Кіріспе

Altan – 1987 жылы Донегал графтығында жетекші вокалист Майрид Ни Маонай және оның күйеуі Фрэнки Кеннеди құрған ирланд халық музыкасы тобы. Топтың негізгі ықпалы Донегалдан шыққан дәстүрлі ирланд тіліндегі әндер болды және олар миллионнан астам жазба сатты. 1994 жылы Virgin Records компаниясымен келісімшарт жасасқанда топтың өнеркәсіптегі ірі лейблмен келісімшарт жасасқан алғашқы ирланд тобы болғанын атап өткен жөн. Топ Долли Партон, Эня, The Chieftains, Бонни Райт, Элисон Краусс және тағы да көптеген әртістермен бірлесіп жұмыс істеді.

Шығу тегі

18 жастағы жас студент және музыкант Фрэнки Кеннеди жазғы демалыста Донегал графтығындағы Гвидореге сапар шегіп, ирланд тілін үйренетін, ирланд флейтасы мен қалайы сыбызғысында дәстүрлі ирланд музыкасын ойнайтын. Ол жерде ол Гвидореден шыққан музыкант Проинсиас О Маонайдың 14 жасар, ирланд тілінде сөйлейтін қызы Майрид Ни Маонайгпен танысты. Олар бір-біріне ғашық болды, бірақ Ни Маонай өте жас болғандықтан, олардың арасында адал достық қарым-қатынас орнады. Ол 15 жасқа келгенде, ағасы Героид О Маонайдың қадағалауымен билерге баруға рұқсат алды, содан кейін Фрэнки Кеннеди мен Майрид Ни Маонай жұп болды. Екеуі де Дублиндегі Сент-Патрик колледжінде оқытушылар болып жұмыс істеді. 1979 жылы екі музыкант белгілі белфасттық әнші және гэль тілінің жақтасы Альберт Фрайдың өзімен аттас дебюттік альбомында аккомпаниаторлар ретінде алғаш рет өнер көрсетті. (Барлығында, Ни Маонай және Кеннеди Альберт Фрайдың алғашқы үш альбомында ойнады.) Екі жыл өткен соң, 1981 жылы Ни Маонай мен Кеннеди колледжді бітіріп, Майрид 21 жасқа келгенде үйленді.

Алтанға дейінгі жылдар: Ни Маонаи және Кеннеди

Кеннеди мен Ни Маонай Дублинге көшіп келіп, екеуі де Малахайдтағы Сент-Оливер Планкетт бастауыш мектебінде сабақ беріп жүрді. Сол кезде олар Дублиннің төңірегіндегі фольклорлық клубтарда музыка ойнап жүрді. Кеннеди, Геоард О Маонай (Маиредтің інісі) және сол кезде танылмаған, Гведореден шыққан музыкант Эйтне Ни Бхраонайн, кейіннен Enya деген атпен танылды. Адамдар олардың Донегал әндерінен құралған репертуарына қызығушылық танытты. Алғашқы жұмыстарының сәттілігіне шабыттанған олар, Солтүстіктен жаңа балладалар мен джигтерді жасауға кірісті. Соның нәтижесінде 1987 жылы Green Linnet Records лейблінде Altan альбомы жарық көрді, ол Донегал графтығындағы Гведореге жақын Эригал тауының көлеңкесінде орналасқан көлдің атымен аталады. Ирланд тілінде "алтан" сөзі "ағын" деген мағынаны да білдіреді. Альбомда кейіннен топқа қосылған көптеген музыканттардың орындауы бар.

1987-1994: Жүректі жылқы, Қызыл қаңғырау, Орақ дауыл, Арал періштесі

1987 жылы екінші студиялық альбомы "Altan" жарықтанғаннан кейін көп ұзамай, Ни Маонаи және Кеннеди өз тобын альбомның атымен "Altan" деп атады. Топтың құрамы өзгеріссіз қалды: Кеннеди флейтада, Ни Маонаи скрипкада және вокалда, Сиаран Курран бузукиде, ал Марк Келли гитарада орындады. Кейін Дублиннің Пол О'Шонесси скрипкада топқа қосылып, Green Linnet-тің алғашқы үш альбомын жазуға қатысты (1989–1992). 1992 жылы Ciarán Tourish скрипка мен сыбызғыда, ал Dáithí Sproule гитарада Harvest Storm альбомын жазуға қосылды. Dáithí Sproule келгеннен кейін Марк пен Dáithí гитарист рөлін бөлісті, Марк Еуропа бойынша, ал Dáithí АҚШ бойынша топпен гастрольдік сапарлар жасады. 1994 жылы АҚШ президенті Билл Клинтон оларды Ақ үйde Әулие Патрик күнінде өнер көрсетуге шақырды, және 1998 жылы Ирландияға келген сапарында олар тағы да оның алдында орындады. Сонымен қатар, Ирландия президенті Мэри МакАлиз бірнеше мемлекеттік сапарларында олардың қатысуын сұрады.

