Кіріспе
Жаңа Зеландияның заманауи хит радио желісі ZM ('/z//ɛ//d//ɛ//m/ ZEDem) – Жаңа Зеландияның Медиа және Ойын-сауық компаниясына тиесілі Жаңа Зеландияның заманауи хит радио желісі. Ол FM арқылы материктік Жаңа Зеландияның 19 нарығында және интернет арқылы бүкіл әлемге хабар таратады. Желі 15–39 жас аралығындағы тыңдаушыларға бағытталған, поп, рок, хип-хоп және электрондық музыкадан тұратын хиттер плейлисін ұсынады. Апта сайын шамамен 486 800 тыңдаушыға жетеді, бұл оны Жаңа Зеландиядағы ең ірі бес коммерциялық радиостанцияның бірі етеді. ZM желісінің қазіргі түрі 1970 жылдардың басында Радио Жаңа Зеландияға тиесілі Окленд, Веллингтон және Крайстчерч қалаларындағы үш жеке коммерциялық музыка станциясы ретінде құрылған. Атауы станциялардың бұрынғы шақыру белгілерінен шыққан: 1ZM, 2ZM және 3ZM. Станциялар 1996 жылы The Radio Network (қазір Жаңа Зеландияның Медиа және Ойын-сауық компаниясының құрамында) желісіне өткен, ал ZM бастапқыда үш жеке желі ретінде ел бойынша тарады, содан кейін 2000 жылы жалпыұлттық желіге біріктірілді. Желінің бас кеңсесі мен негізгі студиясы Оклендте орналасқан, барлық бағдарламалар осы жерде өндіріледі.
ZM ('/z//ɛ//d//ɛ//m/ ZEDem) is a New Zealand contemporary hit radio network owned by New Zealand Media and Entertainment. It broadcasts 19 markets throughout mainland New Zealand via terrestrial FM, and worldwide via the Internet. The network targets the 15–39 demographic specialises in a chart music playlist of pop, rock, hip hop and dance music. It reaches approximately 486,800 listeners weekly, making it the fifth largest commercial radio station in New Zealand. The ZM network as it is today was founded in the early 1970s as three separate commercial music stations owned by Radio New Zealand in Auckland, Wellington and Christchurch. The name is derived from the former callsigns of the stations: 1ZM, 2ZM and 3ZM. The stations were carved off to The Radio Network (now merged into New Zealand Media and Entertainment) in 1996, and ZM spread across the country, originally as three separate networks before finally merging to form one nationwide network in 2000. The network's head office and main studios are based in Auckland, where all of the programming is produced.
Алғашқы жылдар
ZM қазіргі форматында алғаш рет 1973 жылы мемлекеттік Жаңа Зеландия радио хабар тарату корпорациясы (кейін 1975 жылы Жаңа Зеландия радиосы аталды) тарапынан іске қосылды. ZM-нің алғашқы үш станциясы Окленд, Веллингтон және Крайстчерч қалаларында орналасқан және соңғы онжылдықтарда өз нарықтарында 1YD, 2YD және 3ZM ретінде эфирде болды. Үш бастапқы станция ZM шақыру белгілерімен белгілі болды: Оклендте 1ZM – 1250AM, Веллингтонда 2ZM – 1130AM және Крайстчерште 3ZM – 1400AM. 1978 жылы Жаңа Зеландияда АМ жиіліктерінің арақашықтығы 10 кГц-ден 9 кГц-ге өзгертілді, осыған байланысты барлық үш станция жиіліктерін ауыстырды. 1ZM 1251 кГц-ке, 2ZM Веллингтон 1161 кГц-ке (кейде 1162ZM деп таныстырылды), ал 3ZM Крайстчерч 1323 кГц-ке көшті.
