Кіріспе
Мэриленд штатындағы округ
Сомерсет округі – АҚШ-тың Мэриленд штатындағы ең оңтүстікте орналасқан округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша, округтің халқы 24 620 адамды құрайды, бұл оны Мэриленд штатындағы ең сирек қоныстанған екінші округ етеді. Округ орталығы – Принцесса Анна қаласы. Округ Мэри, Сомерсет ледисінің, сэр Джон Сомерсеттің әйелінің және Томас Арунделлдің, 1-ші Уордур баронының (1560-1639) қызының құрметіне аталған. Ол сондай-ақ Анна Калверттің, Балтимор баронессасының (1615-1649) қарындасы болды, кейіннен оның есімі Анна Арундел округіне берілді, ол 1650 жылы Мэриленд провинциясының үшінші округі ретінде құрылды. Сомерсет округі штаттың Шығыс жағалауында орналасқан. Ол Солсбери, Мэриленд-Делавэр метрополитендік статистикалық аймағының құрамына кіреді. Мэриленд университетінің Шығыс жағалауындағы бөлімшесі Принцесса Анна қаласында орналасқан.
Бастапқы есеп айырысулар
Сомерсет округі ағылшын отаршылдарының қоныстанған және құрылған, ішінара Вирджиния провинциясы/доминионы 1659/1660 жылдары колониядағы квакерлерді англикандық дінге ауыстыруды немесе колонияны тастап кетуді талап ететін заң қабылдауына байланысты болды. Кейін Делмарва түбегі деп аталатын түбектің оңтүстік шетінде орналасқан Вирджинияның Ацкомак округіндегі Вирджиния квакерлерінің тобы 1661 жылы үшінші Балтимор лорды Шарль Кальвертке Мэрилендтің шығыс жағалауына көшіп бару туралы өтініш білдірді. Губернатор бұл мүмкіндікті Вирджинияның ықпалына қарсы өзінің территориясының шекарасын нығайтуға пайдалануға болатынын есептеді. 1632 жылы король Чарльз І-ден алған Корольдік жарғысы Балтимор лордына Потомак өзенінің барлық ұзындығының солтүстігіндегі жерді 40-шы параллельге дейін Мэрилендке берді. Кейінірек Балтимордың рұқсатымен Чесапик шығанағының шығыс жағалауында жүргізілген зерттеулер оңтүстік шекараның Покомок өзенінің сағасы арқылы түбек бойымен жалғасатынын көрсетті. Бұл жердің солтүстік жағалауында "Уоткинс нүктесі" деп белгіленген жартас тізілімімен көрсетілді. Вирджиниялық квакерлер сол нүктеден солтүстікке қарай, Аннемесекс өзенінің оңтүстік жағалауына 1662 жылдың қараша айында қоныстанды. Жеке вирджиниялық англикандық қоныстанушылар тобына Манокин өзені бойымен солтүстікке қарай тағы бір қоныс салуға рұқсат берілді. Осы екі жаңа қоныстың қатарынан Балтимор лорды Шығыс жағалау аумағы үшін үш адамнан тұратын комиссия құрды, оған екі Мэрилендтік және бір Вирджиниялық кірді. Комиссияның мақсаты аумақты бақылау, жаңа қоныстар құру және аймақтағы барлық жер және азаматтық мәмілелерді егжей-тегжейлі тіркеу болып табылды. Балтимор лорды комиссияны Мэрилендтің осы аймаққа деген құқығын нығайту және вирджиниялықтардың кез келген басқыншылық әрекеттерін бақылау үшін пайдалануды жоспарлады.
