Кіріспе

Бұл бетте мүсін және мүсін жасау саласындағы терминдер мен жаргон түсіндіріледі. NOTOC

арматура

Арматура – модельденген мүсінді қолдау үшін ішкі қаңқа немесе скелет. Кішкентай мүсіннің әдеттегі арматурасы қалың сымнан жасалады, ол негізгі пішін беру үшін иіліп, бұрылады. Көбінесе арматура аяқталған мүсіннің негізінен бірін-екі немесе бірнеше штырь қалдырылатындай етіп жасалады, бұл оны тұғырға бекітуді жеңілдетуге мүмкіндік береді.

қоспа

Материалдың пішінділенуі және қабатталып құрастырылуы процесі, көбінесе арматураның үстінде, қажетті бейне жасау үшін қолданылады. Дәстүрлі түрде мүсіндеу үшін саз пайдаланылады, бірақ гипс одан кем қалаулы, бірақ арзан балама болып саналады. Көбінесе қосымша әдіспен жасалған мүсін уақытша болып келеді, ол тас немесе қоладан тұрақты нұсқа жасау үшін пайдаланылады.

жинақтау

Ассемблаж – табылған заттардан құрастырылған мүсін. Әдетте, ассемблаж пайдаланылған түпнұсқа заттарды жасырмайды, егер оларды жаңа қырынан көрсетуге тырысады немесе пішіндер жиынтығынан бейнелі мүсін жасайды.

қаптама

(Италия) Мүсіннің кішкентай терракоталық эскизі: макетті қараңыз.

кесу

Кесу – ең ежелгі мүсіндік техникалардың бірі. Бұл – азайту арқылы жасалатын өңдеу процесі; мүсінші тығыз блоктан бастап, кескіштер мен басқа да құралдарды пайдаланып артық материалды алып тастап, аяқталған бейнені "көрінеуге" жеткізеді. Дәстүрлі кесу материалдарына тас, әсіресе мәрмәр, және ұсақ ұйымды ағаштар жатады.

құю

Құю – мүсіннің бір немесе бірнеше көшірмесін жасау тәсілі. Әдетте, бастапқы мүсін қалыпты жаймен жасалады және құрғағанда қатты болатын қалыптау материалымен жабылады. Кейін қалыпты бөліп, бастапқы мүсінді шығарып алады. Қалып қайта жиналғаннан кейін, ең қарапайым түрінде құю материалы бос кеңістікке құйылады және бекітілуіне қалдырылады. Дәстүрлі түрде, балқытылған қола құю материалы ретінде қолданылады, бірақ қазіргі кезде шайыр сияқты басқа да материалдар да қолданылады. Құйма мүсін салқындағаннан немесе қатайғаннан кейін, оны шығару үшін қалып тағы да бөлінеді және келесі көшірмені құюға дайын болады. Егер балқытылған қола қолданылса, дайын туынды қуыс болуы үшін, жоғалған балауыз немесе осыған ұқсас тәсіл қолданылуы жиі. Содан кейін құйма мүсінге қалып іздері мен басқа да ақауларды жою үшін қосымша жұмыстар жасалуы мүмкін. Мүсінші туындыны аяқтау үшін патина жағуы мүмкін.

Цемент қоры

Ciment Fondu – Kerneos (бұрынғы Lafarge Aluminates) компаниясының өнеркәсіптік қолдану үшін жасаған, бірақ мүсіншілер арасында кеңінен таралған өнім. Бұл кальций алюминат цементінің бір түрі, ол қалыптар жасауға немесе сыртқы жұмыстарды жүргізуге қолданылады. Әдетте Ciment Fondu шыны талшығымен күшейтілген композиттік материал ретінде қолданылады, қалып бірнеше қабаттап салынады. Ол тез бекіп, 24 сағат ішінде толық күшіне жетеді.

салқын құйылған қола

Қазіргі заманғы мүсін құю әдісі, онда құю материалы ұнтақталған қола қосылған шайыр болып табылады. Аяқталған мүсіннің беті дәстүрлі қоладан құйылған мүсінге өте ұқсас, бірақ одан әлдеқайда жеңіл болады.

тікелей ою

Сонымен қатар "taille directe" деп те аталады. Бұл мүсіндеудің жоспарланбаған тәсілі, онда мүсінші дайын мүсінді аралық модельдер немесе макеттерді пайдаланбастан тікелей кесіп шығарады. Мүсінші көбінесе есте сақтау арқылы жұмыс істейді, алайда Корнелия Ван Аукен Чапин сияқты кейбіреулері алдына модель қойып жұмыс жасайды. Бұл тәсіл 20-ғасырдың басында кеңінен танымал болды және белгілі бір жағынан алғашқы өнерде қолданылған тікелей тәсілге қайта оралу ретінде қарастырылды.

