Кіріспе

Американдық актриса Дана Уэллс Делани (1956 жылдың 13 наурызында туған) – американдық актриса. Карьерасының басында эпизодтық рөлдерде ойнағаннан кейін, Делани ABC телеарнасының «China Beach» (1988–1991) драмасында Колин Макмерфи рөлімен танымал болды, ол үшін 1989 және 1992 жылдары «Primetime Emmy» сыйлығын «Драмалық сериалдағы үздік әйел басты рөлі» номинациясы бойынша алды. Ол «Жарқыраған ұйқы» (1992), «Тombstone» (1993), «Едемге қашып кету» (1994), «Маргарет Сэнгердің тарихы» (1995), «Үйге ұшып кету» (1996), «Шын әйелдер» (1997) және «Толыққанды ояну» (1998) фильмдеріндегі рөлдерімен де танылды. Делани «Супермен: Анимациялық сериал», «Әділет лигасы» және «Әділет лигасы шексіз» фильмдерінде Лоис Лейннің дауысын берді. 2000 жылдары Делани «Пасадена» (2001), «Президио Мед» (2002–2003) және «Құпиялап алу» (2006–2007) сияқты бірнеше қысқамерзімді телесериалдарда басты рөлдерде ойнады. 2007 жылдан 2010 жылға дейін ол ABC телеарнасының «Отбасылық жағдайлар» сериалында Кэтрин Мейфэр рөлін ойнады, ол үшін 2009 жылы «Prism» сыйлығын алды. Содан кейін Делани ABC медициналық драмасында Меган Хант («Body of Proof», 2011–2013) және Amazon Prime Video драмалық сериалында Кристалл Харрис («Hand of God», 2014–2017) рөлін ойнады.