Түнгі бағдарламалау
1981 жылы Жаңа Зеландия радиостанцияларына тәулігіне 24 сағат хабар таратуға рұқсат берілді, бұрын мұндай құқық тек жеке операторлардың ғана иелігінде болған. Түндегі бірыңғай бағдарламалар ZM All Nighter шоуы арқылы енгізілді. Бағдарламалар Оклендтегі 1ZM студиясында жасалып, 2ZM (Веллингтон) және 3ZM (Крайстчерч) станцияларына таратылды. 2ZK (Хоукс-Бей) және 4ZG (Гор) станциялары да ZM All Nighter бағдарламасын алды. 1987 жылы Палмерстон-Норт қаласында құрылған ZMFM станциясына да бағдарламалар бірыңғай желі арқылы жіберілді. Шоу жеке станциялар ұсынған 40 үздік хиттерге негіделген форматқа қарамастан, альтернативті музыка таңдауы ретінде ұсынылды және бастапқыда Оклендтен келген Барри Дженкин жүргізді. 1983 жылы ол кеткеннен кейін альтернативті формат сақталды, бірақ ойнатылатын музыканың көп бөлігі Жаңа Зеландияның музыкасымен қатар, 40 үздік хиттерге негізделді. 1987 жылы 1ZM станциясы ZM брендін тоқтатқаннан кейін, ZM All Nighter шоуы барлық станцияларда "The All Nighter" деп атала бастады. 1989 жылы "The All Nighter" шоуы тоқтатылып, бұрын оны алған станциялар енді жергілікті бағдарламаларды немесе хабарлаушысыз автоматты бағдарламаларды эфирге шығара бастады.
Оклендтегі 1ZM классикалық хиттерге айналды
1982 жылы 1ZM Auckland FM лицензиясын алуға үмітін жоғалтты. Радио хабар тарату трибуналы екі жаңа жеке радиостанцияны (Magic 91FM және 89 Stereo FM) Аукленд нарығына рұхсат бергеннен кейін, 1ZM форматын өзгертуге және толық коммерциялық лицензиясының орнына «Шектелген демеушілік» моделін қабылдауға мәжбүр болды. Бұл жаңа операторларға кіріс базасын құруға көмектесу мақсатында жасалды. 1ZM үшін бұл станция төленген жарнамалар бере алғанымен, оларда музыка болуына, баға айтылуына немесе 25 сөзден асып кетуіне рұқсат етілмеді. 2-3 жыл ішінде 1ZM-нің қаржылық және аудиториялық үлесі айтарлықтай төмендеді, себебі жарнама берушілер мен жас тыңдаушылар FM станцияларының жоғары сапалы дыбысына тартылды, 1ZM-де ұзақ жарнамалық үзілістер болмаса да. 1ZM сол кезде өзін «Total Music ZM» деп жарнамалап, коммерциялық форматтың шектеулі екенін көрсетті. 1987 жылы 1ZM Окленд әлі де шектеулі коммерциялық станция болып қалды. 1ZM форматын қазіргі заманғы хит радио форматынан классикалық хиттер форматына өзгерту туралы шешім қабылданды. Окленд станциясы Classic Hits Twelve 51 деп қайта аталды, бұл кейіннен Жаңа Зеландияда бірнеше жылдан кейін қолданысқа енгізілетін Classic Hits брендінің тууына әкелді. 1989 жылы Оклендтің Classic Hits Twelve 51 станциясына FM арқылы хабар таратуға және жарнама беруге лицензия берілді. Станция 97.4FM жиілігінде Classic Hits 97FM деп іске қосылды. 1251 кГц жиілік лицензиясы христиандық радиостанциясы Radio Rhema-ға берілді. 1993 жылы Classic Hits 97FM форматы Жаңа Зеландия бойынша таратылды, Radio New Zealand басқаратын жергілікті станциялар да осы форматты және брендті қабылдады. Нәтижесінде, бұл станциялардың барлығы 2001 жылы Classic Hits желісіне, ал кейіннен 2014 жылы The Hits желісіне бірікті.
Веллингтон 2ZM және Крайстчерч 3ZM FM-ге ауысады
Крайстчерч пен Веллингтондағы ZM станциялары Окленд станциясына енгізілген өзгерістерге ұшырамады. 1985 жылы 2ZM Веллингтон 90.9FM жиілігінде FM хабар таратуға көшті, ал 1986 жылы Крайстчерч те 91.3FM жиілігінде FM хабар таратуға ауысты. Осы өзгерістен кейін екі станса да Hit Radio ZMFM деп қайта аталды. 1987 жылы Палмерстон-Норт қаласында 90.6FM жиілігінде жергілікті таңғы бағдарламасы бар ZMFM станциясы ашылды, бірақ таңғы бағдарламадан басқа барлық хабарламалар Веллингтоннан берілді. Бұл станция 1989 жылы 2QQ деп аталды. 1989 жылы Крайстчерчтегі ZMFM станциясы 91 Stereo ZM, кейін 91ZM деп белгілі болды.
