Кіріспе

Тұрақты веб-гиперсілтеме

Тұрақты сілтеме немесе тұрақты URL – бұл болашақта көп жылдар бойы өзгермейтіндей етіп жасалған URL, нәтижесінде сілтеме бұзылуына (сілтеме жұмыс істемей қалуына) азырақ бейімделген гиперсілтеме пайда болады. Тұрақты сілтемелер көбінесе қарапайым, яғни таза URL түрінде беріледі, осылай оларды теру және есте сақтау оңай болады. Көптеген қазіргі заманғы блогтар мен контент тарату жүйелері мұндай сілтемелерді қолдайды. Кейде оларды жасау үшін URL-ді қысқарту пайдаланылады. Тұрақты сілтеме – тұрақты идентификатордың бір түрі, ал "тұрақты сілтеме" сөзі кейде тұрақты идентификатордың синонимі ретінде қолданылады. Бірақ көбінесе тұрақты сілтеме мазмұнды басқару жүйесімен жасалған және сол жүйедегі беттерге сілтеме беру үшін қолданылатын тұрақты идентификаторларға қатысты айтылады. Бұл қолданыс блогтарда ерекше кең таралған. Мұндай сілтемелерді сыртқы орган қолдамайды, олардың сақталуы мазмұнды басқару жүйесінің өзінің тұрақтылығына байланысты.

Тарих

Вебтің алғашқы жылдарында барлық мазмұн статикалық болды, сондықтан барлық гиперсілтемелер файлдың атына сілтеме жасады. Бірақ көп ұзамай көптеген веб-беттер динамикалық бола бастады, ал көптеген URL-дер сұраныс шарттарын қамтуға көшті. "Permalink" терминін қазіргі мағынасында алғаш рет қолданғандардың бірі Джейсон Коттке 2000 жылдың 5 наурызындағы "Соңғысы. Байқадыңыздар ма?" атты жазбасында айтқан. Мэттью Хоухи бұрынғы демалыс күндері Blogger негізін қалаушылар Эван Уильямс пен Пол Баушпен тұрақты сілтеме стилі туралы әңгімелескен еді, ал Бауш Blogger үлгісіне жазбаның идентификаторын қоюға мүмкіндік беретін (оның өзі жазған) мүмкіндікті пайдаланып, Blogger-де тұрақты сілтемелер жасау техникалық тұрғыдан мүмкін екенін атап көрсеткен. Коттке блогына жауап ретінде 2000 жылдың 6 наурызында Хоухи техникалық егжей-тегжейлі мәліметтерді өзінің блогында жариялады, бұл оның кеңінен қабылдануына көмектесті.

