Кіріспе

1975 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері көптеген су үстіндегі кемелерін қайта жіктеді, крейсерлер, фрегаттар және мұхитты қорғау кемелері үшін терминологияны және корпус жіктеу белгілерін өзгертті.

1975 жылға дейінгі жіктеу

1950-1975 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштерінде үш түрлі жылдам әрекеттік топты сүйемелдеуші кемелер және бір түрлі конвой сүйемелдеуші кеме болды. Әрекеттік топты сүйемелдеуші кемелер – крейсерлер (корпус жіктеме белгілері CAG/CLG/CG), фрегаттар немесе эсминец басшылары (DL/DLG) және эсминецтер (DD/DDG); конвой сүйемелдеуші кемелер – мұхит сүйемелдеушілері (DE/DEG), көбінесе эсминец сүйемелдеушілері деп аталды, себебі олар Екінші дүниежүзілік соғыс кемелерінің таңбалауын және сериялық нөмірін сақтап қалды. 1970-ші жылдардың басында жаңа мұхит сүйемелдеуші кеме қосылды – патрульдік фрегат (PF), бұл таңбалау Екінші дүниежүзілік соғыста бұрын қолданылған, ал 1975 жылы бұл жіктемелер крейсер (CG), эсминец (DD/DDG) және фрегат (FF/FFG) болып қарапайымдастырылды. 1975 жылға дейінгі жіктеме бойынша крейсерлер – Екінші дүниежүзілік соғыстағы артиллериялық крейсерлермен шамалас ірі кемелер, олар негізгі беттік күреске арналған. Біреуін (Long Beach) қоспағанда, барлығы да Екінші дүниежүзілік соғыстың артиллериялық крейсерлерінен (CL/CLG немесе CA/CAG) өзгертілген, олар Талос немесе Терриер зениттік ракеталарын (SAM) және кейбір жағдайларда Тартар ракеталарын тасымалдады. Бұл кемелер мен басқарылатын ракеталық фрегаттардың басты міндеті – советтік кемеге қарсы круиздік ракеталарды ұстау болды. Әр авиациялық топқа бір крейсер бекітілді. Крейсерлерді қайта жабдықтаудың көп бөлігі жаңа теңіз SAM-дарын жылдам орналастыру үшін жасалды, ал басқарылатын ракеталық фрегаттар жобаланып, құрылысқа кірістірілді. Крейсерлерді қайта жабдықтау салыстырмалы түрде аз болды, себебі олардың құны жоғары болды және фрегаттар крейсерлерге шамалас қару-жарақтарды тасымалдай алатын. 1950-1975 жылдары фрегаттар – крейсер мен эсминецтердің арасындағы жаңа типті, үлкен әрекеттік топты сүйемелдеуші кемелер ретінде қарастырылды. Алғашқы кеме ASW крейсері ретінде қайта жіктелді; келесі төртеуі өте үлкен AAW (артиллериялық) эсминецтер (DL) болды, ал қалғандары негізінен DLG ретінде жіктелген басқарылатын ракеталық эсминецтер болды. Олар орта қашықтықтағы Терриер ракетасын, бірақ шабуылдық (стратегиялық) қаруды тасымалдамады. Эсминецтер Екінші дүниежүзілік соғыс үлгілерінен ең кішкентай жылдам әрекеттік топты сүйемелдеуші кемелер ретінде дамытылды. DD жылдам ASW кемелері болды; DDG – қысқа қашықтықтағы Тартар ракетасын тасымалдайтын AAW кемелері. Мұхит сүйемелдеушілері – Екінші дүниежүзілік соғыстағы эсминец сүйемелдеушілерінің эволюциясы. Олар конвойларды сүйемелдеу үшін, соғыс кезіндегі жылдам өндіріс немесе бейбіт уақыттағы төмен құнмен көптеп өндіру үшін арналған. DE – ASW кемелері; DEG – Тартар ракеталары бар AAW кемелері. АҚШ фрегаттарының жіктемесі басқа елдердің теңіз күштерінде қолданылмады; ұқсас кемелер шетелде крейсерлер немесе эсминецтер болып саналды. Мұхит сүйемелдеуші кемелерінің түрі шетелдік фрегаттарға (конвой сүйемелдеушілеріне) сәйкес келді.

"Крейсерлік алшақтық"

Кеңес Одағы "бағытталған зымырандық крейсерлерді" ұзын қашықтықтағы кемеге қарсы зымырандармен қаруланған ірі соғыс кемелері деп анықтады. "Крейсер" термині екі ірі тікұшақ тасымалдаушыны (Москва класы) да қамтыды. АҚШ-тың фрегаттарымен тең кемелер "ірі су астына қарсы кемелер" деп жіктелді, бірақ олардың үлкендері Батыс теңіз күштерінде "крейсерлер" деп аталды. Бұл 1974 жылға қарай АҚШ қызметінде крейсерлер деп саналатын бар болғаны алты кеме болды деген тұжырымға әкелді, ал Кеңес Одағында 19 крейсер қызметте болды, тағы жетісі салынып жатты. (Барлық көрсеткіштер тек қана артиллериялық қарумен жабдықталған крейсерлерді қоспағанда). Кеңес кемелерінің барлығы екі кемеден басқа салыстырмалы түрде кішкентай болды, АҚШ фрегаттарымен шамалас және АҚШ крейсерлерінен әлдеқайда кіші. Дегенмен, олардың көпшілігінде АҚШ-тың 1980 жылға дейін Гарпун зымыраны енгізілгенге дейін болмаған ауыр кемеге қарсы зымырандық батареялар болды. АҚШ пен Кеңес Одағының "крейсер" терминіне берген анықтамаларының өзгешелігі АҚШ және Кеңес теңіз күштерін салыстырғанда саяси мәселелер тудырды. АҚШ пен Кеңес крейсерлік күштерін салыстыратын кестеде алты АҚШ кемесіне қарсы 19 Кеңес кемесі көрсетілді, тіпті 21 АҚШ "фрегаты" Кеңес "крейсерлерінен" гөрі үлкен немесе олармен тең болғанына қарамастан. Бұл "крейсерлік алшақтық" деген қате түсінікке әкелді.