Ерте өмір

Делани Нью-Йорк қаласында интерьер дизайнері Мэри Бернетт Уэллс пен «Койн және Делани» компаниясының бас директоры Джон Джозеф Деланидің қызы болып дүниеге келді. Оның қарындасы Кори және інісі Шон бар. Ол католик дінінде тәрбиеленген. Ол кішкентай кезінде актерлік өнерге түсуді армандағанын айтады. «Адамның актерлік өнерге түсуінің себебі – кішкентай қыз ретінде ата-анасының назарын аударғысы келгені», – деді ол журналиске. 1974 жылы аға Делани мектептің бірінші жылында бір жылдық студент ретіндегі тәжірибесі туралы мақала жазды. «Андовер – өмірімдегі ең жақсы кезең болды», – деп еске алады ол. Ол Стив Маркс оқытатын кино сабағында сыныптасы Джонатан Мит режиссерлік еткен студенттік видеода пайда болды. 1974 жылы мектепті Cum Laude Society мектебінің бөлімінде 378 бітірушінің 80-іне берілген академиялық құрметпен бітірді. Ол Веслиан университетінде театр мамандығы бойынша білім алды, онда (басқа қойылымдар арасында) Мария Ирен Форнес феминистік пьесасының алғашқы қойылымдарының бірінде ойнады. Делани демалыста жазғы кино түсірумен айналысып, 1978 жылы мектепті бітірді. Кейін сұхбатта ол өмірінің осы кезеңінде кейде тамақтану бұзылыстарына ұшырағанын айтты. Делани Голливудқа көшіп, келесі бірнеше жылда «Moonlighting», «Magnum, P.I.» және «Thirtysomething» сияқты телешоуларда эпизодтық рөлдерде жұмыс істеді. Деланидің медбике Колин Макмерфидің басты рөлін ойнауға арналған алғашқы кастингі сәтсіз аяқталды. «Олар мені жеткілікті әдемі деп ойламады», – деді ол сұхбатта. Ақыры ол өзінің келесі кастинге «бобқа кесілген ұзын шашты» көрсетіп, рөлді жеңіп алды, өйткені продюсерлер алғашқы таңдаудан айырылғаннан кейін (Делани шашын фильмге түсірген режиссер Пол Шредердің өтініші бойынша кесіп тастады). «China Beach» 1988 жылдан 1991 жылға дейін апта сайын көрсетіліп, актрисаға бұқаралық ақпарат құралдарының үлкен назарын аударды, сонымен қатар екі Primetime Emmy Award номинациясы мен екі Golden Globe Award номинациясын әкелді. Шоу 1991 жылы төрт маусымнан кейін аяқталды. «China Beach» аяқталғаннан кейін Делани теледидарда, кинода және театрларда тұрақты жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол өзін талантты дауыстау актері ретінде таныстырды. Делани «A Promise to Keep», «Light Sleeper», «Housesitter» және «Fly Away Home» сияқты телефильмдердегі басты рөлдерді жеңіп алды, сондай-ақ «Едемнен шығу» фильміндегі ханым Лиза сияқты даулы рөлдерді сомдады, онда бір кино сыншысы «Сценарий қорқынышты болды, бірақ Дана керемет көрінеді» деп бағалады. 1993 жылдың 21 қыркүйегінде Род Холкомб режиссерлік еткен CBS телефильмі «Донато және қызы» көрсетілді. Онда Делани Чарльз Бронсонмен бірге басты рөлді ойнайды. Делани Бронсонның қызының рөлін ойнайды, екеуі де сериялық кісі өлтірушіге қатысты тергеу жүргізеді. Делани жобаны іске асыру себептерін атап өтті. Ол оқиғаның қызықты болғанын айтып, «Мені екеуінің арасындағы қарым-қатынас қызықтырды. Қазір біз сериялық кісі өлтірушілер туралы көп фильм көреміз, бұл тым көп, сондықтан мен әке мен қыз арасындағы қарым-қатынасты атап өткім келді». Сондай-ақ, ол романтикалық сюжеттің болмағанын ұнатты: «Неге әр