Вирджиниядан келген шабуыл
1663 жылы Вирджиния штатының белсенді азаматтары Вирджиния Ассамблеясын Вирджиния мен Мэриленд шекарасы Викомико өзенінің сағасынан солтүстікке қарай 30 миль (48 км) жерде жататынын жариялауға көндірді. Ассамблея Викомико өзенінің оңтүстігіндегі Аннемесекс және Манокин елді мекендерінің ішіндегі барлық қоныс аударушылардың Вирджинияға адал болуын қамтамасыз етуге тырысты. 1663 жылғы қазан айының басында Вирджиния штатының Аккомак округынан полковник Эдмунд Скарборо басқаратын әскер Аннемесекс елді мекеніне келді. Олар тұтқындалып, мүліктері тәркіленіп қалады деген қорқыту арқылы адалдыққа ант беруге мәжбүрлеуге тырысты. Скарборо сонымен қатар салыққа қарсы қозғалыстың жетекшісі және отарлық үкіметтің ашық сынышысы болған Стивен Хорсиді (Англиядағы Уайт аралында туған, 1643 жылы Вирджиния штатының Нортгемптон округіне көшіп келген) тұтқындауға жеке тапсырма алған еді. Ол Нортгемптон округының тұрғындары Уильям Коулборн, Рэндалл Ревелл және Амброз Диксонмен бірге 1651 жылғы Трисесимо ди Марти құжатына қол қойған. Скарборо және оның 40 атты әскері 1663 жылғы 11 қазанда Хорсидің жаңа тұрғын үйіне жетіп, оған қарсы Вирджиния Ассамблеясының бұйрықтарын табыс етті. Скарборо Хорсини "тұтқындады", бірақ Хорси Вирджинияға оралудан бас тартты, Мэрилендте қалатынын және король мен Лорд Балтиморға адал болатынын мәлімдеді. Елді мекеннің тұрғындары Скарборо мен оның әскерін елді мекеннен қуды. Олар Манокин елді мекеніне көшіп барды, онда оларды жақсырақ қарсы алды. Сол жердегі ағылшын қоныс аударушылары Вирджиния отарлық үкіметіне адалдық ант беруге дайын болғанмен, Лорд Балтимордың үкіметіне қарсы әрекет етуге мүдделі емес еді. Скарборо Вирджинияға сәттіліксіз оралып, Вирджиния үшін Сомерсет округінің оңтүстігін басып алуға тырысты.
Ертедегі округ басшылары
Жаңа қоныс аударушылар Мэриленд провинциясындағы сегізінші Сомерсет округі үшін үкімет құрды; ол Кент округінің оңтүстік бөлігінен жасалды. Бұл 1642 жылы провинцияның екінші округі ретінде ұйымдастырылған, ол Чесапик шығанағының бүкіл шығыс жағалауын қамтыды. Хорси бірінші округтік сотқа мүше болып сайланды, ол жаңа округті басқарды. Чарльз Кальверт 1665 жылдың 11 желтоқсанында Стивен Хорсиді капитан Уильям Торн, Уильям Стивенс, Джордж Джонсон, Джон Уиндер, Джеймс Джонс және Генри Бостонмен бірге тағайындады. Хорси 1666 жылдың қысы мен көктеміне дейін Сомерсет округтік сотының тұрақты мүшесі болды. Ол 1665 жылы капитан Торнмен бірге Чесапик шығанағы арқылы Чарльз Кальвертпен кездесу үшін сапар шекті, ол оларды округтік комиссарлар қызметіне ант бердірді. Хорси өзін қалыпқа келмейтін адам ретінде және өз нанымы үшін тұруға дайын екенін көрсетті.
Делавэрмен шекаралық даулар
Аудан шекаралары туралы даулар жалғасты, оның ішінде солтүстік шекарасы да. Балтимор өзінің Шығыс жағалауындағы аумағы жарым аралдың соңына дейін, Делавэр өзені шығанақпен қосылатын жерге дейін жетеді деп есептеді. 1680 жылдары Пенсильванияның негізін қалаушы Уильям Пенн осы аумақты өзіне тиесілі деп таластады, себебі оның қолында басқаша шарт болған. Пенн, Балтимор және олардың ұрпақтары шекараны анықтау үшін ұзаққа созылған сот дауына кірісті. Олардың келісімі бойынша Делмарва түбегі екіге бөлінуге тиіс болды, бірақ шекара сызығын Кейп Хенлопен немесе Фенвик аралы арқылы жүргізу керек екендігі туралы келісе алмады. Екі жақта да оған қарсы шығатын көшпенділердің саны аз болды. Бұл шекара 1763 жылы жер өлшеушілер Чарльз Мейсон мен Джеремиа Диксон Транспенсулярлық сызықты (Мейсон-Диксон сызығы) Делавэр мен Мэриленд арасындағы нақты шекара ретінде белгілеген кезде толыққанды шешілді.
