Кіріспе

Қытайдың жоғары деңгейлі кәсіби ерлер баскетбол лигасы

Қытай баскетбол қауымдастығы (CBA) – Қытайдағы бірінші деңгейлі кәсіби ерлер баскетбол лигасы. Жанкүйерлер бұл лиганы көбінесе CBA деп атайды, және бұл аббревиатура тіпті қытай тілінде де жиі қолданылады. CBA-ны Ұлттық баскетбол лигасымен (NBL) шатастыруға болмайды, ол екінші деңгейлі кәсіби лига. Әйелдер баскетбол қауымдастығы (WCBA) да бар. Мансаптарының басында CBA-да ойнаған Ван Чжичжи, Мэнкэ Батир, Яо Мин, И Цзяньлиан, Сун Юэ және Чжоу Ци сияқты бірнеше қытай ойыншылары Ұлттық баскетбол қауымдастығында (NBA) да өнер көрсеткен. Сюэ Юян және Ван Желин сияқты басқалары драфтқа іліккен, бірақ NBA-да ойнаған жоқ. Әр CBA командасында шетелдік ойыншылардың саны шектеулі. Белгілі шетелдік ойыншылардың қатарында бұрынғы NBA All-Stars – Стефон Марбери, Трейси МакГрейди, Гилберт Аренас, Стив Фрэнсис, Метта Уорлд Пейс және Кенион Мартин, сондай-ақ CBA All-Stars атанған бірнеше NBA ардагерлері – Майкл Бизли, Аарон Брукс, Джиммер Фредетт, Ал Харрингтон, Лестер Хадсон, Рэндольф Моррис, Шавлик Рэндольф, Джереми Лин және Дж. Р. Смит бар.

Өмірбаян

CBA 1995–96 маусымда ойынға кірісті. Бұл лиганы 1956 жылдың маусымында құрылған және спорттың басқарушы органы FIBA ішіндегі мәселелерде елді ұсынып тұратын Қытай баскетбол қауымдастығы (ұйым) мен шатастыруға болмайды. Қазіргі уақытта Қытайдағы баскетболды Қытай баскетбол басқару орталығы реттейді. Қытайдың басқа баскетбол лигаларының ішінде Ұлттық баскетбол лигасы (NBL), Қытай университеттерінің баскетбол қауымдастығы (CUBA) және Қытай жоғары мектептерінің баскетбол лигасы (CHBL) бар. Бір кезде Қытайдың жаңа баскетбол альянсы (CNBA) деп аталатын лига болған, оның ең танымал командаларының бірі Пекин теңіз арыстандары еді, бірақ бұл жоба тек бір қысқа ғана (1996–97) созылды. CBA-да бәсекеге түскен алғашқы шетелдік ойыншы – Өзбекстандық Михаил Савинков, ол лиганың алғашқы 1995–96 маусымында «Жицзян Скирлз» командасына қосылған. 1996–97 маусымында Джеймс Ходжес CBA-да ойнаған алғашқы американдықтардың бірі болды, ал «Ляонин Хантерс» клубымен келісімге отыруы АҚШ-тан келген көптеген ойыншылардың келуіне жол ашты. Басқа да танымал шетелдік ойыншылардың ішінде Джон Спенсер, ол 1996–97 маусымында «Цзянсу Драгонс» командасына қосылды, және Дэвид Вантерпул, ол келесі қыста «Цзилинь Солтүстік-шығыс жолбарыстарымен» келісім жасап, команданың 1998–99 маусымына дейін CBA-ға өтуіне көмектесті. CBA-ның алғашқы халықаралық жаттықтырушысы – американдық Роберт Хоггард, ол 1997–98 маусымының соңғы сегіз ойынында «Сечуань Пандасын» басқарды.

Уақыт шкаласы

Бұл лигаға қосылған маусым бойынша қазіргі және бұрынғы CBA командаларының хронологиялық тізімі.

Финалдағы кездесулері

Бұл CBA финалына өткен командалардың тізімі және Чемпиондық серияда тіркелген жалпы жеңіс-жеңіліс көрсеткіштері. Команданың жалпы атағы (Жоғары) Финалға дейін жеткендер саны (Финалда жеңіс проценті) 16 Гуандун Оңтүстік жолбарыстары 11 5.688 11 Байи Ракеттері 8 3.727 11 Ляонин Ұшқыр барбарыстары 3 8.273 3 Бейжің Қанаттылары 3 0 1.000 6 Шыңжаң Ұшқыр жолбарыстары 1 5.167 3 Шанхай Акулалары 1 2.333 1 Сычуань Көк киттері 1 0 1.000 2 Чжэцзян Гуанша Арыстары 0 2.000 1 Цзянсу Аждаһалары 0 1.000 1 Шандонг Алтын Арыстары 0 1.000 1 Чжэцзян Алтын Бұқалары 0 1.000