Брендтеу
91ZM Крайстчерч пен ZMFM Веллингтон екеуі де 1990 жылдардың басында "Тоқсанның рокі" деген ұранды қолданды. 1994 жылдың соңында ZMFM Веллингтон 91ZM-ге айналдырылып, 91ZM Крайстчерчпен бірдей логотипті пайдаланды. Екі станса да ұранды "80-ші және 90-шы жылдардың ең жақсы музыкасы" деп өзгертті. 1997 жылы ZM барлық стансалардағы логотипін өзгертіп, станса атауының артында жасыл шар қосты. Сол кезде станса ұраны қазіргі заманғы музыканы көрсететін "Today's Hit Music" деп өзгертілді, бұл ұран 2014 жылға дейін қолданылды.
Жекешелендіру
1996 жылдың шілдесінде Жаңа Зеландия үкіметі Жаңа Зеландия радиосының коммерциялық тармағын сатты, оған ZM станциялары да кірді. Жаңа иесі – APN News & Media және Clear Channel Communications компанияларының еншілес компаниясы, Австралия радио желісінің бөлімшесі ретінде жұмыс істейтін The Radio Network болды.
Желілерді кеңейту және желілерді бастапқы бағдарламалау
1995 жылы Нортлендте жаңа ZM станциясы 93ZM ретінде құрылды. Бұл станция сол кезде толығымен жергілікті станция болды. 1996 жылы 96ZM ретінде Дунединде алғашқы желілік ZM станциясы құрылды. Бұл станция Крайстчерштегі 91ZM студиясынан автоматтандырылған компьютерлік жүйе арқылы, Крайстчерштегі хабарлаушыларға Дунедин үшін бірнеше минут бұрын жазылған жергілікті дауыс үзілістерін жасауға мүмкіндік берді. Эфирдегі хабарлаушылар станцияны Дунединнің 96ZM деп атады, бірақ таңғы бағдарлама сияқты көп сөз болатын шоулар кезінде, Дунедин мен Крайстчерч үшін бір ғана дауыс үзілісі жасалды, онда станция жай ғана ZM деп аталды. 1997 жылы бағдарламалау 95.6FM жиілігінде 96ZM ретінде Инверкаргиллге дейін кеңейтілді, 91ZM Christchurch-тен желіге қосылып, 96ZM Dunedin-мен ұқсас жергілікті дауыс үзілістерін пайдаланды. Сондай-ақ 1997 жылы ZM 1980-ші жылдардың соңында Palmerston North-ке ZMFM эфирін тарату үшін қолданылған 90.6FM жиілігінде Palmerston North-ке қайта оралды. 91ZM Palmerston North, Дунедин мен Инверкаргиллдегідей, жергілікті дауыс үзілістерімен 91ZM Wellington-нан желілік бағдарламаларды алды. 1996 жылдың соңында The Radio Network, Radio Hauraki және Easy Listening i станцияларын қамтитын Prospect Media активтерін сатып алды. Сатуға сонымен қатар Окленд пен Гамильтондағы жергілікті станциялар да кірді, олар сол кезде The Breeze деп аталды және Веллингтондағы The Breeze станциясынан бөлек иеленді. 1997 жылы Оклендтегі және Гамильтондағы The Breeze станциялары жабылып, Оклендте 91.0FM жиілігінде 91ZM ретінде жаңа жергілікті ZM станциясы ашылды, ал Гамильтонда 89.8FM жиілігінде 89.8ZM ретінде ZM станциясы іске қосылды. 1997 жылы 93ZM Northland-те жергілікті бағдарламалау тоқтатылды, тек таңғы бағдарлама сақталды, ал қалған бағдарламалардың бәрі Оклендтен желілік түрде таратыла бастады. Northland таңғы бағдарлама тобы 1998 жылы Гамильтонға көшірілді, бағдарламалық желісі Нортлендке қайтарылды, ал қалған уақытта екі станса да 91ZM Окленд бағдарламасын эфирге шығарды. 1998 жылы бағдарламалау Роторуаға 98ZM ретінде кеңейтілді, бұл жергілікті Classic Rock 98.3FM станциясын алмастырды. Бастапқыда бұл жергілікті ZM станциясы болған, бірақ кейіннен Оклендтен желіге қосылды. Сондай-ақ Таранакиде 98.8ZM ретінде жаңа станция құрылды. 