Кіріспе

Юта штатының округі, АҚШ

Эмери округі – АҚШ-тың шығыс-орталық Юта штатындағы округ. 2020 жылғы АҚШ халық санағы бойынша, халық саны 9 825 адамды құрады. Округ орталығы – Касл-Дейл, ал ең ірі қаласы – Хантингтон.

Тарихқа дейінгі дәуір

Сан-Рафаэль аймағына адамдар мыңдаған жылдар бойы қоныстанған, оның ішінде Шөлдік Архаикалық мәдениетінің өкілдері болды, олардан кейін Фримонт мәдениетінің өкілдері қазіргі Эмери округын VI-XIII ғасырлар аралығында мекендеген. Осы өркениеттердің куәлігі көптеген пиктографтар мен петроглифтер панельдерінде сақталған, мысалы, Храм тауының шайыры, Мадди-Крик, Феррон-бокс, Қара Айдаһар каньоны және Бакхорн шайыры – бұл барлық орындар Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген. Юта индейлері де Касл аңғарында қоныстанған.

Ескі испан жолы

Касл аңғарына алғаш рет жергілікті емес адамдар – испан саудагерлері мен зерттеушілері келді. Жазбада алғашқысы – Сильвестр Велес де Эскаланте болды; 1776 жылы ол Уинта алқабы арқылы Солтүстік Ютадан өтті. Испан саудагерлері мен зерттеушілері көп ұзамай оңтүстікке қарай өтетін жолды тауып, оны «Ескі испан жолы» деп атады. Бұл жол Санта-Феден басталып, Колорадо штатының Дюранго қаласына, содан кейін Колорадо өзенінен (бұл кезде Гранд өзені деп аталған) қазіргі Моаб қаласының жанынан өтіп, одан Грин өзеніне дейін, қазіргі Грин өзені орналасқан жерге жетті, одан батысқа қарай Седар тауына дейін созылды. Ол Седар тауының оңтүстік жағымен, Бакхорн жазығы арқылы, Қызыл булақтардан Хантингтон сағасына дейін өтіп, қазіргі көпірден шамамен бір шақырымдай төменде кесіп өтті, содан кейін Коттонвуд сағасына жетті. Феррон сайын, қазір Молен тұрған жерден өтті. Қазіргі Мурдан шығысқа қарай шамамен 2 шақырым жердегі Рочестер жазығынан және қазіргі Эмери қаласынан шығысқа қарай 3 шақырым жердегі Мадди өзенінен өтті. Содан кейін Салина (Солтүстік сарқырама) каньоны арқылы өтті. Одан кейін оңтүстікке бұрылып, Паруан, Маунтин Медоуз, Лас-Вегас (Невада), Барстоу (Калифорния) және жағалауға дейін барды. Бұл жол Касл аңғары арқылы Сан-Хуан, Колорадо, Грин, Дертти Девил және Сан-Рафаэль өзендерінің тік қабырғалы шатқалдарын айналып өтуі керек болды. Санта-Фе мен Юта аймағы арасындағы басты сауда – құлдық еді. Испандықтарға үнді әйелдері мен балаларын сату, болмаса да, испандықтардың Юта аймағына келуінің мақсаты болды. Жолдың тағы бір мақсаты – Калифорниядан Санта-Феге мал, көбінесе жылқыларды айдап әкелу болды. Құл саудасы заңсыз болғандықтан, саудагерлер өздерінің іс-әрекеттерінің және саяхаттары мен зерттеулерінің ауқымы туралы жазбалар сақтамады. «Ескі испан жолымен» саяхат жасағандар Касл аңғарына атау берді, себебі саяхатшылар таңғажайып жартасты формацияларға тәнті болды.

