Кіріспе

Наносақина – қалыңдығы наноөлшемде (10−9 метр) болуға жеткіліктідей шағын циклдік наноқұрылым. Бұл анықтама сақинаның диаметрі наноөлшемнен үлкен болуы мүмкін екенін көрсетеді. Наносақиналар – наноғылым саласында салыстырмалы түрде жаңа құбылыс; осы наноқұрылымды алғаш рет атап көрсеткен рецензияланған мақала 2001 жылы Пекиндегі Физика институты мен Конденсацияланған зат физикасы орталығының ғалымдары галлий нитридінен жасалған наносақиналарды синтездеген кезде жарық көрді. Наноқұрылымдарда кеңінен қолданылатын мырыш оксиді алғаш рет 2004 жылы Джорджия Технология институтының зерттеушілерімен наносақиналар түрінде синтезделді, содан бері бірнеше басқа да наноқұрылымдық қосылыстар наносақиналарға айналдырылды. Жақында циклопарафенилендер мен порфириндерден көміртекті наносақиналар синтезделді.

Шолу

Наноқимақтардың диаметрі наноөлшемде болғанымен, олардың көптегені 100 нм-ден асатын диаметрге ие, ал көптеген наноқимақтардың диаметрі микроөлшемде (10−6 метр) болады. Осылайша, наноқимақтар наноматериалдардың бірөлшемді (1D) наноматериалдар деп аталатын кіші тобының мүшелері саналады. Бұл – материалдың бірлік құрамындағы үш физикалық өлшемнің біреуі наноөлшемнен үлкен ұзындық масштабында болатын наноматериалдар. Басқа бірөлшемді наноматериалдардың мысалдары – наносымдар, нанобелдеулер, нанотүтіктер және наножапырақтар.

Механикалық ерекшелігі

Басқа наноматериалдар сияқты, наноқимақтарға деген практикалық қызығушылықтың көп бөлігі, наноқимақтарда көбінесе көлемдік заттарда байқау мүмкін емес квантталған құбылыстарды байқауға болатындығынан туындайды. Наноқимақтардың зерттеуге ерекше қызығушылық туғызатын бірнеше қосымша қасиеттері бар. Бірөлшемді наноқұрылымдардың әртүрлі потенциалды қолданыстары мен пайдаланулары бар, бірақ олардың кеңейтілген кристалдық құрылымдарының өлшемдеріне байланысты, оларды дискретті кристалдық өсу орындарында өсіру мүмкін емес, сондықтан оларды кристаллдық болжамдылықпен субстратқа синтездеуге болмайды. Сондықтан, наноқимақтар көбінесе наноқимақтардың өздігінен жиналуын тудыратын энтропиялық ерекше жағдайларды жасау арқылы сулы ортада синтезделеді. Бұл материалдарды механикалық немесе магниттік күштермен оңай манипуляциялау мүмкіндігі болса, олар әлдеқайда пайдалырақ болады, себебі көптеген бірөлшемді наноқұрылымдар өте нәзік және оларды пайдалы ортаға манипуляциялау қиын. Қазір бір ғана нанобел кристалының өздігінен бүгілуінен жасалған ZnO наноқимақтары сынбай немесе жарылмай механикалық түрде кеңінен өңделуге болатыны көрсетілді, бұл оларға ZnO наноқұрылымдарының басқа түрлеріне қарағанда бірегей механикалық артықшылық береді.

Синтез

Жалпы, наносақиналар көбінесе төменнен жоғарыға қарай синтезделеді, себебі жоғарыдан төменге қарай синтездеу осы материалдар тудыратын энтропиялық кедергілермен шектеледі. Қазіргі таңдағыда осы бөлшектерді жасауға қолданылатын синтетикалық әдістердің саны, наносақиналардың түрлерінің санына шамалас. Наносақиналарды синтездеудің бір әдеттегі әдісі – материалдың шеттеріне шоғырланған тең емес зарядталған нанобелтерді немесе наножіптерді алдымен синтездеу болып табылады. Егер осы шарттар орындалса, бұл бөлшектер өздігінен сақина тәрізді құрылымдарға жиналады, нәтижесінде пайда болған кристалда Кулонның итергіш күштері ең төменгі деңгейге жетеді. Наносақина синтезіне қатысты басқа да тәсілдерге кіші тұқымдық бөлшектің айналасына наносақинаны құрастырып, кейіннен оны алып тастау, немесе порфиринге ұқсас құрылымдарды кеңейтіп, бұрау арқылы қуыс наносақина құрылымын жасау жатады.