Кіріспе
Веб-сайттарға кіру үшін қолданылатын бағдарламалық қамтамасыз ету. Веб-браузер – веб-сайттарға қол жеткізуге арналған қосымша. Пайдаланушы белгілі бір веб-сайттан веб-бет сұрағанда, браузер веб-серверден оның файлдарын алып, содан кейін бетті пайдаланушы экранында көрсетеді. Браузерлер түрлі құрылғыларда қолданылады, оның ішінде үстелдік компьютерлерде, ноутбуктерде, планшеттерде және смартфондарда. 2020 жылы шамамен 4,9 миллиард адам браузер қолданған. Ең көп қолданылатын браузер – Google Chrome, ол барлық құрылғылардағы әлемдік нарықтың 64% құрайды, одан кейін Safari – 19%. Веб-браузер іздеу жүйесінен өзгеше, бірақ олар жиі шатастырылады. Іздеу жүйесі – басқа веб-сайттарға сілтемелер ұсынатын веб-сайт. Дегенмен, веб-сайт серверіне қосылып, оның веб-беттерін көрсету үшін пайдаланушыда веб-браузер орнатылған болуы керек. Кейбір техникалық контекстерде браузерлер пайдаланушы агенттері деп аталады.
A web browser is an application for accessing websites. When a user requests a web page from a particular website, the browser retrieves its files from a web server and then displays the page on the user's screen. Browsers are used on a range of devices, including desktops, laptops, tablets, and smartphones. In 2020, an estimated 4.9 billion people have used a browser. The most used browser is Google Chrome, with a 64% global market share on all devices, followed by Safari with 19%. A web browser is not the same thing as a search engine, though the two are often confused. A search engine is a website that provides links to other websites. However, to connect to a website's server and display its web pages, a user must have a web browser installed. In some technical contexts, browsers are referred to as user agents.
Функция
Веб-браузердің мақсаты – веб-контентті немесе жергілікті сақтаудан мәліметтерді алып, оларды пайдаланушының құрылғысында көрсету. Бұл процесс пайдаланушы https://en.wikipedia.org сияқты Бірыңғай ресурс локаторын (URL) енгізген кезде басталады. Вебтегі барлық URL-дер дерлік http: немесе https: протоколымен басталады, яғни олар Гипермәтіндік беру протоколы (HTTP) арқылы алынады. Қауіпсіз режимде (HTTPS) браузер мен веб-сервер арасындағы байланыс шифрланады, бұл деректердің қауіпсіз және жеке түрде берілуін қамтамасыз етеді. Веб-беттерде әдетте басқа беттер мен ресурстарға гиперсілтемелер болады. Әрбір сілтемеде URL мекенжайы бар, оны басып немесе түйгенде браузер жаңа ресурсқа өтеді. Көптеген браузерлер веб-бет ресурстарын ішкі кэшке сақтап, сол бетке келесі рет кіргенде жүктелу уақытын қысқартады. Кэшке үлкен суреттер сияқты көптеген элементтер сақталады, осылайша оларды серверден қайта-қайта жүктеудің қажеті болмайды. Кэштелген элементтер әдетте веб-сервер HTTP жауап хабарламаларында көрсеткен мерзімге дейін сақталады.
Құпиялылық
Интернетте жүргізілген іздеулер барысында браузер әртүрлі сайттардан алынған cookie файлдарын сақтайды. Олардың кейбіреулері кіру ақпараттарын немесе сайттағы қалауларын қамтиды. Дегенмен, басқалары пайдаланушының қызметін ұзақ мерзім бойы қадағалау үшін пайдаланылады, сондықтан браузерлер көбінесе мәзірде cookie файлдарын жоюға арналған бөлімді ұсынады.
Тарих
Бірінші веб-браузер, WorldWideWeb деп аталған, 1990 жылы сэр Тим Бернерс Ли жасаған. Ол кейін Никола Пеллоуды Line Mode Browser-ді жазуға шақырды, ол веб-беттерді қарапайым терминалдарда көрсетті. Mosaic веб-браузері 1993 жылдың сәуірінде жарық көрді және кейіннен кең танымалдылыққа ие болған алғашқы веб-браузер деп есептелді. Оның жаңашыл графикалық интерфейсі Дүниежүзілік Желіде оңай навигация жасауға және осылайша орташа адам үшін қолжетімді болуына мүмкіндік берді. Бұл, өз кезегінде, 1990-шы жылдардағы Интернет бумын тудырды, сол кезде Желі өте жылдам өсті. Microsoft 1995 жылы Internet Explorer-ді ұсынды, бұл Netscape-пен браузерлер арасындағы соғысқа әкелді. Бірнеше жыл ішінде Microsoft екі себепке байланысты браузер нарығында үстемдікке ие болды: ол Internet Explorer-ді өзінің танымал Windows операциялық жүйесімен біріктірді және оны пайдалану шектеулері жоқ, тегін бағдарлама ретінде ұсынды. Internet Explorer-дің нарықтық үлесі 2000-шы жылдардың басында 95%-дан асты. 1998 жылы Netscape ашық кодты бағдарламалық модельді пайдаланып жаңа браузер жасау үшін Mozilla Foundation құрды. Бұл жұмыс 2004 жылы Mozilla ұсынған Firefox браузеріне айналды. Firefox-тың нарықтық үлесі 2010 жылы 32%-ға жетті. Apple 2003 жылы Safari браузерін ұсынды; ол Apple құрылғыларындағы басты браузер болып қала береді, бірақ басқа жерлерде кең танылмады. Google 2008 жылы Chrome браузерін ұсынды, ол Internet Explorer-ден нарықтық үлесін бірте-бірте алып, 2012 жылы ең танымал браузерге айналды. Chrome содан бері үстемдігін сақтап келеді. 2000-шы жылдардың басынан бері браузерлер HTML, CSS, JavaScript және мультимедиялық мүмкіндіктерін едәуір кеңейтті. Мұның бір себебі – веб-қосымшалар сияқты күрделі веб-сайттарды іске асыру. Тағы бір фактор – әлемнің көптеген аймақтарында кеңжолақты интернет байланысының айтарлықтай артуы, бұл адамдарға YouTube-тағы HD бейнелерді ағынды түрде көру сияқты көп дерек қажет ететін контентке қол жеткізуге мүмкіндік берді, бұл телефондық модемдер дәуірінде мүмкін емес еді.
Қауіпсіздік
Интернет-браузерлер хакерлердің жиі шабуылдайтын нысаналарының бірі болып табылады. Олар қауіпсіздік кемшіліктерін пайдаланып ақпаратты ұрлайды, файлдарды жояды және басқа да зиянды әрекеттер жасайды. Браузер жасаушылар осы кемшіліктерді үнемі түзетуге тырысады, сондықтан қолданушылар браузер бағдарламалық жасақтамасын жаңартып отыруы қажет. Қосымша қорғау шаралары – антивирустық бағдарламалар мен түрлі алаяқтықтардан сақтану.