Мақсаты

Сілтемелердің тұрақтылығы мазмұн элементтері бастапқы ұйымнан тыс көздерден сілтемеленген, немесе пайдаланылған кезде қажет. Деректер базасына негізделген мазмұнды басқару жүйелеріне негізделген ірі ауқымды динамикалық веб-сайттар пайда болғанға дейін, нақты мазмұнның URL-дері көбінесе статикалық және адам оқуға қолайлы болатын, себебі URL-дің құрылымы мен атауы осы мазмұнды жасаған тұлға анықтайтын. Мазмұн көлемінің артуы және басқарудың қиындығы деректер базасына негізделген жүйелердің пайда болуына әкелді, ал оның нәтижесінде URL-дердің күрделілігі мен жиі өзгеруі URL-ді жобалау және сілтемелердің тұрақтылығына қатысты нақты саясатты талап етті. Мысалы, Уикипедияның ішкі Common Gateway Interface негізделген URL-дері оларды оңайлату арқылы оқылғыштық жағдайға келтіріледі. "Мысал" деп аталатын Уикипедия мақаласының ішкі URI-і, яғни http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Мысал, URL-ді қайта жазу арқылы, адам оқуға қолайлы сыртқы URL-ден http://en.wikipedia.org/wiki/Мысал жасалады. Көптеген жазбалары бар блогтағы жазба сайттың басты бетінде тек қысқа мерзімге ғана қолжетімді болады. Белгілі бір жазбаның URL-ін сақтаған келушілер, қайта келгенде қажетті мазмұн жаңа нәрсемен ауыстырылғанын көреді. Блогерлер келушілерді сілтеме үшін ұзақ өмір сүретін URL-ді (пермалинк) сақтауға ынталандыру үшін пермалинктерді айқын түрде жариялау әдісін қолданады. Пермалинктер көбінесе жарияланған күні мен уақытын көрсететін таңбалар тізбегінен және бастапқыда мазмұнды немесе оның тақырыбын жазған авторды анықтайтын идентификатордан тұрады. Ең маңыздысы, егер мазмұн өзгертілсе, қайта аталса немесе ішкі деректер базасында жылжыса, оның пермалинкі өзгермейді, себебі ол ішкі деректер базасының идентификаторына сілтеме жасайтын "сиқырлы cookie" ретінде жұмыс істейді. Егер мазмұн мүлдем жойылса, оның пермалинкі көбінесе қайта пайдаланылмайды. Пермалинктер кейіннен көптеген инновациялар үшін пайдаланылды, соның ішінде веб-блогтардағы сілтемелерді іздеу және қайтару, сондай-ақ RSS немесе Atom синдикация ағынындағы нақты веб-блог жазбаларына сілтеме жасау.

PURL-мен салыстыру

Пермалинк пен PURL (тұрақты бірыңғай ресурс локаторы) екеуі де тұрақты URL ретінде қолданылады және сұралған веб-ресурстың орналасқан жеріне бағыттайды. Осы түсініктердің басты айырмашылығы домендік атау мен мерзімдік шектеуде: PURL тәуелсіз, арнайы домендік атауды пайдаланады және ондаған жылдар бойы қолдануға арналған, ал пермалинктер әдетте URL доменін өзгертпейді және жылдар бойы пайдалануға есептелген.

Тұрақты сілтемелер мен нұсқалар

Көптеген блогтар мен контентті басқару жүйелері контенттің нұсқаларын сақтамайды, яғни жазба жаңартылғанда, оның ерекше қолжетімді нұсқасы жасалмайды. Осылайша, мұндай жүйелерде тұрақты сілтеме уақыт өте келе әртүрлі мазмұнға сілтемелеуі мүмкін. Нұсқаларды басқаруды қолдайтын жүйелерде, мысалы, көптеген викилерде, тұрақты сілтеме нақты бір нұсқаға сілтеме ретінде қарастырылады. Мұнда сілтеме де, оның көрсеткен ресурсы да уақыт өте өзгермеуі тиіс. MediaWiki, Википедияны іске қосатын бағдарламалық құрал, осы типтегі тұрақты сілтемені қолдайды. Қазіргі күйінде, нақты мақалалардың, кескіндердің және үлгілердің ескі нұсқалары өзгермейтін бірегей URL мекенжайлары арқылы қолжетімді, бірақ ағымдағы жазбалар кескіндер мен үлгілердің ескі нұсқаларын пайдаланбауы мүмкін. Википедия және Викижаңалықтар сияқты көздерден мақалаларды келтіргенде, мазмұнның өзгермейтініне көз жеткізу үшін нақты нұсқаларға тұрақты сілтемелер жасау ұсынылады. Бұл жағдайда рецензент келтірілген нұсқаны, ағымдағы нұсқаны және олардың арасындағы айырмашылықтарды қарап шыға алады.

Тұрақты сілтемені анықтау

Пермалинктерді веб-парақшаның HTML кодында көрсетуге болады, сонда автоматтандырылған шолу құралдары пермалинктерді анықтап, көрсетілген URL орнына сілтеме жасау үшін оларды пайдалана алады. Сілтеме элементі мынадай атрибуттарды қамтуы керек: <link rel="bookmark" href="http://example. com/bookmark/123/" />