Кіріспе

Спорт

Күшті атлетика, сондай-ақ Strongman жарыстары деп аталатын бұл спорт, қатысушылардың күшін дәстүрлі емес әдістермен сынап бағалайды. Кейбір жаттығулар пауэрлифтингтегідей, ал кейбір пауэрлифтингшілер де Strongman жарыстарында сәтті өнер көрсеткен. Дегенмен, Strongman жарыстары дене шыдамдылығын да сынап көреді, бұл пауэрлифтингте немесе басқа күштік спорт түрлерінде мұндай деңгейде кездеспейді, мысалы, тоңазытқыштарды көтеріп жүру, жүк көлігінің дөңгелектерін аударып қою және көліктерді арқанмен сүйреу сияқты. Қатысушылардың күшін сынауға арналған жарыстар тарихқа дейін созылады. Шотландиядағы Highland ойындары – қазіргі заманғы Strongman жарыстарының ерте мысалы. Цирктегі күшті адамдар да дәстүрлі емес немесе сенсациялық күш көрсетулерін орындаған. World's Strongest Man сияқты Strongman жарыстары 1970 жылдары теледидарда танымал бола бастады.

Шығу тегі

Күштік жарыстар жазба тарихтан бұрын пайда болған. Алғашқы Олимпиада ойындары (жүгіру, лақтыру, секіру) б.з.д. 776 жылы өткен деп саналады. Көптеген өркениеттерде Геракл, Голиат, Орм Сторльфсон және Кротондық Мило сияқты, әлдеқанда мифологиялық батырлардың күш көрсетулері туралы жазбалар бар. Қазіргі заманғы күшті адамдар сайыстарының үлгісі болған жарыстар – Шотландияның Таулық жиындары 1820 жылы сэр Уолтер Скоттпен ресми түрде бекітілді. 1848 жылы Виктория патшайымы Брэмар Таулық ойындарына қатысты. 18 және 19 ғасырларда цирк күшті адамдары темір таяқтарды бүгіп, кеуделеріне оралған темір тізбектерді үзіп, ауыр заттарды көтеру сияқты әрекеттерімен сенсация тудырды. Бұл дәуірдегі танымал күшті адамдар Томас Топхам, Юджин Сандоу, Луи Сир, Томас Инч, Артур Саксон, Ангус МакАскилл және Александр Засс болды. 20 ғасырда ауыр атлетика және пауэрлифтинг сияқты күш спорты түрлері Олимпиада ойындары арқылы кеңінен танымал болды. Дегенмен, цирк өнеріне ұқсас күш көрсетулер де үлкен сұранысқа ие болды. Дэвид Проуз (Жұлдызды соғыстардағы Дарт Вейдер рөлін сомдаған) 1964 жылы атақты Дини тастарын көтеріп, осыны жасаған алғашқы адам болды, одан бұрын бір ғасыр өткен соң Дональд Дини осыны істеген еді.

