Пәкістан Республикасының Ұлттық Банкі

Кіріспе

Пакистанның орталық банкі

Пакистанның мемлекеттік банкі (SBP) – Пакистанның орталық банкі. Оның Конституциясы, бастапқыда 1948 жылғы Пакистан мемлекеттік банкі туралы жарлықта белгіленгендей, 1974 жылдың 1 қаңтарына дейін негізінен өзгеріссіз сақталды, содан кейін банк мемлекеттік меншікке алынып, оның функциялары едәуір кеңейтілді. 1956 жылғы Пакистан мемлекеттік банкі туралы заң, кейінгі түзетулермен бірге, бүгінгі күнгі қызметінің негізін құрайды. Штаб-пәтері елдің қаржы орталығы – Карачи қаласында орналасқан. Банктің толық құрамындағы еншілес компаниясы бар – SBP Banking Services Corporation (SBP BSC), Орталық банктың операциялық бөлімі, Пакистанның 16 қаласында, оның ішінде ел астанасы Исламабад және төрт провинциялық орталықтары Лахор, Карачи, Пешавар, Кветтада филиалдары бар. Пакистан мемлекеттік банкінің басқа да толық құрамындағы еншілес компаниялары бар: Ұлттық банк және қаржы институты (коммерциялық банктерге оқытуды жүзеге асыратын банктың оқу орталығы), депозиттерді сақтау корпорациясы және Пакистан қауіпсіздік баспа корпорациясына меншік құқығы.