Гидрокаль

Гидрокал – негізінен Париж гипсінен және аздаған Портленд цементінен тұратын АҚШ-та шығарылатын өнім. Гидрокал, оған ұқсас Гидростон, Ультракал, Дюракал және басқа формулалар мүсіндерді, өнер туындыларын және қалыптарды құю үшін қолданылады. Бұл өнімдер қара гипстен әлдеқайда берік және мықтырақ, бірақ жаңбырда тез бұзылатындықтан, тек ішкі пайдалануға арналған.

тікелей емес

Жайлап кесу – бұрыннан дайындалған үш өлшемді модельдерді пайдалануды қамтиды. Бұл әдетте кәсіби шеберге тапсырылады, ол нүктелеу машинасының көмегімен модельді тасқа көшіреді. XIX ғасырдың екінші жартысынан бастап және XX ғасырдың басына дейін барлық тас мүсіндер дерлік тікелей емес кесу әдісімен жасалған.

кинетикалық мүсін

Кинетикалық мүсін – қозғалатын мүсін. Бұл қозғалыс көрерменмен өзара әрекеттесу арқылы немесе моторлар немесе ауа ағындары сияқты автоматты түрде қоздырылуы мүмкін, мысалы, мобильдегідей.

модельдеу

Макет – аяқталған мүсіннің кішірейтілген үлгісі. Ол толық көлемді мүсінді жасауға кеткен шығын мен еңбектің орнына пішіндер мен идеяларды көруге және сынауға мүмкіндік береді. Суретшінің эскизі немесе сызбасы сияқты, макет мүсінші үшін алғашқы жоба болып табылады. Тапсырыс бойынша жасалған мүсіндер, әсіресе ескеретін монументалды қоғамдық мүсіндер үшін, макет клиентке аяқталған жұмыстың жоспарланған орынға қалай орналасатынын көрсету үшін пайдаланылуы мүмкін.

модельдеу

Модельдеу – мүсін жасаудың ең көп таралған техникаларының бірі. Бұл қосымша процесс, онда материал бірте-бірте жиналып, дайын мүсін жасалады. Қашап жасаудан айырмашылығы, мүсінші материалды алып тастау немесе қайта пішіндіру арқылы қателерді түзету мүмкіндігіне ие. Модельдеуге жұмсақ немесе пластикалық материал қажет, ол кейіннен қаттыру үшін бекітіледі немесе күйдіріледі. Модельдеуге жиі қолданылатын материалдар: саз, балауыз, гипс және қағаз-маше. Көбінесе модельдеу материалының беріктігі шектеулі болады және оған арматураның қолдауы қажет.

қапшық

Қалып – мүсіннің кері бейнесі, ол мүсіннің көшірмелерін жасау үшін қолданылады. Қалыпты құруға қолданылатын материал бастапқы мүсіннің беткі детальдарын дәл көшіруі керек, сонымен қатар құю кезінде пішінін сақтауға жеткілікті мықты және көп рет құюдан кейін де детальдарды сақтай алатындай икемді болуы тиіс. Көбінесе қолданылатын қалып материалдарына резеңке, әсіресе латекс резеңкесі, гипс және цемент-фонд сияқты композиттер жатады.

пластлен

Пластилин – мүсіндер жасауға қолданылатын майға негізделген қамыр. Оның суға негізделген қамырдан басты артықшылығы – ол қысқармайды, жарылмайды және кеуіп қалмайды, сонымен қатар оны ұзақ уақыт бойы жұмысқа қолдануға болады.

гипспен құйылған

Гипстен жасалған қалып – мүсіннің гипспен құйылған көшірмесі. Гипстен жасалған қалып түпнұсқа мүсіннің егжей-тегжейін дәл бейнелей алады, бірақ көбінесе одан әлдеқайда аз беріктікке ие. Ол жиі құю процесінің кезеңі ретінде қолданылады.

бағыттау машинасы

Нысанды өлшеу машинасы модель немесе макеттен өлшеу нүктелерін тасқа немесе ағашқа дәл көшіруге арналған, соның арқасында нақты көшірме жасауға болады. Бұл әдіс тікелей емес қашау әдісі деп аталады.

қаталдандыру

Жұмыстың негізгі пішіндерін, ешқандай бөлшектер жасамас бұрын қалыптастыру процесі.

құм құю

Темірді құю үшін жиі қолданылатын құю әдісі, онда қалып тығыздалған құмнан жасалады. Өзінің сипаты бойынша, қалыпты бір рет қана қолдануға болады және әр құю үшін қайта жасау қажет.

материалдарға адалдық

Тікелей қашап жасау процесі немесе әдісі, онда мүсінші бейнеленген нысанға қарағанда, қашалатын блоктың ерекшеліктеріне көбірек назар береді. Блокты қашау кезінде ашылған түс өзгерістері мен кемшіліктер аяқталған мүсінде ерекшелік ретінде пайдаланылады. Мүсінші қашау барысында қандай кемшіліктер көрінетінін алдын ала білмейтіндіктен, икемді және еркін тәсіл қажет.