Елді мекендердің өсуі
Аумақ жаңа қоныс аударушыларды, негізінен Вирджиниядан, тартуын жалғастырды, және 1666 жылға қарай аймақ провинцияда өз жергілікті үкіметімен округ ретінде құрылу үшін қажетті талаптарға сай келді. 1666 жылдың 22 тамызында лорд Балтимор жаңа округты құру туралы жарлық шығарды, оған толық азаматтық және әскери ұйымды құру кірді. Жарлық округ үшін шериф пен әскери қолбасшыны, сондай-ақ округке қызмет ететін жол салуға жауапты бес жер өлшеушіні бекітті. 1667 жылдың қаңтар айында округ әкімшілігі округтің бөлінуі үшін "Жүздіктер" деп аталған бес бастапқы ауданды белгіледі. Аймақ туралы қосымша мәліметтер жиналған сайын, тағы да жүздеген аудандар қосылды.
Діни қауымдастықтар
Округтің қоныстануы көбінесе Чесапик шығанағынан шығысқа қарай, ал ескі Аккомак округінен солтүстікке қарай жүрді. Алғашқы екі қоныстың тұңғыш қоныстанғандары квакерлер мен англикандар болды; екі топ та Вирджиния колониясының солтүстік бөліктерінен келіп толығу арқасында өсе берді. 1670 жылдары шотланд және ирланд пресвитериандары округке көшіп келе бастады, олардың кейбіреулері Вирджиниядан, ал кейбіреулері Британ аралдарынан келді. 1680 жылдың желтоқсанында округтің белгілі бір мүшесі және өзінің англиканы екенін жариялаған Уильям Стивенс Солтүстік Ирландиядағы Лагган пресвитериясына Сомерсет округіне пресвитериан пасторын жіберу туралы өтініш жолдады. Алғашқы пресвитериан (реформат) пасторы, преподобный Фрэнсис Макми 1683 жылдың басында келді, оның ізінен ирланд пресвитериан пасторлары мен миссионерлердің саны арта түсті. Покомок өзенінің жағасындағы, Сомерсет округінің шығыс (теңіз жағалауындағы) бөлігіндегі Рехобот және Сноу Хилл қалалары округтағы пресвитериан орталықтарына айналды. Осы пресвитериан пасторлары мен миссионерлерінің еңбегі 1706 жылы Филадельфияда американдық пресвитериандықтың алға басушысы болған Пресвитерияның құрылуына әкелді. 1689 жылы Англиядағы 1688 жылғы «Даңқты революция» Рим-католик патшасы Джеймс II-нің жер аударылуына себеп болды. Басқыншылық арқылы жеңіске жеткеннен кейін, протестант голланд билеушілері Вильгельм Оранж-Нассау және Мария Оранжская (Джеймс II-нің протестант қызы) кейіннен король Вильгельм III (1650–1702) және королева Мария II болды. 1689 жылғы Мэрилендтегі «Протестант революциясы» Рим-католик үкіметін құлатты, нәтижесінде Лорд Балтимордың меншік жарғысы күшін жойды. Провинция Корольдік колонияға айналдырылды (кейінгі үкімет патша мен оның министрлерінің бақылауында болды). Елорда Мэриленд штатының оңтүстігіндегі католиктердің бекінісі болған Сент-Мэри-Ситиден Чесапик шығанағының батыс жағалауындағы Кент аралының қарсы жағында орналасқан, жаңадан аталған Аннаполиске көшірілді. 1692 жылы провинциялық Бас Ассамблея Англия шіркеуін провинцияның «бекітілген шіркеуі» ретінде жариялады. Бұл квакерлер мен пресвитериандарға қысым жасады, олардың біразы уақытша саяси лауазымдардан шеттетілді. Олардың саны американдық революцияға дейін баяу төмендеді. Бір ғасырдан астам уақыт бойы округ пен колонияның көп бөлігі плантаторлармен, құл африкалықтардың еңбегімен темекіні тауар дақылы ретінде өндіру арқылы дамыды. Олар көп жылдар бойы өркендеді, бірақ темекі топырақты тоздырды. XIX ғасырдың басында, американдық революциялық соғыстан кейін, кейбір плантаторлар аралас шаруашылыққа көшті. Шығыс жағалауы негізінен ауылдық және құл қоғамының мәдениетіне толы болды. Мэрилендтің басқа бөліктерінде еркін түсті адамдардың үлесі артты, ал штаттағы қаралардың жартысынан астамы Азамат соғысына дейін еркін болды.