Тарих

1947 жылғы 14 тамызда тәуелсіздік алғанға дейін, британдық отаршылдық дәуірінде Үндістанның Резерв банкі сол кездегі бөлінбеген субконтиненттің орталық банкі болды. 1948 жылғы 30 желтоқсанда британдық үкімет комиссиясы Үндістанның Резерв банкінің резервтерін Пәкістан мен Үндістан арасында бөліп берді – Пәкістанға 30 процент (750 млн. алтын), Үндістанға 70 процент. Тәуелсіздікке өту кезінде туындаған шығындар, Пәкістан үлесінен алынған шағын сома (барлығы 230 миллион). 1948 жылғы мамыр айында Мұхаммед Әли Жинна (Пәкістанның негізін қалаушысы) Пәкістан Мемлекеттік банкін құру үшін қадам жасады. Бұл 1948 жылғы маусымда іске асырылды, ал Пәкістан Мемлекеттік банкі 1948 жылғы 1 шілдеде жұмысын бастады. «Пәкістан Мемлекеттік банкі туралы» 1948 жылғы жарлыққа сәйкес, Пәкістан Мемлекеттік банкіне «Пәкістанда ақша-кредит тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында банкноттар шығаруды реттеу және резервтерді сақтау, сондай-ақ елдің валюталық және несие жүйесін оның мүддесіне жұмыс істеу» міндеті жүктелді. Бастапқыда Мемлекеттік банк көбінесе Куаид-э-Азам қолдауымен құрылған өнеркәсіптік отбасылардың есебінен қаржыландырылды. Олар жылдық табысының белгілі бір пайызын банк жұмысына жұмсайтын. Атап айтқанда, 1947 жылдың қыркүйегінен бастап Куаидпен жақсы қарым-қатынаста болған Валика отбасы, Пәкістанның алғашқы тоқыма фабрикасы – Валика Текстиль Миллсінің негізін қалағаннан бері, осы отбасылардың арасында ең үлкен үлес иесі болды. 1956 жылғы «Пәкістан Мемлекеттік банкі туралы» заң күшіне енген кезде Мемлекеттік банк міндеттері кеңейтілді. Бұл заң мемлекеттік банкке «Пәкістанның ақша-кредит жүйесін реттеу және елдің өндірістік ресурстарын толыққанды пайдалануды қамтамасыз ету мақсатында ұлттық мүддеде оның дамуын ынталандыруды» талап етті. 1994 жылғы ақпанда қаржы секторындағы реформалар аясында Мемлекеттік банкке толық автономия берілді. 1997 жылғы 21 қаңтарда үкімет үш түзету жарлығын шығарды (ол 1997 жылғы мамырда Парламент бекітті), бұл автономияны одан әрі күшейтті. Оларға 1956 жылғы «Пәкістан Мемлекеттік банкі туралы» заң, 1962 жылғы «Банк компаниялары туралы» жарлық және 1974 жылғы «Банктерді ұлттандыру туралы» заң кірді. Бұл өзгерістер Мемлекеттік банкке банктік секторды реттеу, тәуелсіз ақша-кредит саясатын жүргізу және Мемлекеттік банкке мемлекеттік қарыздар бойынша лимит белгілеу бойынша толық және эксклюзивті өкілеттік берді. «Банктерді ұлттандыру туралы» заңға енгізілген түзетулер Пәкістан банктік кеңесін (Ұлттық банктердің істерін басқару үшін құрылған мекеме) таратып, кеңестің функцияларын Ұлттық коммерциялық банктердің (ҰКБ) және Дамуды қаржыландыру институттарының (ДФИ) басшыларына, директорлар кеңесіне жүктеді. Мемлекеттік банк олардың тағайындалуы мен қызметтен босатылуына қатысты. Сондай-ақ, банктердің және ДФИ директорлар кеңесінің автономиясы мен жауапкершілігі артты. Пәкістан Мемлекеттік банкі макроэкономикалық мақсаттарға жету үшін дәстүрлі және даму функцияларын атқарады. Дәстүрлі функциялар екі топқа бөлінеді: 1) негізгі функциялар, оның ішінде ноталар шығару, қаржы жүйесін реттеу және қадағалау, банктердің банкі, соңғы кезектегі несие беруші, үкімет банкірі және ақша-кредит саясатын жүргізу. 2) қосалқы функциялар, оның ішінде мемлекеттік борышты басқару, шетел валютасын басқару және т.б., сондай-ақ үкіметке саясат мәселелері бойынша кеңес беру және халықаралық қаржы институттарымен тығыз қарым-қатынас орнату сияқты басқа функциялар. Мемлекеттік банк атқаратын дәстүрлі емес немесе дамыту функцияларына қаржылық базаны дамыту, жинақтау мен инвестицияны институционализациялау, банкирлерге оқыту мүмкіндіктерін ұсыну және басым секторларға несие беру кіреді. Мемлекеттік банк банк жүйесін исламдану процесіне де белсенді қатысып келеді. Банк қаржылық қосылу саясатын белсенді түрде қолдайды және Қаржылық қосылу альянсының жетекші мүшесі болып табылады. Сондай-ақ, ол 2011 жылы Мексикада өткен Глобалды саясат форумында Майя декларациясы бойынша қаржылық қосылуға қатысты нақты ұлттық міндеттемелерді қабылдаған алғашқы 17 реттеуші институттың бірі. 2019 жылы SBP Ұлттық төлем жүйелері стратегиясын іске қосты, ол Пәкістан үшін қазіргі заманғы цифрлық төлемдер инфрақұрылымын дамытуға арналған негізді құрайды.

