Кіріспе

Американдық бағдарламалық жасақтаманы жасаған дамытушы (1962–2000) ), «Құрмет медалімен» марапатталған.

Филип Уолтер Кац (3 қараша 1962 – 14 сәуір 2000) – компьютерлік бағдарламашы, ең белгілісі деректерді сығымдау үшін ZIP файл форматын жасаған және DOS жүйесінде жұмыс істейтін zip файлдарын құруға арналған PKZIP бағдарламасының авторы. 1980-жылдардың соңында System Enhancement Associates (SEA) және Кацтың PKWARE компаниясы арасындағы авторлық құқыққа қатысты сот процесі BBS қауымдастығында кеңінен таралды. Кацтың бағдарламалық жасақтама бизнесі өте табысты болды, бірақ өмірінің соңғы жылдарында ол әлеуметтік оқшаланумен және созылмалы алкоголизммен күресті.

Білім және мансап

Фил Кац Висконсин штатының Глендейл қаласындағы Николет орта мектебін бітірді. Ол Висконсин–Милваки университетінің Компьютерлік ғылымдар инженерлік бағдарламасын бітірді. Бітіргеннен кейін ол Allen Bradley компаниясына бағдарламашы болып жұмысқа орналасты. Ол Allen Bradley клиенттерінің дүние жүзіндегі өндіріс цехтарында қолданылатын бағдарламаланатын логикалық контроллерлерді іске қосуға арналған код жазды.

PKARC және PKWARE

Кац 1986 жылы Милуокиде орналасқан Graysoft бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясында жұмыс істеу үшін Allen Bradley компаниясынан кетті. Ол кезде ол Том Хендерсонның ARC бағдарламасына балама ретінде ПКАРК (PKARC) атты бағдарламаны жасады. ARC бағдарламасы C тілінде жазылған, оның бастапқы коды System Enhancement Associates компаниясының bulletin board system (BBS) жүйесінде қолжетімді болды. Ішінара ассемблер тілінде жазылған PKARC бағдарламасы әлдеқайда жылдам жұмыс істеді. Кац кодты оңтайландыруда ерекше шеберлік танытты: маңызды кодты ассемблер тілінде жазудан бөлек, ол бір тапсырманы орындау үшін C тілінде бірнеше әртүрлі нұсқа жазып, содан кейін компилятордың нәтижесін қарап, қайсысы ең тиімді ассемблер кодын жасағанын анықтар еді. Алғашқыда ол тек PKXARC бағдарламасын, деректерді шығаруға арналған құралды, тегін бағдарлама ретінде жариялады. Оның жоғары жылдамдығы BBS қауымдастығында тез таралуына себеп болды. Жағымды пікірлер мен қолдау Кацты PKARC бағдарламасын, деректерді қысуға арналған құралды шығаруға және ақырында бағдарламалық жасақтамасын ақылы қолдануға (shareware) айналдыруға ынталандырды. Ол 1986 жылы PKWARE, Inc. (Phil Katz Software) компаниясын құрды, компанияның кеңсесі Висконсин штатының Глендейл қаласындағы үйінде орналасқан, бірақ ол 1987 жылға дейін Graysoft компаниясында жұмысын жалғастырды. Graysoft компаниясының бұрынғы бағдарламашысы Стив Берг 1988 жылы PKWARE компаниясына қосылды.

PKZIP

PKZIP Кацты барлық уақыттағы ең танымал shareware авторларының біріне айналдырды. PKWARE компаниясы көп миллиондаған долларлық компанияға айналғанмен, Кац іскерлік қабілетінен гөрі техникалық білімімен танымал болды. Оның отбасы компанияны басқаруға көмектесті, бірақ олар оған компанияның табысына қол жеткізуге келіспегенде, ол оларды жұмыстан шығарды. Кац 1990-жылдардың басында Microsoft Windows-қа қатаң қарсы болды. Осының салдарынан PKWARE PKZIP-ті алғашқы болып осы платформаға енгізу мүмкіндігінен қағылды, нәтижесінде WinZip осы платформадағы стандартты құралға айналды.