фильмде еркек-әйел қарым-қатынасы болуы керек? Неге бұл әйел, оның отбасы және оның жұмысы туралы болмасын? Бұл қиындық болды, өйткені сіз оның күшті және қабілетті болғанын қалайсыз, бірақ сіз оның бір өлшемді болғанын қаламайсыз». Оның тағы бір себебі – Чарльз Бронсонмен жұмыс істегісі келгені. Кей Гарделланың «The Gazette» басылымында жарияланған шолуында ол былай дейді: «Делани мен Бронсон бірге жақсы жұмыс істейді. Бронсон өзінің әдеттегі қатал жігіт имиджінен гөрі жылы, қамқор жағын көрсетеді. Ал Делани, әдемілігімен көзге түседі, полиция қызметкері ретінде белсенді және тиімді». 25 желтоқсанда «Томбстоун» кинотеатрларда көрсетілді. Ол өзінің ең танымал рөлін сомдады, Курт Расселдің Уайт Эрп жанында оның махаббат қызығушылығы және болашақ әйелі Джозефин Маркус рөлінде ойнады. Осылайша ол өзінің карьерасында табысқа жету үшін барлық жағдайды жасады. «Live Nude Girls» фильмінде әйелдер ерлі-зайыптылар кешінде жыныстық фантазияларын ашық талқылады, актерлер арасындағы күшті химиясы бар төменгі бюджетті импровизациялық комедия форматын пайдаланды. Фильмге қатысты пікірлер әртүрлі болды: «Los Angeles Times» газетінің сыншысы Ричард Натале фильмді ұнатты, бірақ аға еркек кино басшылары оны «коммерциялық емес» деп санайды деп жазды; тағы бір сыншы «нағыз қыздар сөзі» деп келісті, бірақ «өте көп мазмұны жоқ» және көрермендер «фильмдегі кейіпкерлерді танымайды». Сондай-ақ, ол Маргарет Сэнгер рөлін ойнады «Жүректің таңдаулары: Маргарет Сэнгер тарихы» (1995) телефильмінде, 1900 жылдардың басында әйелдердің репродуктивтік құқықтары үшін күрескен даулы медбике туралы. 1995 жылы Делани «Translations» Бродвей шоуында ойнады және 1997 жылдың мамырында ол «Phillips Academy» мектебіне театр студенттерімен жұмыс істеу үшін artist-in-residence ретінде оралды. 1998 жылы Делани «Sex and the City» телешоуындағы Кэрри Брэдшоу рөлінен бас тартқаны хабарланды. Ол бұл рөлден бас тартуының себебі бірнеше жыл бұрын түскен ұқсас фильм «Exit to Eden» жөніндегі көрермендердің теріс пікірлері болды. «Sex and the City» сәтті телесериалға айналды, ал Кэрри рөлі Сара Джессика Паркерді әлемдік деңгейде танымал етті. Делани «Family Law» (1999) телесериалының бір эпизодында қару ұстаған ана рөлін ойнады, бұл рөлі үшін Primetime Emmy Award номинациясын алды, бірақ телесериал спонсорлықты жоғалтқандықтан қайта көрсетілмеді. Деланидің дауыстау жұмысының бірінші жұмысы 1993 жылы шыққан «Batman: Mask of the Phantasm» анимациялық фильміндегі Андреа Бомонт кейіпкері болды, бұл «Batman: The Animated Series» танымал телешоуына негізделген. Ол сондай-ақ «Animaniacs» телешоуының тақырып әнінің бір нұсқасында аталды, бұл тағы бір «Warner Bros.» өнімі. Содан кейін ол «Superman: The Animated Series» анимациялық сериалында Лоис Лейн рөлін сомдады, кейін «Justice League» және «Justice League Unlimited» сериалында Лоис Лейн рөлін қайта ойнады. Ол «The Batman» сериалында да осы кейіпкерді сомдады. Ол «Batman: The Brave and the Bold» сериалының бір эпизодында Лоис Лейнның басқа ғаламдағы нұсқасы Вилси рөлінде оралды. Ол 2013 жылы шыққан «Justice League: The Flashpoint Paradox» анимациялық фильмінде де ойнады.