1999 жылы бағдарламалау бұрынғы Radio Hauraki 95.9FM жиілігінде Хоукс-Бейге дейін кеңейтілді. Бұрын бұл жиілік Classic Rock 96FM үшін пайдаланылған. 1997 жылы желілік бағдарламалау бүкіл ел бойынша енгізілді, бірінші болып сенбі күндері кешке ZM Essential 30 Countdown бағдарламасы эфирге шықты. Одан кейін сенбі күндері түнгі ZM Club Mix бағдарламасы енгізілді. 1998 жылы апта ішіндегі түнгі эфирде бүкіл ел бойынша кешкі шоу ұсыныла бастады, 91ZM Christchurch хабарлаушысы Вилли Макалистер осы бағдарламаны ұсыну үшін Оклендке көшірілді.
In 1997 local programming was dropped on 93ZM Northland excluding the breakfast show with all other programming becoming networked from Auckland. The Northland breakfast team were moved to Hamilton in 1998 with programming networked back to Northland, at other times both stations carried 91ZM Auckland programming. Programming was extended to Rotorua in 1998 as 98ZM replacing local station Classic Rock 98.3FM, initially a local ZM station but later networked from Auckland. A new station was also established in Taranaki as 98.8ZM. In 1999 programming was extended to Hawkes Bay on the former Radio Hauraki 95.9FM frequency. Previously this frequency was used for Classic Rock 96FM. Nationwide networked programming was introduced in 1997 first with the ZM Essential 30 Countdown on Saturday afternoons. Shortly after the ZM Club Mix was introduced on Saturday nights. A nationwide night show was introduced on weeknights in 1998, 91ZM Christchurch announcer Willy Macalister was moved to Auckland to present this show.
Ұлттық желі бағдарламалары
2000 жылы ZM Инверкаргилл және Данидинде Крайстчерчтен желіге қосылды, Палмерстон Норт Веллингтоннан желіге қосылды және Хоукс Бэй, Роторуа, Таранаки, Вайкато және Нортлендпен солтүстік желісін құрды. Уаикато бағдарламасын Бай-оф-Плентиде де тыңдауға болады. 2000 жылы ZM бір желілік форматқа ауысты, кішкентай аймақтардағы барлық ZM станциялары Оклендтен құрылған осы желіге енді. Бастапқыда әсер етпеген жалғыз аймақтар Крайстчерч пен Веллингтон болды, бұл станциялар кешке және түнде, ZM бүкіл ел бойынша түнгі шоуды өткізгеннен басқа жергілікті болып қалды. Бұрын әр аймаққа арналып, жергілікті аудиторияға бағытталған үн үзілістері, бүкіл елдегі аудиторияға бейімделген тікелей эфирлік үзілістермен ауыстырылды. Бастапқыда бұл өзгерістер, әсіресе Ауклендтегі ZM станциясының Веллингтон немесе Крайстчерч станциясының орнына хабарландырушылар құрамының өзгеруіне байланысты танымал болған жоқ. Ұлттық желідегі алғашқы құрам: Маркус Луш таңғы асқа – «Маркус Луш таңғы ас» шоуымен, Ники Сандерленд пен Лана Кок Крофт – күндізгі шоуды, Майк МакКлунг пен Тим Гомер – кешкі эфирді, ал Джефф Стагг – түнгі эфирді ұсынды. 2001 жылы тағы өзгерістер енгізілді, бұл жолы Крайстчерч пен Веллингтон желіге қосылды. Крайстчерч студиясы толық жабылып, 91ZM Крайстчерч кешкі эфирінің хабаршысы Джейсон Рояль және продюсер Джейсон Винстанли (Стайно) бүкіл ел бойынша кешкі шоуды ұсыну үшін Оклендке көшіп барды. Веллингтон ZM жергілікті болып қалды, бірақ жергілікті Веллингтон таңғы ас хабаршылары Полли Гиллеспи, Ник Тансли және Грант Кареама Веллингтоннан әлі де ұсынылатын жаңа жалпыұлттық таңғы ас шоуының жүргізушілері болды. Бастапқыда Веллингтондағы кейбір таңғы ас бағдарламасының мазмұны елдегі басқа аймақтармен салыстырғанда өзгеше болды, мысалы, бөлек жаңалықтар бюллетендері және шоудың соңғы сағаты Веллингтонда ғана естілді. 