19942000: Кеннедидің өлімі, ірі лейбл, Blackwater, Runaway Sunday

Қатерлі ісікпен күресіп жатқанда Фрэнки Кеннеди топты халықаралық деңгейде танытуға жетекшілік етіп, Virgin Records UK компаниясымен топқа қол қою туралы келіссөздер жүргізді. Фрэнки Кеннеди 1994 жылдың 19 қыркүйегінде дүние салды. Аза тұрғаннан кейін, Кеннединің өмірден озғанға дейін өтініш еткені бойынша топ гастрольдік сапарларын жалғастырды. Virgin Records компаниясымен келісімшартқа отырғанда, олар ірі лейблға қол қойған алғашқы дәстүрлі топ атанды. Тұрақты құрамына Майрид Ни Маонаи (вокал, скрипка), Сиаран Туриш (скрипка), Марк Келли (гитара), Сиаран Курран (бузуки), Дайти Спроул (гитара) және Дермот Бёрн (аккордеон) кірді және Дермот Бёрн 2013 жылы кеткенге дейін өзгеріссіз сақталды. 1995 жылы Green Linnet Records «The First Ten Years» атты Алтан тобының алғашқы хиттер жинағын шығарды. 1996 жылдың сәуір айында Алтан Virgin Records лейблында алғашқы «Blackwater» альбомын ұсынды. 1997 жылдың шілдесінде Алтан «Runaway Sunday» альбомын жарыққа шығарды, онда Майридтің әкесі жазған және барлық концерттерінде орындалған «Gleanntáin Ghlas' Ghaoth Dobhair» әнінің нұсқасы да бар болды.

2000-2009: Басқа аспан, Көк идол, үзіліс

2000 жылы топ «Narada» лейблінде алғашқы альбомын – «Another Sky» шығарды. 2002 жылы «The Blue Idol» альбомында американдық әнші Долли Партонның вокалы естілді, ол 2001 жылы оларды өзінің «Little Sparrow» альбомында ойнауға шақырғаннан кейін топпен жақын дос болып қалды. Албом оларға BBC Radio 2 Folk Awards сыйлығында «Үздік топ» аталымын жеңіп берді. 2002 жылы «Алтан» тобы, сондай-ақ «Green Linnet» лейблімен келісімшарт жасасқан «Cherish the Ladies» сияқты басқа да әртістер төленбеген авторлық құқықтар үшін сотқа жүгінді. Көптеген әртістерге ақы төленді және көптеген талаптар 2006 жылы «Compass Records» (кейіннен «Алтан» тобымен келісімшарт жасасқан) компания осы компанияны сатып алғанда реттелді. 2003 жылы олар тағы бір үздік хиттер жинағын шығарды, ол «The Best of Altan: The Songs» деп аталды. 2005 жылы олар жағымды пікірлер алған «Local Ground» альбомын шығарды. Содан кейін «Алтан» тобы уақытша тоқтап қалды. Кейбір мүшелер жеке альбомдарын шығарды: Ciarán Tourish – «Down The Line» (2005), Dáithí Sproule – «The Crow in the Sun» (2007) және Mairéad Ní Mhaonaigh – «Imeall» (2009).