Марапаттар

CBA ең құнды ойыншы сыйлығы белгілі бір CBA маусымындағы лиганың ең үздік ойыншысына табыс етіледі. 2012–13 маусымынан бастап жыл сайын екі сыйлық беріледі: Отандық MVP және Халықаралық MVP. Маусымдық MVP-ні іріктеу шарттары: ойын саны 28 немесе одан көп болуы керек; жеке техникалық көрсеткіштердің жиынтық есебі үздіктердің қатарында болуы тиіс; команда маусымда алғашқы үштікке кіруі керек. Әр маусымның соңында CBA финалдарының ең құнды ойыншысы сыйлығы сол жылғы чемпионат сериясындағы ең көрнекті ойыншыға беріледі. Әр маусымдағы ең көп ұпай жинаған ойыншы да жыл сайын марапатталады, ал лига түрлі статистикалық көрсеткіштер бойынша бір ойын, бір маусым және мансаптық рекордтар тізімін ұстап тұрады. Сонымен қатар, CBA All Star Game MVP сыйлығы лиганың жыл сайынғы маусым ортасындағы көрсету ойынында ең тиімді ойын көрсеткен ойыншыға беріледі. CBA ең үздік қорғаушысы сыйлығы лиганың ең дағдылы және тиімді қорғаушысына CBA маусымында табыс етіледі.

Нысандар бойынша көшбасшылар

CBA-ның бір маусымдағы ең жоғары ұпай орташасы, статистикалық көрсеткіш ретінде мойындалу үшін қажетті ойын санына байланысты, 2015–16 маусымында Тяньцзиньдің 38 ойынының 26-сында (68,4%) ойнаған Джордан Кроуфордтың ойынға шамамен 43,1 ұпай, немесе сол маусымда Циндаоның 38 ойынының 36-сында (94,7%) ойнаған Джонатан Гибсонның ойынға шамамен 42,0 ұпайды құрайды.

Жазбалар

Бұл жеке рекордтардың тізімі, екі категорияға бөлінген: мансаптық және бір ойындық рекордтар. Рекордтар 2019 жылдың 13 наурызында, 2018–19 жылғы CBA тұрақты маусымының соңғы күні жаңартылып, расталды.

Бір ойын рекорды

Жазу нөмірі. Ойыншы(лар) Команда(лар) Ойын(дар) Күні(лер) Ұпайлар82Жежян Алтын бұқаларЖежян Алтын бұқалар 119–129 Гуандун Оңтүстік жолбарыстары30 қаңтар, 2015Серіппелер38Шанси КилинсШанси Килинс 139–88 Шэньчжэнь Икан20 наурыз, 2002Пастар28 Ли КунГуандун Оңтүстік жолбарыстарыГуандун Оңтүстік жолбарыстары 110–101 Нанкин Армиясы2 ақпан, 2000Ұрлаулар13 Джу ВэйсонШандун Жалынды бұқаларШандун Жалынды бұқалар 84–70 Авангард / Полиция1995–96 маусымГуандун Оңтүстік жолбарыстарыБай Рокетс 109–81 Гуандун Оңтүстік жолбарыстары1996–97 маусымЖянсу АйдаһарларыЖянсу Айдаһарлары 135–108 Жылин Солтүстік жолбарыстары1 желтоқсан, 2004Тоқтатулар13Шанхай ЖезөкшелеріЖылин Солтүстік жолбарыстары 126–118 Шанхай Жезөкшелері11 ақпан, 2001Тяньцзинь Алтын арыстандарыТяньцзинь Алтын арыстандары 113–108 Фуцзянь Стургеондары10 ақпан, 2010 Шон УильямсФуцзянь СтургеондарыФуцзянь Стургеондары 101–94 Жылин Солтүстік жолбарыстары26 ақпан, 2010Ойналған минуттар67Фуцзянь СтургеондарыФуцзянь Стургеондары 178–177 (5 қосымша уақыт) Жежян Алтын бұқалар9 ақпан, 20143 ұпайлық лақтырулар15Жылин Солтүстік жолбарыстарыЖылин Солтүстік жолбарыстары 124–110 Шаньси Батыл жолбарыстары11 наурыз, 2009Дөңгелектер10 Джеймс ХоджесЛяонин аңшыларыЛяонин аңшылары 95–85 Шандун Жалынды бұқалар1998–99 маусымЕркін лақтырулар25Жежян Алтын бұқаларЖежян Алтын бұқалар 119–129 Гуандун Оңтүстік жолбарыстары30 қаңтар, 2015