2002 жылға қарай таңғы ас бағдарламасы барлық аймақтарда бірдей болды. 2003 жылы дикторлар құрамында өзгерістер болды. Радио желісі шок-жок Иэн Стейблзді ZM кешкі шоуын ұсынуға жалдады, ал Джейсон Рояль күндізгі шоуға көшті. 2XS FM Palmerston North-тің бұрынғы дикторы Стю Толан түнгі шоуды ұсынуға жалданады, ал кейін Жаки Дженсон оның серігі болды. 2003 жылы Веллингтондық диктор Джулиан Берн кеткеннен кейін Веллингтондағы ZM-дегі жергілікті контенттің мөлшері азайтылды, ол ауыстырылмады, бірақ оның орнына бүкіл ел бойынша кешкі шоу, содан кейін Иэн Стейблз өткізді, Веллингтонға желіленді. 2005 жылы Веллингтондағы жергілікті демалыс күндері бағдарламалау да қысқартылды. 2005 жылы ZM Christchurch студиясы қайта ашылды және ZM Крайстчерчте күндіз (10:00–15:00) және сенбі күндері (10:00–14:00) жергілікті эфирде болды. Оклендтегі күндізгі (10:00–15:00) хабаршысы бір мезгілде екі бөлек шоу шығарды, біреуі тек Окленд үшін, екіншісі – ZM Network-тің қалған бөлігі үшін. Бұл техниканы басқа да Окленд радиостанциялары, соның ішінде Classic Hits FM, The Breeze & Coast қолданды. 2008 жылдың соңында Веллингтон жергілікті күндізгі және сенбілік кешкі ас шоуларын тоқтатты және қазір осы шоулардың желілік нұсқаларын қабылдайды, ал дәл осындай өзгерістер 2009 жылдың ортасында ZM Christchurch-ке әсер етті. Бұл Крайстчерч студиясының жабылуына әкелді, алайда Веллингтон студиясы 2014 жылға дейін сақталды, өйткені онда бүкіл ел бойынша ZM Morning Crew орналасқан, содан кейін оны Полли мен Грант ұсынды. Желілік бағдарламаларды тарату үшін бірнеше жаңа станциялар құрылды. Алғашқы желілік станциялар: 2002 жылы ZM Gisborne, 2004 жылы ZM Wanganui және 2004 жылдың қыркүйегінде ZM South Canterbury. Кейінгі желілік станциялар: 2007 жылы ZM Blenheim, 2010 жылы ZM Wairarapa, 2013 жылы ZM Taupo, 2014 жылы ZM Queenstown, 2020 жылы ZM West Coast және 2021 жылы ZM Coromandel.
Онлайн мазмұнды іске қосу
ZM-нің алғашқы интернет-ағыны 1990 жылдардың соңына дейін, 91ZM Веллингтон станциясының веб-сайтында қолжетімді болған кезде пайда болды. 2000 жылдардың басынан бері Окленд, Веллингтон және Крайстчерч станцияларын онлайн тыңдауға болады. 2010 жылдың желтоқсан айында станция ZM-нің жаңа онлайн-ағынын іске қосты, бұл Жаңа Зеландия радиосындағы алғашқы рет болып, ағын желіге қосылған 20-шы ZM станциясы болды, сияқты аймақтық нарықтар да қосылады. Бұл өзгеріс ZM Online-ның енді өзінің логотиптері мен жарнамалары бар екенін білдірді. Онлайн станциядан жергілікті жарнамалар, ауа райы және жол ахуалы алынып тасталды. ZM 2011 жылы iPhone қосымшасын ұсынды. Бұл қосымша ZM веб-сайтының барлық мазмұнын көрсетті, сонымен қатар станцияны тікелей эфирде тыңдау мүмкіндігін берді. Кейін Android қосымшасы да жарық көрді. TRN станцияларының барлығына сәйкес, ZM 2013 жылдың тамызында Жаңа Зеландияда іске қосылғаннан кейін iHeartRadio-да қолжетімді болды.