2009-2011: 25 жылдығы

2009 жылдың сәуірінде Mairéad Ní Mhaonaigh тобының 2009 жылдың мамыр айының басында студияға барып, RTÉ концерт оркестрімен жаңа Altan альбомын жаздыратынын хабарлады, бұл 2009 жылдың 7 мамырында Францияның Pornichet қаласындағы (Saint Nazaire қаласының жанында) өтетін концерттен кейін болды. 2009 жылдың шілдесінде Ní Mhaonaigh Altan тобының алғашқы DVD-ін шығаратынын мәлімдеді, ол 2009 жылдың 14 тамызында Дублин, Ирландиядағы Ұлттық концерт залында (NCH) өткен концерттің бейнежазбасы болар еді (қайта RTÉ концерт оркестрімен). Altan тобының 25 жылдығын мерекелеу үшін, «25th Anniversary Celebration» атты жинақ альбом шығарылды, онда бұрынғы материалдар студияда қайта жазылды (сонымен қатар бір жаңа ән қосылды), RTÉ концерт оркестрі де қатысты. Ол 2010 жылдың қаңтарында Жапонияда (онда 2009 жылдың желтоқсанында Altan тобының 2009/2010 жылдарғы қысқы Жапония туры аясында таныстырылды), 2010 жылдың ақпанында Ирландия мен Ұлыбританияда және 2010 жылдың наурызында Солтүстік Америкада қолжетімді болды. 2010 жылдың қаңтар, ақпан және сәуір айларындағы бірнеше еуропалық концерттерден және АҚШ бойынша 18 күндік (наурыз-сәуір) турдан кейін, Altan 2010 жылдың 23 сәуірінде Ирландияның Дублин қаласында 14 күндік «25 жылдық мереке» турын бастады, ол сәуірден маусымға дейін жалғасты. 2010 жылдың жазында Altan бірнеше еуропалық фестивальдерге қатысты. 2010 жылдың қыркүйек айында Ұлыбритания мен Ирландияда 10 күндік тур өтті.

20112014: Глин Нимхэ The Poison Glen және гастрольдер

2011 жылдың сәуірінен 2012 жылдың қаңтарына дейін Алтан «Gleann Nimhe – The Poison Glen» атты жаңа студиялық альбом жазды. 2011 жылдың 29 қарашасында 18-ші Фрэнки Кеннеди қысқы мектебінің бағдарламасының басталуын Дублиндегі Grand Social-да, Лиффи Бэнкс сессиясы барысында өткен концертпен атап өткеннен кейін, Алтан 2012 жылғы Жаңа жылды тойлады, содан кейін 2012 жылдың 1 қаңтарында Scoil Gheimhridh Frankie Kennedy, Ionad Cois Locha, Gweedore, County Donegal, Ирландияда өткен өнер көрсетулерінде жаңа альбомы «Gleann Nimhe – The Poison Glen» шығатынын хабарлады және ондағы бірнеше жаңа әндерді орындады. «Local Ground» альбомынан дәл жеті жыл өткен соң, Алтан 2012 жылдың 28 ақпанында АҚШ-та, 8 наурызда Еуропа мен Австралияда, 9 наурызда Ирландияда және 12 наурызда Ұлыбританияда «Gleann Nimhe – The Poison Glen» жаңа студиялық альбомын шығарды. Жазба жұмысы 2011 жылдың сәуір айында белгілі дыбыс инженері және бас-гитарист Билли Робинсонның Ирландияның Рамельтон қаласындағы Steeples Studios студиясында басталды және 2012 жылдың қаңтар айының басында аяқталды. Альбомда Мартин Туриш жазған «An Ghealóg» әні бар, ол кейіннен Дермот Бернге алмастырып, 2013 жылдың күзінен бастап (көбінесе) неміс гастролі кезінде уақытша, ал 2014 жылдың басында Дермот Берн тобынан кеткеннен кейін толыққанды түрде топқа қосылды.