Before independence on 14 August 1947, during the British colonial era, the Reserve Bank of India was the central bank for the then undivided subcontinent. On the 30th of December 1948 the British Government's commission distributed the Reserve Bank of India's reserves between Pakistan and India—30 percent (750 M gold) for Pakistan and 70 percent for India. The losses incurred in the transition to independence, the small amount taken from Pakistan's share (a total of 230 million). In May 1948 Muhammad Ali Jinnah (Founder of Pakistan) took steps to establish the State Bank of Pakistan immediately. These were implemented in June 1948, and the State Bank of Pakistan commenced operation on 1 July 1948. Under the State Bank of Pakistan Order 1948, the State Bank of Pakistan was charged with the duty to "regulate the issue of bank notes and keeping of reserves with a view to securing monetary stability in Pakistan and generally to operate the currency and credit system of the country to its advantage". Initially, a large percent of the State Bank was funded by industrial families, who Quaid e Azam promoted. They would allot a percentage of their annual profit towards the functioning of the bank. Most notably, the Valika Family would allocate the largest share amongst these families, who also possessed good ties with the Quaid, since September 1947 when the Quaid laid the foundations of the first textile mill of Pakistan, Valika Textile Mills. A large section of the State Bank's duties was widened when the State Bank of Pakistan Act 1956 was introduced. It required the state bank to "regulate the monetary and credit system of Pakistan and to foster its growth in the best national interest with a view to securing monetary stability and fuller utilisation of the country's productive resources". In February 1994, the State Bank was given full autonomy, during the financial sector reforms. On 21 January 1997, this autonomy was further strengthened when the government issued three Amendment Ordinances (which were approved by the Parliament in May 1997). Those included were the State Bank of Pakistan Act, 1956, Banking Companies Ordinance, 1962 and Banks Nationalisation Act, 1974. These changes gave full and exclusive authority to the State Bank to regulate the banking sector, to conduct an independent monetary policy and to set a limit on government borrowings from the State Bank of Pakistan. The amendments to the Banks Nationalisation Act brought the end of the Pakistan Banking Council (an institution established to look after the affairs of NCBs) and allowed the jobs of the council to be appointed to the Chief Executives, Boards of the Nationalised Commercial Banks (NCBs) and Development Finance Institutions (DFIs). The State Bank had a role in their appointment and removal. The amendments also increased the autonomy and accountability of the chief executives, the Boards of Directors of banks and DFIs. The State Bank of Pakistan also performs both the traditional and developmental functions to achieve macroeconomic goals. The traditional functions may be classified into two groups:
1) The primary functions including an issue of notes, regulation and supervision of the financial system, bankers' bank, lender of the last resort, banker to Government, and conduct of monetary policy. 2) The secondary functions including the agency function like management of public debt, management of foreign exchange, etc., and other functions like advising the government on policy matters and maintaining close relationships with international financial institutions. The non traditional or promotional functions, performed by the State Bank include the development of a financial framework, institutionalisation of savings and investment, provision of training facilities to bankers, and provision of credit to priority sectors. The State Bank also has been playing an active part in the process of Islamisation of the banking system. The Bank is active in promoting financial inclusion policy and is a leading member of the Alliance for Financial Inclusion. It is also one of the original 17 regulatory institutions to make specific national commitments to financial inclusion under the Maya Declaration during the 2011 Global Policy Forum held in Mexico. In 2019, the SBP launched the National Payment Systems Strategy to lay out a framework for Pakistan to foster a modern digital payments infrastructure.

Өтімділікті реттеу

Сонымен қатар, Пакистан Мемлекеттік Банкіне өсім мен инфляция жөніндегі Үкіметтің мақсаттарына сәйкес ақша-несие және несие саясатын жүргізу, сондай-ақ Ақша-несие және фискалдық саясатты үйлестіру кеңесінің ұсыныстарын ескере отырып, макроэкономикалық саясаттың мақсаттарына қол жеткізуге тырыспай, жауапкершілік жүктелді. Мемлекеттік банк түрлі салалар мен секторларға несие ағынының көлемін және бағытын реттейді, ақшалай басқарудың тікелей және жанама құралдарын қолданады. 1980 жылдары Пәкістан қаржы секторын реформалау бағдарламасын бастады, нәтижесінде маңызды өзгерістер болды. Бұл өзгерістер ақшалай басқару тәсілін өзгертіп, әкімшілік бақылау мен сандық шектеулерді нарыққа негізделген ақшалай басқаруға ауыстырды. M2 аралық мақсатына жету үшін резервтік ақшаны басқару бағдарламасы жасалды, ол резервтік ақшаның жоспарланған траекториясын сақтау арқылы іске асырылады. Пакистан Мемлекеттік Банкі қазір қолданыста жүрген көптеген банкноттардың пішіні мен дизайнын өзгертті. Бұл қадамдар алаяқтық қызметтердің алдын алу мақсатында жасалды.

Валюталық басқару стратегиясы

Коммерциялық банктерге Пакистан мемлекеттік банкі (SBP) қолма-қол ақшаны өңдеу функцияларын, оның ішінде банкноттарды сұрыптау, тексеру және жинауды сыртқы компанияларға тапсыруға рұқсат береді.

Әкім

SBP-нің бас лауазым иесі – губернатор. Жамиль Ахмед қазіргі (2022) СБП губернаторы.