Кіріспе

АҚШ-тағы мемлекеттік қорғалған аумақ – Сент-Хеленс тауының ұлттық жанартаулық ескерткіші – АҚШ-тың ұлттық ескерткіші, құрамына Вашингтон штатының Каулитц және Скамания округтеріндегі Сент-Хеленс тауының айналасындағы аймақ кіреді. Ол 1982 жылғы 27 тамызда АҚШ президенті Рональд Рейган тарапынан 1980 жылғы жарылыстан кейін құрылды. Бұл АҚШ Орман шаруашылығы қызметі басқаратын үшінші ұлттық ескерткіш болды. 1983 жылғы 18 мамырда өткен салтанатты шарада АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің басшысы Макс Петерсон: «Біз болашақ ұрпақ үшін табиғи тарихтың бірегей эпизодын сақтап қалғанымызды мақтан тұтамыз» деді. Осыдан бері жыл сайын келушілер саны артып келе жатқандықтан, көптеген жолдар, көрініс алаңдары, ақпараттық станциялар, кемпингтер және демалыс орындары салынды. 1983 жылдан бастап келушілер кратерден солтүстік-шығысқа қарай 6 шақырым жерде орналасқан Винди Риджге көлікпен баруға мүмкіндік алды. 1986 жылдан бастап жанартаудың шыңына шығуға рұқсат берілді, бірақ рұқсат алу қажет. Көрмелер аймақтың мәдениеті мен тарихын, сондай-ақ жанартаудың және оның жарылысының табиғи тарихын және геологиясын, оның ішінде аймақтың өсімдік және жануарлар дүниесінің қалпына келуін қамтиды. Орталықта театр, сыйлық дүкені және ашық ауадағы жолдар бар. 1989 жылдың соңына дейін орталыққа 1,5 миллионнан астам адам келді. Кіру үшін шағын төлем алынады. Бұрын орталықты АҚШ Орман шаруашылығы қызметі басқарды.

Джонстон қырқасы обсерваториясы

Джонстон Ридж обсерваториясы Касл-Рок қаласынан шығысқа қарай 84 километр (52 миль) жерде, Вашингтон штатының 504 тас жолының соңында, таудан төрт километр қашықтықта орналасқан. Мамырдың ортасынан қазан айына дейін күн сайын ашық болатын обсерваториядағы көрмелер жанартаудың геологиялық тарихына, жарылысқа куә болғандардың әңгімелеріне және жанартау активтілігін бақылау ғылымына арналған. Әр сағат сайын екі фильм көрсетіледі және рейнджерлер жүргізетін бағдарламалар ұсынылады. Жарты мильдік (шамамен 800 метр) асфальтталған жол лава күмбезін, кратерді, пемза жазығын және көшкін қалдықтарын көруге мүмкіндік береді, сондай-ақ шектеулі аймақтағы жаяу жолдарына қол жеткізуге болады. Обсерватория 1980 жылғы 18 мамырда вулканолог Дэвид А. Джонстонның лагері орналасқан жерге жақын орналасқан және 1997 жылы президент Билл Клинтон тарапынан ашылды. 2023 жылғы 14 мамырда 2023 жылғы Оңтүстік Колдвотер көшкіні салдарынан Вашингтон штатының 504 тас жолындағы көпір қирағандықтан обсерваторияға кіруге тыйым салынды. АҚШ Орман шаруашылығы қызметкерлері мен еріктілерден құралған топ ғимаратқа ғылыми құралдар мен жабдықтарды әкелу үшін жорық жасады, осылайша жанартауды бақылау жұмыстары мен келушілерге қызмет көрсету Колдуотер ғылым және білім беру орталығында жалғаса алды. Бір айдан кейін болған тағы бір көшкін Уинди Риджге қатынауға әсер етті. 2024 жылдың басында Вашингтон штатының Көлік департаменті (WSDOT) ауа райы, биіктік және жер бедерімен байланысты мәселелерге байланысты жөндеу құнының жоғары болуы және шектеулі құрылыс кестесіне байланысты, тас жол мен обсерваторияға қатынау 2026 жылға дейін жабық болатынын хабарлады. USFS және АҚШ Геологиялық қызметі (USGS) обсерваторияда электр қуаты жоқ екенін және 2027 жылғы көктемге дейін ашылмауы мүмкін екенін мәлімдеді.

