Кіріспе

Американдық еврей инженері, сол аттас экономист Пауль Баран (туған күні Песах Баран '/b//æ//r//ən/; 29 сәуір 1926 – 26 наурыз 2011) – компьютерлік желілерді дамытудың пионері болған американдық еврей инженері. Бүгінде әлемдік компьютерлік желілердегі деректерді таратудың басты құралы болып табылатын пакеттік коммутацияны екі тәуелсіз ойлап тапқандардың бірі болды. Ол сондай-ақ бірнеше компания құрып, қазіргі заманғы цифрлық байланыстың маңызды бөлігін құрайтын басқа да технологияларды жасады.

Ерте өмір

1926 жылы 29 сәуірде Гродно қаласында (сол кезде Екінші Польша Республикасы, ал 1945 жылдан Беларусь құрамына кірген) дүниеге келген. Ол литвалық еврей отбасындағы үш баланың ең кішісі болды, оның иврит есімі "Песах" еді. Оның отбасы 1928 жылы 11 мамырда АҚШ-қа көшіп, Бостонға, кейін Филадельфияға қоныс аударды, онда оның әкесі Моррис "Моше" Баран (1884–1979) азық-түлік дүкенін ашты. 1949 жылы Дрексел университетін (бұрын Дрексел технология институты) электротехника мамандығы бойынша бітірді. Одан кейін ол Эккерт-Мокли Компьютерлік компаниясына қосылды, онда ол АҚШ-тағы алғашқы коммерциялық компьютерлердің бірі – UNIVAC модельдері бойынша техникалық жұмыс істеді. 1955 жылы Эвелин Мерфиге үйленді, Лос-Анджелеске көшіп, Хьюз Эйркрафт компаниясында радарлық деректерді өңдеу жүйелерінде жұмыс істеді. 1959 жылы ол UCLA-да инженерлік ғылымдары бойынша магистр дәрежесін алды, оның ғылыми жетекшісі Джеральд Эстрин болды, ол кешкі сабақтарға қатысты. Оның диссертациясы әріптерді тануға арналған.

Пакетпен ауыстырылатын желі құрылымы

1959 жылы RAND корпорациясына қосылғаннан кейін Баран "өміршең" коммуникациялық жүйені жобалау міндетін алды. Бұл жүйе суық соғыс кезінде ядролық қарудан келген зақымдануға қарамастан, байланыс нүктелері арасындағы байланысты сақтай алатын еді. Сол кезде американдық әскери байланыс жүйелерінің көпшілігі жоғары жиілікті байланыс арналарын пайдаланды, олар ядролық шабуыл кезінде сағаттаған бойы істен шығуы мүмкін еді. Баран RAND директоры Франклин Р. Коллбомның дәстүрлі AM радиожелілері арқылы төтенше жағдайлардағы байланыс бойынша бұрынғы жұмысын автоматтандыруға шешім қабылдады және таратылған релелік түйін архитектурасының өміршең болуы мүмкін екенін көрсетті. Римдегі Әуе Даму Орталығы бұл идеяның іске асырылатынын көп ұзамай дәлелдеді. Баран және оның командасы сол кездегі мини-компьютер технологиясын пайдалана отырып, әртүрлі деңгейде байланысқан түйіндер массивінің негізгі байланысын сынау үшін симуляциялық кешенді жасады. Яғни, n-дәрежелі байланысқа ие желіде әр түйінде n байланыс болады. Симуляция кездейсоқ түрде түйіндерді "жойды" және содан кейін байланыста қалған түйіндердің пайызын тексерді. Симуляцияның нәтижесі көрсеткендей, n ≥ 3 болатын желілердің 50% түйін жоғалған жағдайда да төзімділігі айтарлықтай артты. Баран симуляциядан алған түсінігі – артық көшірмелердің маңыздылығы еді. Оның алғашқы жұмысы 1960 жылы RAND есебі ретінде жарияланды, ал келесі екі жылда техниканы кеңейте түсіндіретін көптеген мақалалар жарық көрді. Өміршеңдігін дәлелдегеннен кейін Баран және оның командасы осы дизайның тұжырымдамалық үлгісін көрсетуі керек болды, осылайша оны құруға болады. Бұл жоғары деңгейдегі схемаларды қамтыды, олар операцияны, құрылысты және қажетті желіні құру үшін қажетті барлық компоненттердің құнын егжей-тегжейлі сипаттайды, сондай-ақ жаңа артық байланыстар туралы түсінікті де пайдаланды. Нәтижесінде алғашқы сақтау және жіберу дерек қабатының коммутациялық протоколдарының бірі, байланыс күйі / қашықтық вектор маршруттау протоколы және дәлелденбеген қосылымға бағытталған тасымалдау протоколы пайда болды. Дизайнның толық мәліметтерін 1964 жылы RAND баспасында жарияланған "Таратылған коммуникациялар туралы" есептер сериясынан табуға болады. Бұл дизайн сол кездегі телефон дизайнына қарсы болды, өйткені желі орталығына арзан және сенімсіз түйіндерді, ал соңғы нүктелерде ақылдырақ "мультиплексорлар" орналастырылды. Баранның айтуынша, оның дизайны телефон компаниясының жабдықтары сияқты сенімді болу үшін қымбат "алтын жалатылған" компоненттерді қажет етпейді. Баран ұсынған таратылған желі зақымданудың орнын айналып өтуге арналған еді. Ол орталықтандырылған бір байланыс емес, көптеген нүктелер арқылы басқалармен байланыс жасады. Схеманың негізі – ақпаратты желіге жібермес бұрын "блоктарға" бөлу еді. Бұл деректердің жылдам таралуына және коммуникациялық арналардың тиімді пайдаланылуына мүмкіндік берді. Әр блок жеке жіберілді, әртүрлі жолдармен жүріп, олар түйінге жеткенде біріктірілді.