Ертедегі зерттеушілер

Касл-Вэллиге алғаш келген американдықтар – шағыр жылындарды іздегендер, соның ішінде "жоғалған шағыршылар" Джеймс Уоркман мен Уильям Спенсер. Команчи үндістері оларды шағыршылар тобынан айырды, олар Санта-Феге жетеді деп үміттене отырып, Колорадо өзенінің Моаб арқылы өтетін жеріне бет бұрды. Олар Калифорнияға бара жатқан қырық-елу адамнан тұратын испан керуенін кездестірді. 1809 жылы олар керуенге қосылып, Касл-Вэлли арқылы Калифорнияға сапар шекті. 1830 жылы Уильям Уилфскилл Испан жолымен Касл-Вэллиге келді. Ол және оның серіктері шағыр жылындарды іздегендер еді, бірақ оларды осы жерде ұстап тұруға лайықты ештеңе таба алмады. 1853 жылы Армияның топографиялық инженеры Джон У. Ганнисон теміржол салу жолын іздеу үшін Касл-Вэлли арқылы өтті. Осы тапсырманы оған АҚШ-тың соғыс министрі Джефферсон Дэвис жүктеді. Ол өзінің саяхаты туралы егжей-тегжейлі сипаттама қалдырып, Касл-Вэлли арқылы өтетін жолды мұқият белгіледі. Ганнисонның жолы алғаш рет Грин-Ривердің жанында Испан жолымен қиылысты. Ол осы жолмен Грин-Ривердің батысына қарай қысқа ғана қашықтыққа жүрді, бірақ Испан жолы қиын, тасты аймаққа (Синбад рифі) кірген кезде, ол осы нысанды айналып өтетін жолды жасады. Үшінші үкіметтік саяхатшы – Джон С. Фримонт, ол 1853-54 жылдардың қысында келді. Суық ауа-райы оның сапарына үлкен әсер етті. Олар азық-түлік жетіспеушілігінен және жарамсыз жерден зардап шекті. Олар Касл-Вэллиден шығып, Мормонның Паруан деген кішкентай елді мекеніне жеткенше, қиындықтарынан құтыла алмады. 1877 жылдың тамыз айының соңында, Иса Масылшылар шіркеуінің (СДС шіркеуі) президенті Бригам Янг Санпете СДС қауымдастығының президентіне "осы күзде кем дегенде елу отбасын Касл-Вэллиге орналастыруды" бұйрықтап хат жолдады. Бұл бұйрық Бригам Янгтың басшылығымен құрылған соңғы мормондық колонияға әкелді. Бір аптадан кейін, 29 тамызда, Ұлы отарлаушы Янг қайтыс болды. 30 жыл бойы СДС шіркеуінің басшысы болған Янг шамамен 400 қала мен ауылдың құрылысын қадағалап, басшылық етті. Эмери округінің құрылысы оның соңғы жұмысы болды. Янгтың бұйрығы шыққаннан кейін көп ұзамай, Санпете аймағынан бірнеше топтар қоныс аударып, Касл-Вэллиге (Эмери округі) бет алды. Олар Хантингтон, Коттонвуд және Феррон ағындарының бойында қоныстанды. Келесі көктемде (1878) тағы бірнеше отбасы келді. 1878 жылдың көктемінде Элиас Кокс пен Чарльз Холлингсхед колонияны қолдау үшін Хантингтон каньонында ағаш кесетін тіс машинасы (sawmill) құрды. Феррон ағынында қоныс аударушылар жерді өңдеп, суаруға арналған каналды салуға кірісті. Касл-Вэллидегі алғашқы қоныс аударушылардың көпшілігі өзендер мен ағындар бойындағы суға толы жерлерді иеленді, ал 1879 жылға қарай ең жақсы жерлердің көпшілігі алынды. Ютаның аумақтық заң шығарушы органы 1880 жылдың 12 ақпанында Эмери округін құрды. Сипаттамаға болашақ Карбон округінің аумағы да кірді. Ол Юта территориясының губернаторы Джордж У. Эмеридің есімімен аталды, оның өкілеттігі заң талқыланып жатқан кезде аяқталып барады. 1880 жылғы санақ Эмери округінде 556 адам мен 84 ферма бар екенін көрсетті, бірақ бұл көрсеткіш нақтырақ болмауы мүмкін, өйткені көптеген көрнекті қоныс аударушылар округтік тізімге енбеген. 1890 жылы Эмери округінің халқы 2866 адамға жетті. 1880-1900 жылдар аралығында көптеген маңызды каналдар салынды, соның ішінде Хантингтон каналы (1884), Эмери каналы (1885), Кливленд каналы (1885) және Уэйкфилд каналы (1880). Алғашқы каналдардың көпшілігі әлі де қолданыста. 1880 жылдардың басында Денвер және Рио-Гранде Батыс темір жолы Эмери округі арқылы өтетін мүмкін жолдарды қарастырды. Темір жолды Эмери округінің ортасынан өткізудің алғашқы жоспарлары Уасэч жотасының үстіндегі жол тым тік болғандықтан сәтсіз аяқталды. Жол округтің шығыс бөлігіне көшірілді, көптеген елді мекендерді айналып өтті. Осының салдарынан округтің көп бөлігі темір жолдың экономикалық мүмкіндіктерін жіберіп алды, бірақ темір жол келгеннен кейін округтің шығыс шекарасындағы Грин-Ривер тез дамыды.

Экономика

Мал шаруашылығы мен егін шаруашылығы Емери округінің экономикасының негізгі тірегі болды. 1970 жылдары Касл-Дейл мен Хантингтонда ірі көмір шахталарының ашылуы және ірі электр станцияларының салынуы экономиканы өзгертті, соның нәтижесінде халық саны күрт өсті. Бұл саладағы жоғары жалақы бастапқыда орташа табысты арттырды, бірақ көмір және көмір қабатты метан нарығының құлдырауы, сондай-ақ тау-кен өндірісі технологиясының жетілуі осы секторды біраз уақытқа баяулатты немесе кейінге шегерді. Осының салдарынан 1990 жылдан бері жұмыссыздық деңгейі штат деңгейінен жоғары сақталып келеді. Округта әлі де пайдалануға болатын кең ауқымды табиғи ресурстар бар, бірақ жаңа тау-кен қызметінен туындайтын жұмыс орындары технология салдарынан жойылған жұмыс орындарымен салыстырылатын деңгейде болуы мүмкін. 2023 жылы Грин-Ривер маңында "Blue Castle" жобасы деп аталатын атом электр станциясының құрылысын бастау жоспарлануда.

Танымал мәдениетте

2009 жылы "Жұлдыздар жолы" фильміндегі Вулкан планетасының түсірілімдері Грин-Ривердің жанында өтті. 1999 жылғы "Галактика іздеушілері" фильмінде Тим Алленнің "Горигнак" деп аталатын алып тас монстрмен күрескен көріністері Гоблин аңғары мемлекеттік саябағында түсірілді. The Killers тобының 2008 жылғы "Human" синглына түсірілген бейнеклип Гоблин аңғарында түсірілді. Сенімсіз дереккөз: 2009 жылғы қараша.