Карьералық жазбалар

Жазу нөмірі. Ойыншы командасы МаусымдарҰпайлар11,677+ И Цзяньлиан (белсенді) Гуандун Оңтүстік жолбарыстары2002–2003 — 2006–2007 / 2011–2012 — қазіргі уақытҚайта соққылар5,516+ И Цзяньлиан (белсенді) Гуандун Оңтүстік жолбарыстары2002–2003 — 2006–2007 / 2011–2012 — қазіргі уақытПас берулер2,595Jiangsu Dragons1999–2000 — 2016–2017Ұрлаулар1,762Jiangsu Dragons1999–2000 — 2016–2017Блоктаулар852Bayi Rockets1995–1996 — 2000–2001 / 2006–2007 — 2014–2015Ойналған минуттар(2011 жылдан бастап ғана қол жетімді)14,785+ Лестер Хадсон (белсенді) Гуандун Оңтүстік жолбарыстарыQingdao EaglesДонгуан ЛеопардыXinjiang Flying TigersЛаман Flying LeopardsСонгхан Heroes2010–2011 — қазіргі уақыт3 ұпайлық лақтырулар1,755+ Лестер Хадсон (белсенді) Гуандун Оңтүстік жолбарыстарыQingdao EaglesДонгуан ЛеопардыXinjiang Flying TigersЛаман Flying LeopardsСонгхан Heroes2010–2011 — қазіргі уақытДөңгелек салулар1130+ И Цзяньлиан (белсенді) Гуандун Оңтүстік жолбарыстары2002–2003 — 2006–2007 / 2011–2012 — қазіргі уақытЕркін лақтырулар2,666+ И Цзяньлиан (белсенді) Гуандун Оңтүстік жолбарыстары2002–2003 — 2006–2007 / 2011–2012 — қазіргі уақытЖеке бұзушылықтар1,615+ Ли Сяосю (белсенді)Liaoning Flying Leopards2005 — қазіргі уақытДопты жоғалтулар1,584Jiangsu Dragons1999–2000 — 2016–2017Ойналған ойындар698Гуандун Оңтүстік жолбарыстары1999–2000 — 2016–2017

Белгілі ойыншылар

Төменде CBA-да өнер көрсеткен ең табысты қытай ойыншыларының тізімі келтірілген. Ойыншылар CBA-ға қосылмас бұрын немесе одан кеткен соң төменгі лигалардағы командаларда өткізген уақыты CBA маусымдарына жатпайды. Мұндай тәжірибе ойыншы туралы CBA ақпаратының төменінде көрсетіледі.

Шетелдік импорт

Төменде CBA лигасында өнер көрсеткен ең табысты шетелдік ойыншылардың кейбіреуі тізімделген. Ойыншының команда үшін бір маусымда есепке ілігуі үшін кем дегенде бір ойында қатысуы қажет. Егер ойыншы келісім-шартқа қол қойғанмен, алаңға шықпаса, ол есепке алынбайды. 2024 жылдың басына қарай, АҚШ, Еуропа және Австралиядан 100-ден астам баскетболшы CBA-да жұмыс істейді.

Саясат

Әр команда бір маусымда төрт шетелдік ойыншыны тіркей алады. Регламенттік маусымда төрт (көп дегенде) шетелдік ойыншыны төрт тоқсан бойына және ойынға төрт рет (әр тоқсанға бір рет толық ауыстыру) пайдалану қағидасы қабылданады, ал өткен маусымда соңғы төрт орында тұрған команда төрт (көп дегенде) шетелдік ойыншыны төрт тоқсан бойына және ойынға бес рет (алғашқы үш тоқсанға екі рет толық ауыстыру, соңғы тоқсанға бір рет толық ауыстыру) пайдалануы мүмкін. Плей-офф кезінде барлық командалар шетелдік ойыншылар үшін төрт ойыншы (көп дегенде) төрт кезеңді төрт рет пайдалану саясатын қабылдайды (әр кезеңде көп дегенде бір рет ауыстыру).

Саясат

2019 жылдың 4 қазанында Хьюстон Рокетс клубының бас менеджері Дэрил Мори 2019-20 жылдарғы Гонконгтағы наразылықтарды қолдаған твит жариялады. Моридің бұл твитінен кейін Қытай Баскетбол қауымдастығы Хьюстон Рокетс клубымен ынтымақтастығын тоқтатты, ал Қытай Орталық Телевизиясы барлық НБА ойындарын әрі қарай хабарлама берілгенше эфирден алып тастады.