2000-шы жылдар: Теледидар, кино, сахна, Үмітсіз үй шаруасындағы әйелдер

Делани әр түрлі жобаларда жұмыс істеуін жалғастырды, пилоттық фильмдер, телесериалдар, телефильмдер және көркем фильмдерге түсті. Ол NBC телеарнасының "Good Guys/Bad Guys" (2000) драмасында ойнады, Newsweek журналы оны "Сопранолардың көшірмесі" деп атады. Ол қысқа ғана көрсетілген "Pasadena" (2001) сериалында түсті, бұл Fox компаниясының өндірісі болды және "үлкен актерлік құрамы бар, бұрмаланған бай отбасының тарихы" деп сипатталды. Делани бір сұхбатта: "Pasadena-ны қара комедия немесе шынымен трагедия ретінде қарастыруға болады. Қазіргі телесериалдардың көптегенінде мұндай трагедиялық қабаттар жоқ" деді. Ол "Final Jeopardy" (2001) фильмінің актрисасы және атқарушы продюсері болды. New York Daily News телешоулар туралы сыншысы Дэвид Бианкулли оның актерлік өнерін де, продюсерлік жұмысын да жоғары бағалады: "Делани, әрқашан болғандай, көптеген актрисалардан гөрі ойлы және тәуелсіздігімен жақсы". Ол "Presidio Med" (2002) телесериалында дәрігердің рөлін ойнады, ол "дәстүрлі, бірақ жағымды драма, медицинаға берілген кейіпкерлермен және сонымен бірге жеке өмірінде қиындықтары бар" деп сипатталды. Ол "A Time to Remember" (2003) және "Baby for Sale" (2004) сияқты телефильмдерде де түсті. Ол "The Outfitters" (1999), "Mother Ghost" (2002) және "Spin" (2003) сияқты тәуелсіз фильмдердің көркем фильмдерінде ойнады. Театрға оралған Делани Пулитцер сыйлығын жеңіп алған "Dinner With Friends" (2000, Нью-Йорк, Лос-Анджелес, Бостон) пьесасында күйеуінің ізбасарлығын білгеннен кейін "қоғамның қалыптасқан нормаларына" күдікпен қараған өнерлі, бірақ қабілетсіз әйелді ойнады; оның қойылымы көбінесе жағымды пікірлер алды. Ол Шекспирдің "Much Ado About Nothing" (2003, Сан-Диего) пьесасында Беатрис рөлін ойнады, бір сыншы Делани мен актер Билли Кэмпбелл арасындағы "сөздермен айқас"ты "қуаныш" деп сипаттады. 2004 жылдан 2006 жылға дейін Делани "Law & Order: Special Victims Unit", "Boston Legal", "Kojak", "Related", "The L Word" және "Battlestar Galactica" сияқты телешоуларда көптеген эпизодтық рөлдерді ойнады. Ол сондай-ақ, қысқа ғана көрсетілген "Kidnapped" (2006) телесериалында түсті. Бір сыншы: "Делани Элли рөлінде ашулы да, күйзеліске түскендей болады, ал ол және Хаттон (Тимоти Хаттон) басқа актерлер диалогтармен жасай алмайтын нәрсені сөзсіз жасай алады. Олар бай, күрделі Манхэттендіктер және өз балаларын әрқашан қорғай алмайтындығын түсінген ата-аналар ретінде өте сенімді" деп жазды. Делани Дана Деланимен бірге "Vietnam Nurses" теледокументальдық фильмінде өзінің рөлін ойнады, онда олар АҚШ-қа оралғаннан кейін олардың өмірі мен емделуі зерттелді. Los Angeles Times газетінің жазушысы Сьюзан Кингтің айтуынша, Делани "Вьетнамда қызмет еткен медбикелер үшін нағыз қаһарманға айналды", сонымен қатар актриса 1990 жылы "McMurphy Project" деп аталған жалпыұлттық медбикелерді жұмысқа алу бағдарламасында жұмыс істегенін атап өтті. Делани бастапқыда "Desperate Housewives" сериалындағы төрт басты кейіпкердің бірі, Бри Ван Де Камп рөлін ойнаудан бас тартты, өйткені ол "Pasadena" сериалындағы рөліне тым ұқсас болды. Деланидің қосылуына жағымды пікірлер айтылды, бір сыншы: "Дана Деланиді 4-ші маусымда Кэтрин Мейфэр рөліне тағайындау - Черри жасаған ең ақылды шешімдердің бірі. Көптеген актерлер комедия мен драманы үйлестіре алмайды, бірақ Делани бұл жұмысты оңай атқарады" деп жазды. Ол Кэтрин Мейфэр рөлін ойнағаны туралы: "Мен үшін ең қиын нәрсе - бұл шығарманың тонын анықтау болды, өйткені ол өте ерекше тонға ие, сондықтан бұл актерлік шеберліктің қиындығы болды" деді. 2008 жылы ол: "Мен оның өткір тілінен айрылмаса екен деп үміттенемін, өйткені бұл рөлді ойнау әрқашан қызықты" деді. 2008 жылдың 13 мамырында Делани "Desperate Housewives" сериалының бесінші маусымында рөлін қайтадан ойнайтыны және алтыншы басты рөлге ие болғаны жарияланды.

2010 жылдар: Телесериалдар мен фильмдер

2010 жылдың наурызында Делани «Қала» телесериалының екі бөлімді сюжетінде ФБР агенті Джордан Шоу рөлінде пайда болды. Делани 2010 жылы «Отты тыныс алатын» фильмінде Маргарет Розенблатт кейіпкерін дауыстады. Делани «Жайлаулы үй шаруасындағы әйелдер» сериалынан шығып, 2010 жылдың соңында көрсетілуге жоспарланған жаңа ABC сериалы «Body of Proof» басты рөлдерінде ойнады. Сериалда Делани автокөлік апатынан кейін қолдарының шеберлігін жоғалтқаннан кейін медициналық сарапшы болған дарынды нейрохирург рөлін сомдады. Шын өмірде Делани доктор Меган Хант кейіпкеріне ұқсас жағдайды бастан өткерді. Пилоттық эпизодты түсіруге екі апта қалғанда, Деланидің көлігі Санта-Моникада автобуспен соқтығысты, қолының екі саусағы сынды және көлігі толығымен жарамсыз болды. Делани өзінің «Body of Proof» сериалындағы кейіпкерін «күрделі, ақылды және әрі қиын» деп сипаттайды. 2011 жылы Делани People журналының жылдық «100 ең әдемі адам» тізімінде тоғызыншы орынға ие болды. Делани режиссер Джесси Терреромен бірге «Freelancers» қылмыстық драмасында ойнады. Фильмде Роберт Де Ниро, Форест Уитакер және 50 Cent те қатысты. Фильм 2012 жылдың 21 тамызында DVD форматында шықты және қыркүйек айында кинотеатрларда шектеулі көрсетімдерде көрсетілді. 2016 жылдың желтоқсанында Делани Turner Classic Movies телеарнасында бағдарлама жүргізуші болды. Ол Роберт Осборнның орнын толтырып, телеарнада ондаған репортаждарда пайда болды. Делани 2018 жылдың тамызында CBS телеарнасының «Кодекс» драмасына актерлік құрамына қабылданды.