Америка тумасы
Англияның колониялары кеңейген сайын, олар Американың түпкілік халқының жерлеріне еніп, оларды басып алды. Жағалау аймақтарында негізінен алгонкин тілінде сөйлейтін тайпалар қоныстанды. Ауру, соғыс және әлеуметтік дүрбелең салдарынан олардың саны азайды. Кейбір тайпалар батысқа, Огайо өзені аңғарына көшіп кетті, ал кейбіреулері солтүстіктегі Ленапе сияқты көрші тайпалармен бірікті. Мэриленд тайпаларының кейбір ұрпақтары сол жерде қалды. Олар отарлаушылармен, соның ішінде ақ келісімшартты қызметкерлермен, африкалық және афроамерикандық құлдармен некелесіп өмір сүрді. Түпкілік американдық аналардың балалары, тіпті аралас нәсілді болса да, көбінесе олардың мәдениетіне сіңіріліп өсті. Католик шіркеуі Мэриленд штатының оңтүстігіндегі түпкілік американдықтардың отбасыларын тіркеді. 20-шы ғасырдың соңында көптеген түпкілік американдық топтар өздерінің қауымдық байланысын сақтап, қайта ұйымдасуға кірісті. Бірнеше тайпа штат тарапынан мойындалды.
Кейінгі округтер
Голландиялық-англо соғысынан кейін голландиялықтар Солтүстік және Оңтүстік өзендерін (Гадсон және Делавэр) жоғалтты. Делавэр шығанағы бойындағы голландиялық колония (2 миль X 20 миль) Мэриленд штатының Дарем округіне айналды, округ орталығы 1665 жылдан 1669 жылға дейін Льюс қаласы болды. 1669 жылы ол 1683 жылға дейін Сомерсет округінің құрамына кірді, содан кейін Уильям Пеннге берілді. 1742 жылы шығыста, мұхит жағасында Вурчестер округі Сомерсет округінен бөлініп, Мэриленд штатының он үшінші округі болып құрылды. 1867 жылы Сомерсет және Вурчестер округтерінің бір бөлігі 22-ші әкімшілік аймақ – Уикомико округін құру үшін берілді. (Мемлекет 1872 жылы алыс таулы батыста 23-ші және соңғы округті құрып, оны Гаррет деп атады.) Округтың тарихи ескерткіштерінің ұлттық тізілімінде көптеген мүліктері бар.
География
АҚШ халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 610 шаршы миль (1 580 км2) құрайды, оның ішінде 320 шаршы миль (829 км2) құрлық, ал 291 шаршы миль (754 км2) (48%) су алабын құрайды.
Мемлекеттік қорғалатын аумақ
Мэриленд штатының Диль аралы жабайы табиғатты басқару аймағы, қорғалатын аумақ, округтің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Ол Диль аралын ғана емес, сонымен қатар Чесапик шығанағының салаларын да қамтиды. Аймақта 9 шақырымнан астам (14 км) тегіс жолдар бар.