Теледидар

Әлемдегі ең танымал оқиға – әлемдегі ең мықты адам жарысы, оны спорттағы көптеген беделді мамандар күшті атлетикадағы басты жарыс деп сипаттайды. «Әлемдегі ең мықты ерлер» деген идея, бастапқы аталымындай, 1977 жылы CBS телеарнасы үшін Langstar Inc. компаниясымен әзірленді. Кейін спортқа қосқан үлесі үшін OBE орденімен марапатталған шотландтық Дэвид Вебстер жарыстың бас координаторы болды. Доктор Дуглас Эдмундс, жеті дүркін Шотландия ату және диско чемпионатының жеңімпазы және екі дүркін әлемдік каберопа чемпионы Вебстермен бірге жұмыс істеді. Вебстер лауазымынан кеткен соң Эдмундс оның орнын басты. Осы екі адам жарысқа қатысушыларды шақыруға және жарыстарды таңдауға жауапты болды. Олар күшті спорттың негізгі салаларында және жеңіл атлетика жарыстарында өзгелерден басымдық көрсеткен, мысалы, доп тастау, американдық футбол, пауэрлифтинг, бодибилдинг және күреспен айналысатын ер адамдарды іріктеді. Мақсат – бәсекелестікке қабілетті жарыс жасау болды. Шоу сәтті болғандықтан, басқа елдерде де ұқсас жарыстар ұйымдастырыла бастады, мысалы, Ұлыбританияның ең мықты адамы (1979). Қатысушылар ақысыз әуесқойлар статусынан кәсіби күштілерге айнала бастады. 20-шы ғасырдың соңында және 21-шы ғасырдың басында Эррол Сильвермен ұйымдастырған Strongman Чемпионаты сияқты басқа да күштілер бағдарламалары мен жарыстар құрылды. Дүниежүзілік бұлшық ет күшінің чемпионаты, Дүниежүзілік күшті адам сынағы, Арнольд Стронгман Классикасы, Giants Live, Highlander Дүниежүзілік чемпионаты, Дүниежүзілік күшті адам федерациясы және Еуропаның ең мықты адамы сияқты жарыстар теледидардан көрсетілді.

Ортақ пәндер

Жарыста қандай нақты оқиғалар болатыны туралы белгіленген ереже жоқ, тек бір оқиғаға маманданған қатысушылардың артықшылық алуына жол бермеу үшін әр оқиға әртүрлі болады (бір жарысқа екі тізе бүгіп көтеру оқиғасы немесе екі жоғарыдан көтеру оқиғасы кірмейді, мысалы). Әдетте, күшті адам сайысы бес немесе алты оқиғадан тұрады, бірақ бәсекелестіктің ең жоғарғы деңгейінде жеті немесе сегіз оқиға өткізілуі мүмкін. Ең көп таралған оқиғалар:

Фермерлер жүрісі – қатысушылар әр қолында ауыр салмақ көтеріп, белгілі бір қашықтықты жүреді. Оның бір түрі – Гигант Фермерлер жүрісі, онда қысқа қашықтықта әлдеқайда ауыр салмақ көтеріледі. Геркулес ұстап тұруы немесе Геркулес тіректері – қатысушылар екі тіректің арасында тұрып, олардың сыртқа қарай құлауына қарсы тұрады. Қатысушы оларды мүмкіндігінше ұзақ уақыт бойы ұстауы керек. Көлік тарту – қатысушылар көлікті қозғалмайтын күйден белгіленген қашықтыққа тартады – ең жылдам тартқан жеңіске ие болады. Көбінесе жүк көліктері пайдаланылады, бірақ ірі жарыстарда пойыз, қайық және ұшақтар да қолданылады. Атлас тастары – салмағы артып келе жатқан бес шар тәрізді бетон тасты әртүрлі биіктіктегі тұғырларға орналастыру арқылы тас көтеру оқиғасы. Ең жеңіл тас адамның бас биіктігіне дейін көтеріледі. Балама ретінде, тас бірнеше рет жоғары көтеріледі. Тас тасымалдау – Исландияда бастапқыда Húsafell Stone тасымен орындалған, оны fullsterkur (толық күшті) атағын алу үшін белгілі бір қашықтыққа тасу қажет болды. Бұл тас дөңгелек емес, бейінді болғандықтан, қиындығы артады. Тоңазытқыш тасу – WSM жарыстарының бұрынғы маңызды бөлігі, соңғы жылдары қайта жандандырылды. Қатысушылар екі тоңазытқышты иықтарына іліп, темір таяққа бекітіп, аяқтау сызығына мүмкіндігінше жылдам жеткізеді. Тасу және сүйреу – нысан (әдетте ауыр якорь) жарыс жолының жартысын жүреді. Содан кейін қатысушылар оны шамамен бірдей салмақты тізбекке байлап, қалған жол бойына сүйрейді. Fingal's Fingers – таймер бойынша, бірте-бірте ауырласып, бірімен-бірі байланысқан бағаналарды көтеріп, аударып тастау.