Жеке және қоғамдық өмірі

Делани Голливуд әйелдерінің саяси комитетінің мүшесі болды. 1990 жылдардың ортасынан бері Делани склеродерма зерттеу қорының кеңесінде қызмет етеді және досы Шарон Монскимен бірге склеродермаға ем табу үшін қолдау жинау науқанына көмектесті. Режиссер Боб Сагетпен бірге жұмыс істеп, ол Сагеттің аурудан қайтыс болған қарындасы Гей туралы "For Hope" (1996) телефильмінде ойнады. 2001, 2006 және 2009 жылдары склеродерма зерттеуіне қаражат жинау мақсатында "Celebrity Jeopardy" телешоуына қатысты. Ол 2002 жылы: "Склеродерма көптеген әйелдердің ғана емес, олардың отбасыларының, соның ішінде көптеген балалардың өмірін қиратады" деп түсіндірді. 2009 жылғы маусымда Нью-Йоркте Ақ үйдің әлеуметтік хатшысы Дезри Роджерспен бірге американдық кинематографиялық шығармашылықты дамыту жолдары туралы сахнадағы кездесуде болды. 2009 жылдың тамызында Делани Творчестволық коалицияның тең төрағасы болып тағайындалды, бұл ұйымды Тим Дейлимен бірге басқарды. Ол сонымен қатар "Жоспарлы ата-аналық" ұйымын қолдады және 2006 жылы Нью-Йоркте өткен ұйымның 90 жылдық мерекесіне қатысты. Делани: "Егер Маргарет Сангер 90 жыл бұрын Нью-Йоркте алғашқы клиниканы ашпағанда, елімізде қалай болар еді, елестету қиын" деді. Ол Гейлер мен лесбиянкаларға қарсы жалақорлыққа қарсы альянс ұйымдастырған шараларға қатысты. Ол 2016 жылы Хиллари Клинтонды қолдаған демократ. Делани ешқашан үйленбеген және баласы жоқ. 2006 жылы берген сұхбатында ол жеке өмірі туралы: "Мен 50 жасқа толдым және үйленуге дайынмын. Ол кім екенін әлі білмеймін, бірақ дайынмын. Ол ақылды, қызық және мейірімді болуы керек" деді. Бір жылдан кейін ол: "Неке маған ешқашан үлкен мәселе болған емес, бірақ енді мен дайынмын деп ойлаймын. Мен әлемдегі барлық қызықтылықты басымнан өткердім, көптеген адамдармен таныстым және маған не ұнайтынын анықтадым" деп қосты. Делани (1988 жылы) атақты болуды қызықты деп таппағанын айтты: "Мен "жеке тұлға" емеспін. Мені ешкім танымайды, мен мұны мақтау ретінде қабылдаймын. Мен жарнамамен күрес жасаймын". 2010 жылы Делани Prevention журналына денсаулыққа пайдалы тағамдарды, оның ішінде көкөністерді, тофуды, балықты, глютенсіз макаронды және нанды жейтінін айтты. 2011 жылғы сәуірде Делани People журналының жылдық "100 ең әдемі адам" тізімінде 9-шы орынға ие болды.