2017-2024: The Gap Of Dreams және гастрольдер

2018 жылдың 23 ақпанында Алтан Солтүстік Америкада жаңа (бір айлық) турнеге шықты. 2018 жылдың 2 наурызында Алтан 2017 жылдың қарашасында жазылған «The Gap Of Dreams» атты жаңа студиялық альбомын шығарды. 2020 жылдың 15 наурызында Алтан 2020 жылғы АҚШ-тағы көктемгі турнелері коронавирус жағдайына байланысты тоқтағанын және Ирландияға мүмкіндігінше тезірек оралуға кеңес алғанын мәлімдеді. Алтанның брондау агенттігі қалған 9 концертті (15–29 наурыз 2020) келесі 2020 жылдың күзінде немесе 2021 жылдың көктемінде қайта жоспарлауға тиіс еді, бірақ пандемия оны болдырмады. Дегенмен, Алтан өзінің соңғы екі жоспарланған концертін Ирландияда 2020 жылдың 18 сәуірінде Уотерфорд округіне қарасты Данхилл қаласындағы Copper Coast TradFest-те және 2020 жылдың 24 сәуірінде Донегал округіне қарасты Килкар қаласындағы Ceol Aislann клубында өткізген көрінеді. Бұдан басқа, 2020 жылдың 12–19 қыркүйегінде жоспарланған Алтанның Hammond Tours-пен автобус сапары да өткен болуы мүмкін. 2021 жылдың 26 қарашасында Áislann Chill Chartha, Килкар, Донегалдегі бірегей 2021 жылғы шоудан және 2021 жылдың 27 желтоқсанынан 2022 жылдың 1 қаңтарына дейін Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair, Ghaoth Dobhair (сондай-ақ Донегал) қаласындағы жыл сайынғы апталық резиденциясынан кейін, Алтан 2022 жылдың наурыз айында гастрольді қайта бастады, осы айда Лондонда 3 шоу және Францияда 3 шоу, ал наурыздан қазанға дейін Ирландияда тағы 6 шоу берді. Екі кең ауқымды (23 концерттен) АҚШ күзгі және (15 концерттен) АҚШ көктемгі турлары сәйкесінше 2022 жылдың қазан-қараша айларында және 2023 жылдың наурыз айында өтті (Ирландияда 2023 жылдың 3 ақпанында Seamus Heaney HomePlace, Bellaghy, Magherafelt, County Londonderry-де өткен бірегей шоудан кейін). Бұл жаңа АҚШ концерттері Алтанның екі жарым жылдан кейін АҚШ-тағы алғашқы концерттері болды (2020 жылдың наурыз айында тоқтатылған АҚШ көктемгі турінен кейін). Содан бері Алтан 2023 жылдың көктемі мен жазында Ирландияда 4 концерттен тұратын турнеге шықты және Францияда 2 концерт берді: 1 сәуірде 2023 жылы La Coursive (scène nationale), Ла-Рошель, Nouvelle Aquitaine қаласында және 9 тамызда 2023 жылы Lorient Interceltic Festival, Lorient, Бретаньде l'Orchestre National de Bretagne оркестрімен бірге. Глазго қаласында туған, отбасылық тамыры Донегал Галтахтасында (Derrynamansher) нық орналасқан скрипкашы Клэр Фриль 2023 жылдың шілдесінде Алтан тобына тұрақты мүше болып қосылды. Ол Mairead Ni Mhaonaigh-ден кейін топқа қосылған алғашқы әйел мүшесі. Gradaim Cheoil сыйлығының «Жас музыкант» аталымын жеңіп алған Клэр Фриль The (Anna, Sheila and Clare) Friel Sisters және The SíFiddlers тобының мүшесі.

2024 қазіргі уақыт: жаңа альбом Донегал және гастрольдер

24 қаңтар 2024 жылы Алтан Глазгодағы «Celtic Connections» фестивалінде Шотландия камералық оркестрімен және шотландтық скрипкашы әйелдер квартеті RANT-пен бірге өнер көрсетті. Содан кейін Ирландияда 5 күндік гастрольдік сапар өтті: 26 қаңтарда Дублиндегі Temple Bar Tradfest фестивалінен басталып, 1 ақпанда Кильдардағы С. Килдаре қаласындағы Әулие Бригида соборында RTÉ концерттік оркестрімен бірге, ал 2 ақпанда Голуэйдегі Town Hall Theatre-де концерттер берілді. 23 ақпанда Белфасттың «Winter Tradfest» фестивалінде де өнер көрсету жоспарланған, ал 2024 жылдың 3 наурызында Килларнидегі Gathering дәстүрлі ирланд музыка фестивалінде аяқталады. Алтан 2024 жылдың 8 наурызында Сакраментодағы Sofia Tsakopoulos Center-де 15 күндік АҚШ гастроліне шығады, ол 2024 жылдың 27 наурызында Чикагодағы Old Town School of Folk Music мектебінде аяқталады. 7 ақпан 2024 жылы Алтанның «Donegal» атты жаңа студиялық альбомының Compass Records лейблында 2024 жылдың 1 наурызында жарыққа шығатыны ресми түрде жарияланды. Бұл топтың 6 жылдан бері шығаратын алғашқы студиялық альбомы. Жарияламада былай делінген: «Donegal» альбомы Алтан тобының құрылған сәтінен бері шабыттандырып келген аймақтың мәнін сақтайды және Алтанның Ирландияның ұлы мәдени қазыналарының бірі ретіндегі беделін нығайтады».

Мұра

Шамамен екі онжылдық бойы (1994 жылдың желтоқсанынан 2014 жылдың қаңтарына дейін) әр жыл сайын Донегал графтығының Гведоре қаласында (Гведоре) Фрэнки Кеннедидің құрметіне "Скоил Геймхрид Фрэнки Кеннеди" (Фрэнки Кеннедидің қысқы музыка мектебі) аталған қысқы музыка мектебі өткізілді. Ни Маонай Ирландияның ең көрнекті әншілерінің бірі саналады, ол Мэри Блэк, Моя Бреннан және Синеад О'Коннормен қатар тұрады.