Колдуотердегі ғылым және білім орталығы

1993 жылы ашылған Колдвотер көлі аймағындағы Колдвотер Ридж келушілер орталығы Орман шаруашылығы қызметімен жұмыс істеді, бірақ 2007 жылдың қарашасында президент Джордж Буш қаржы жетіспеуіне байланысты жапты. Орталық 2013 жылдың мамыр айында Колдвотердегі Ғылым және білім беру орталығы ретінде қайта ашылды, ол білім беру мекемесі және конференциялар орталығы ретінде Маунт Сент-Хеленс институтымен бірлесе жұмыс істейді. Ол демалыс күндері сағат 10:00-ден 18:00-ге дейін жұртшылыққа ашық болды, бірақ көптеген көрмелер алынып тасталды, сыйлық дүкені, театр және бірнеше табельдер сақталды. Пандемия кезінде кампус жабылды, бірақ білім беру мақсатындағы тұрулар үшін қолжетімді болды және 2022 жылы демалыс күндері қайта ашылды. Орталықты кеңейту жоспарына амфитеатр, түнгі кемпинг, ашық ауадағы мектеп, жақсартылған жаяу жолдар және ағаш үйлер салу кіреді. АҚШ Орман шаруашылығы қызметінен 30 жылдық рұқсат негізінде жаңартуларға 35 миллион доллар жұмсалуы күтілуде. 2023 жылдың қаңтарына қарай жобаның бастапқы кезеңдері жоспарланған 10 миллион доллардың 20 пайызын, оның ішінде Каулиц үнді тайпасы басқаратын қордан түскен 900 000 долларды жинады. 2023 жылы Оңтүстік Колдвотер сығасынан кейін орталық Джонстон Ридж обсерваториясына уақытша балама ретінде тазалау және жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқанда көрмелермен және басқа да жабдықтармен жабдықталды. Ғылым және білім беру орталығынан басталатын қысқа, тосқауылдарсыз түсіндіру жолы – «Өзгерістің желдері» (#232).

Сент-Хеленс тауының оңтүстік және шығыс жақтары

Сент-Хеленс тауының оңтүстік және шығыс жақтарына тек АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің жолдары арқылы ғана қол жеткізуге болады. Басты жолдар:

АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің 25-ші жолы – 12-ші АҚШ тас жолынан 90-шы жолға дейінгі Ескерткіш кіреберісі. АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің 26-шы жолы – 99-шы жолдан Норвегия өткеліне, содан 25-ші жолға дейін. АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің 81-ші жолы – SR 503 / 90-шы жолдан Меррилл көліне, Калама аттар лагеріне және Альпинисттердің жатақжайына. АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің 83-ші жолы – 90-шы жолдан Эйп үңгіріне, Эйп каньонына, Лава каньонының лахарына және Смит ағысына дейін. АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің 90-шы жолы – 503-ші мемлекеттік тас жолынан Ескерткіш кіреберісі. АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің 99-шы жолы – 25-ші жолдан Аю шалғындарына, Мета көліне, Шахта машинасына және Желді қырқаға дейін.

Аңғар-Ақтөбе

Bear Meadows – бұл альпілік шалғын және Сент-Хеленс тауының солтүстік-шығысындағы көрініс алаңы. Ол АҚШ Орман шаруашылығы жолы 99-да орналасқан. Гари Розенквист 1980 жылғы 17-18 мамыр күндері достарымен осы жерде кемпинг құрған. Ол осы жерден танымал атылу суреттерін түсіре бастады. Атылу суреттерінің тізбегі атылудың дамуын уақыт өте келе көрсетіп тұрады. Жанама жарылыс күшейген кезде ол және достары өмірі үшін қорқып, кемпингтен қашып кетті. Олар көлікпен қашып бара жатқанда да сурет түсіруді жалғастырды. Жарылыстың жанама жарылысы шалғынның батысындағы қырқаға соғылып, одан ауытқуының арқасында кемпингке тиісінше зиян келтірмеді. 1990 жылы KIRO телеарнасына берген сұхбатында оның бір досы сол қырқаны "өлім сызығы" деп атады.

Желді қырқа

Windy Ridge – көпшілікке қолжетімді ең жақын бақылау алаңы. 1983 жылдың жазынан бастап, келушілер АҚШ Орман шаруашылығы жолы 99 арқылы, кратерден солтүстік-шығысқа қарай 6 шақырымдай (4 миль) жерге дейін Windy Ridge-ге дейін бара алады. Осы алаңнан Spirit Lake-ке қарап тұрғанда, адамдар жанартаудың қырып салған іздерін ғана емес, сонымен қатар жердің керемет, біртіндеп (бірақ күтілгеннен жылдам) қалпына келуін, өсімдік жамылғысы жаңаруымен және жануарлардың оралуымен көреді.

Маймыл үңгірі

Ape Cave – бұл Сент-Хеленс тауының оңтүстігінде орналасқан Гиффорд Пиншот ұлттық орманындағы лава түтігі. Оның жолы құрлықтағы АҚШ-тағы ең ұзын үздіксіз лава түтігі және Солтүстік Америкадағы жалпы карталанған ұзындығы бойынша үшінші ең ұзын лава түтігі – 2,5 миль (4023 метр). Үңгір шамамен 1900 жыл бұрын пайда болған, жер астындағы орташа тереңдігі 15 метр, ал ауа температурасы жыл бойы тұрақты 42 градусқа тең. Оның табылуы туралы екі түрлі мәлімет бар. 1947 жылы трактормен жұмыс істеп жатқан кезде, жүйеге құлауға асығысқан бір ағаш кесуші оны тапқан. Тағы бір дерек бойынша, 1951 жылы Лоуренс Джонсон, де ағаш кесуші, "дұрыс емес көрінген" ағашты байқаған. Ағашты зерттегеннен кейін, ол лава түтігі құлап кеткенін анықтады. Бірнеше күннен кейін Джонсон үңгірге басқа адамдар тобын әкелді, Гарри Риз есімді адам төмен түсіріліп, ішін зерттеген алғашқы адам болды. Үңгір жүйесі атауын Сент-Хеленс тауының "маймылдары" деп аталған жергілікті скаут тобынан алған, олар оның табылуынан кейін түтікті зерттеуді бастады.