Идеяны сату

«Таратылған коммуникациялар» жарияланғаннан кейін ол өзінің командасының нәтижелерін көптеген тыңдаушыларға, соның ішінде AT&T инженерлеріне (сол кезде Пол Баран желілік жобалау ұсынысында сілтемелер ретінде қолданған T1 схемасының бірінші буынының техникалық талаптарын ұсынған Bell Labs инженерлерінен шатастырмау керек) таныстырды. Кейінгі сұхбаттарда Баран AT&T инженерлерінің дауыс байланысы үшін арналмаған физикалық тізбектер туралы идеясын қалай сынайтынын айтты, кейде Баран дауыстық телекоммуникацияның қалай жұмыс істейтінін түсінбейтінін мәлімдеді. Ұлыбританияның Ұлттық физикалық зертханасындағы Дональд Дэвис та осы идеяны ойлап, сынақ желісін іске қосты. Баран Дэвис өздігінен осы идеяға келгенін мойындауға қуанды. Дэвиске жіберген электрондық хатында ол былай деп жазды: «Сіз бен мен пакеттік коммутацияның мәнін бірдей түсінеміз, себебі сіз бен мен тәуелсіз түрде бірдей элементтерді ойлап таптық». 1970 жылдардың басында ол бұл теорияны пакеттік коммутация желілерінің өнімділігін модельдеу үшін қолданды. Алайда, Клайнроктың ерте жұмысы пакеттік коммутация тұжырымдамасын тудырды деген пікірге басқа интернет-пионерлер, Баран және Дэвис келіспейді. Баран мен Дэвис тарихшылар мен АҚШ Ұлттық өнертапқыштар даңқы тарапынан Интернетті қоса алғанда, қазіргі заманғы компьютерлік желілерде қолданылатын цифрлық пакеттік коммутация тұжырымдамасын тәуелсіз түрде ойлап тапқандары үшін мойындалды. 1969 жылы АҚШ-тың Advanced Research Projects Agency (ARPA) компьютерлік ресурстарды бөлісу үшін терминалдар желісін құру идеясын әзірлеуді бастағанда, олар қарастырған анықтамалық материалдарға Баран мен RAND корпорациясының «Таратылған коммуникациялар» томдары кірді. 1980 жылдардың басында Баран PacketCable, Inc компаниясын құрды, «импульстік төлемді телеарналарды, жергілікті түрде жасалған бейнемәліметтерді және пакеттелген дауыс беруді қолдау үшін». PacketCable, сондай-ақ Packet Technologies деп те аталады, StrataCom компаниясынан бөлініп, телефония нарығы үшін пакеттік дауыс технологиясын коммерцияландырды. Бұл технология алғашқы коммерциялық стандартқа дейінгі Асинхронды беріліс режимінің өнімдеріне әкелді. Ол 1980 жылдардың ортасында дискретті көп тонды модем технологиясын ойлап тапқаннан кейін Telebit-ті құрды. Бұл ортогональді жиілікті бөлу мультиплексін пайдаланған алғашқы коммерциялық өнімдердің бірі болды, кейіннен DSL модемдер мен Wi-Fi сымсыз модемдерде кеңінен қолданылды. 1985 жылы Баран «Ricochet» желісін іске қосқан алғашқы сымсыз интернет компаниясы Metricom-ды құрды. Кейіннен ол Plaster Networks компаниясын құрды, үй немесе шағын кеңседегі желілік құрылғыларды қосу үшін қажетті жаңа шешім ұсынды. Баран пакеттік коммутациядағы жұмысын сымсыз спектр теориясына дейін кеңейтіп, сымсыз спектрді пайдалану үшін «балабақша ережелері» деп атаған қағидаларды жасады. Желілік өнімдердегі жаңалықтарынан басқа, ол есіктің алдындағы қаруды анықтайтын құрылғыны да ойлап тапқан. 1997 жылы ол Дрексел университетінде диплом беру салтанатында сөз сөйлегенде құрметті докторлық дәрежесін алды.