ZMonline (Жалпы желі)
2010 жылдың желтоқсан айының басында ZM бұрынғысынша басқа станцияның эфирін берудің орнына, онлайн ағынын жаңа станция ретінде қайта іске қосты. Осылайша, ол аймақтық нарықтар сияқты желіге қосылған 20-шы ZM станциясы болды. Бұл ZMonline-ге өзінің танысу белгілерін (имиджін) және коммерциялық мүмкіндіктерін ұсынды. Жергілікті жарнамалар, ауа райы және жол ахуалы онлайн станциядан жойылды (өйткені бұл ақпарат ZM iPhone және Android қосымшаларындағы әрбір нарық үшін қажет болғанда қолжетімді). Қазіргі таңда әр екінші жарнамалық үзілісте станция ән ойнатады.
ZM жаңалықтар қызметі
Жаңа Зеландиядағы көптеген радиостанциялар сияқты ZM бастапқыда әр сағат сайын жаңалықтарды ұсынды. Алғашқыда жаңалықтарды Жаңа Зеландия радиосының жаңалықтар қызметі берді, бірақ Жаңа Зеландия радиосының коммерциялық қызметін сатқаннан кейін бұл қызмет The Radio Network News Service болып өзгерді. 1997 жылы ZM станциялары жаңалықтарды тек таңғы бағдарламада ғана беруге көшті, бұл сол кезде кейбір радиостанциялар бір сағат ішінде музыканы көбейтіп, сөйлесуді азайта бастаған уақытқа сай келді. 2000 жылы ZM Newsbeat деп аталатын өз жаңалықтар қызметін құрды. Бұл жаңалықтар қызметі (бұрын Newsbeat және Newsfeed деп аталатын) жаңалықтарды оқып, әр аймақ үшін Окленд студиясында алдын ала жазылған жергілікті ауа райы болжамын ұсынады. Бұл хабарламалар NZME жаңалықтар редакторынан алынады және апта ішінде сағат 6:00-ден 12:00-ге дейін Рейчел Джексон Лис, ал сағат 13:00-ден 18:00-ге дейін Ли Пламмер эфирге шығарады. Сонымен қатар, демалыс және мереке күндері сағат 7:00-ден 10:00-ға дейін жаңалықтар мен ауа райы хабарланады. 2006 жылдың басына дейін Morning Crew бағдарламасы кезінде Веллингтонға арналған эксклюзивті ZM Newsbeat нұсқасы көрсетілді, бірақ кейін ол ұлттық нұсқаға алмастырылды. 2014 жылдың сәуір айында Newsbeat ZM қайта іске қосылуымен бірге Newsfeed деп өзгертілді, сонымен бірге The Hits радиостанциясында да Newsfeed қызметі енгізілді, ал бұрынғы ZM жаңалықтарын оқығандар The Hits-ке ауысты. Жаңа Зеландияның ірі аймақтары үшін – Окленд, Веллингтон, Крайстчерч, Гамильтон, Тауранга және Дунедин қалалары үшін жол қозғалысы туралы хабарлар The Radio Network Окленд студиясынан тікелей эфирде оқылады. Басқа станциялар осы уақытта жарнама көрсетеді. Веллингтон 2006 жылға дейін өз аймақтық жол қозғалысы туралы хабарларын жүргізді. Ауа райы апта ішінде жаңалықтардан кейін оқылады. Әр аймақ үшін жеке ауа райы болжамдары алдын ала жазылып, әр бағдарламамен жаңартылады. Morning Crew Веллингтонда болған кезде таңғы бағдарламада Веллингтон ауа райын тікелей оқыса, ал желінің қалған бөлігінде жаңалықтар оқырманның алдын ала жазылған хабарламалары эфирге шығарылды.