Сот іс-әрекеттері

1980 жылдардың соңында ARC бағдарламасын жасаған System Enhancement Associates (SEA) және PKWARE арасында дау туындады. SEA компаниясы Кацты сауда белгісі мен авторлық құқықты бұзғаны үшін сотқа берді. Сотта ең маңызды дәлел – екі бағдарламаны салыстыру үшін сот тағайындаған тәуелсіз бағдарламалық қамтамасыз ету сарапшысы Джон Навастың көрсетуі болды. Ол PKARC-тің ARC-тің туындысы екенін айтты, екі бағдарламадағы түсініктемелер, тіпті орфографиялық қателердің де көбінесе бірдей екенін атап өтті. 1988 жылдың 2 тамызында талапкер мен жауапкерлер сот ісін келісіммен аяқтағанын жариялады, оның құрамында құпия лицензиялық келісім де болды. Келісімге сәйкес, SEA PKWARE-ге PKWARE-дің ARC форматымен үйлесімді барлық бағдарламаларын 1985 жылдың соңында PKXARC-тің алғашқы нұсқасы шыққаннан бастап 1988 жылдың 31 шілдесіне дейін жариялауға лицензия берді. PKWARE 1989 жылдың 31 қаңтарына дейін PKWARE-дің ARC форматымен үйлесімді бағдарламаларын таратуға рұқсат беру үшін SEA-ға белгісіз сома төлеуге келісті, содан кейін PKWARE ARC форматымен үйлесімді файлдарды өңдейтін бағдарламаларды немесе утилиталарды лицензияламайды, жарияламайды немесе таратпайды. Өз кезегінде PKWARE SEA-ға PKWARE-дің ARC форматымен үйлесімді бағдарламаларының бастапқы кодын пайдалануға лицензия берді. PKWARE сондай-ақ SEA-ның "ARC" сауда белгісін пайдалануды тоқтатуға және PKWARE бағдарламаларымен бірге қолданылатын атауларды немесе таңбаларды шатастырмайтын атауларға өзгертуге келісті. Келісімнің қалған егжей-тегжейлері жасырын қалды. Келісімге қол жеткізу кезінде жауапкерлер өзінің кінәлі екенін немесе заңбұзушылық жасағанын мойындаған жоқ. Висконсин сотының бұйрығында жауапкерлердің әрекеттері үшін талапкерге залап төлеуге міндеттелгені көрсетілді. Атап айтқанда, жауапкерлер талапкердің авторлық құқығын бұзғаны, сауда белгісін бұзғаны, сондай-ақ әділетсіз сауда және бәсекелестікке қарсы әрекеттер жасағаны анықталды. Анықталған келісім құжатында жауапкерлер бұрынғы авторлық төлемдер үшін талапкерге 22 500 доллар, ал шығындарды өтеу үшін 40 000 доллар төлегені көрсетілді. Сонымен қатар, жауапкерлер келісім күшіне енген күннен кейін алынған барлық тапсырыстар бойынша ARC форматымен үйлесімді бағдарламалардан түскен табыстың 6,5% мөлшерінде авторлық жарна төлейді. Мұндай табысқа ARC форматымен үйлесімді бағдарламаларға лицензия ақысы немесе мерзімі өткеннен кейін алынған үлестірілген бағдарламалардың тіркелуі кіретін еді. Ал, талапкер жауапкерлерден алған лицензия алушылардан алған лицензия ақысының 6,5% мөлшерінде комиссия төлейді, лицензия тоқтатылған күніне дейін немесе кейін алынған. Соттан кейін PKWARE өзінің PKARC және PKXARC утилиталарының соңғы нұсқаларын "PKPAK" және "PKUNPAK" деген жаңа атаулармен шығарды, содан кейін жаңа және әртүрлі файлдарды сығу әдістеріне негізделген жеке PKZIP және PKUNZIP бағдарламаларын әзірлеуге көшті. Алайда, атауын өзгерткеннен кейін SEA PKWARE-ге қарсы сотқа шағым түсірді, себебі ол PKPAK нұсқаулығында ARC-ті зат есімнен етістікке айналдырып, талапкердің "ARC" сауда белгісін үнемі пайдаланған. Висконсин штатының шығыс округінің АҚШ аудандық соты SEA-ның өтінішін қабылдамады және жауапкерге 500 доллар заңдық шығындарды өтеуге құқық берді. SEA мен PKWARE арасындағы дау тез арада BBS әлеміндегі ең үлкен даулардың біріне айналды. SEA-ның бұл ісі көптеген shareware пайдаланушыларын ашуға мәжбүр етті, олар SEA-ны "үлкен, бетсіз корпорация" деп санайды, ал Кацты – "кішкентай жігіт" деп есептеді. Шындығында, сол кезде SEA және PKWARE екеуі де шағын, үйде негізделген компаниялар еді. Алайда, қауымдастық көбінесе Кацты қолдады, өйткені SEA ARC файл форматын жабық және меншік деп жариялауға тырысты. Кац APPNOTE-ті жариялап, оң жариялылыққа ие болды. TXT спецификациясы, Zip файл форматын сипаттап, Zip файл форматы бәсекелестік бағдарламалық жасақтама үшін әрқашан тегін болатынын мәлімдеді. Нәтижесінде ARC форматы файлдық архивтер үшін қолданылатын басты сығу форматы ретінде тез арада қолданыстан шығып қалды, ал қысқа мерзімді бәсекелестік форматтардан кейін Zip форматы басым стандарт ретінде қабылданды.

Алкоголизм және өлім

Кац жылдар бойы алкоголизммен күресті. Ең алғашқы тұтқындалу 1991 жылы болған. Шамамен бір жылдан кейін Кац қайтадан мас күйінде көлік жүргізгені үшін сотталды. 1994 жылдан 1999 жылдың қыркүйегіне дейін Кац жүргізуші куәлігі тоқтатылған немесе алынып тасталғаннан кейін көлік жүргізгені үшін бес рет тұтқындалды. Өлімінен бұрын Озауки округінің шериф департаменті Кацке қатысты бірнеше іздестіру ордерлері шығарған, оның ішінде кепілдіктің талаптарын орындамауы және мас күйінде автокөлік жүргізу және куәлігі алынғаннан кейін көлік жүргізу айыптары болған. 2000 жылдың 14 сәуірінде 37 жасында Кац қонақүй бөлмесінде қолындағы қарақұмырдың бос бөтелкесімен өлі күйде табылған. Денсаулық сақтау органының қорытынмысы бойынша, оның өлімі созылмалы алкоголизм салдарынан болған өткір қан кетуден туындаған.