, giving the amethyst compound the name "erbium" oxide and the yellow substance the name "terbium" oxide, instead of the other way around as originally proposed. Mosander suffered from cataracts in later life. He died in 1858, at his summer house on the island of Lovön, Stockholm County.