Климат
Облыста ылғалды субтропикалық климат (Cfa) басым, барлық айларда температура мұздан жоғары болады, жеті-сегіз айда орташа температурадан жоғары, ал үш айда одан да жоғары болады. Шөлейтте өсетін өсімдіктердің қаттылық аймақтары 7b және 8a.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша округте 26 470 адам, 8 788 шаруашылық және 5 478 отбасы тұратын болды. Халық тығыздығы анықталған жоқ. 11 130 тұрғын үй бірлігі орташа тығыздықпен орналасқан. Округтың нәсілдік құрамы: 53,5% ақ нәсілді, 42,3% қара немесе афроамерикалық, 0,7% азиялық, 0,3% американдық үнді, 1,4% басқа нәсілді, ал 1,7% екі немесе одан көп нәсілді. Испан немесе латын американдықтар халықтың 3,3% құрады. 8 788 шаруашылықтың 27,7%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 42,1%-ы некеде тұратын жұбайлар, 15,3%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, 37,7%-ы отбасы емес, ал 31,5%-ы жеке тұлғалардан тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,37 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,91 адамды құрады. Орташа жас 36,5 жас.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақ бойынша округте 24 747 адам, 8361 үй шаруашылығы және 5444 отбасы тұратын. Халық тығыздығы – 10 055 тұрғын үй бірлігі, орташа тығыздығы көрсетілген. Округтегі нәсілдік құрамы: 56,4% ақ, 41,1% қара немесе афроамерикалық, 0,4% американдық индейлер, 0,5% азиялық, 0% Тынық мұхиты аралдарынан келгендер, 0,5% басқа нәсілдер және 1,2% екі немесе одан көп нәсілдік топқа жататындар. Халықтың 1,3% -ы испаниялық немесе латын американдықтар. Округтегі ең ірі тектік топтар: қара немесе афроамерикалықтар (41%), ағылшын американдықтары (16%), немістер (8%), ирландтар (8%) және итальяндықтар (1%). 8361 үй шаруашылығының 38,30% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 46,1% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 15,1% -ы күйеуі жоқ әйел басқаратын үй шаруашылығы, ал 34,9% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 15,3% жеке адамдардан тұрады, ал 7,2% -ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,37 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,92 адамды құрайды. Округтегі халықтың жас ерекшеліктері: 18 жасқа дейінгілер – 18,5%, 18-24 жас аралығындағылар – 15,7%, 25-44 жас аралығындағылар – 29,5%, 45-64 жас аралығындағылар – 22,2%, 65 жастан асқандар – 14,2%. Орташа жас – 36,5 жас. Әр 100 әйелге 114,6 еркек, ал 18 жастан асқан әр 100 әйелге 119,1 еркек шалысады. Округтағы үй шаруашылығының орташа табысы – 29 903 доллар, ал отбасының орташа табысы – 37 643 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 27 496 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 23 035 долларды құрайды. Жан басына шаққандағы орташа табыс – 15 965 доллар. Отбасылардың 15,0% және халықтың 20,1% кедейлік шегінен төмен жатыр, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 28,4% және 65 жастан асқандардың 19,1% кедейлікте өмір сүреді.
Аудандық комиссарлар
Сомерсет округі Мэриленд штатындағы дәстүрлі округтік үкімет нысаны – округ комиссарларымен басқарылады. Сомерсет округі комиссарлары төрт жылдық мерзімге сайланады; қазіргі барлық комиссарлардың өкілеттіктері 2022 жылы тоқталады. Сомерсет округі комиссарларыАуданы Лауазымы Партиясы 4 Чарльз ЛэрдТөраға Республикалық 5 Рэнди ЛэрдВице-президент Демократ 3 Эльдон УиллингКомиссар Республикалық 2 Даррил ВебстерКомиссар Республикалық 1 Крейг Н. Матис аға Комиссар Демократ б.а. Ральф Д. ТейлорОкруг әкімшісі б.а.
Шерифтер
Стивен Хорси Мэриленд губернаторы тарапынан 1666 жылдың 22 тамызында Сомерсет округінің алғашқы шерифі болып тағайындалды, және Сомерсет округі шериф кеңсесі 2011 жылы 300 жылдық мерейтойын тойлады. Қазіргі шериф - Рональд Ховард (Республикалық), ол 2014 жылдан бері шериф қызметін атқарып келеді.