Кіріспе
Норвегия гуманистік қауымдастығы (Human Etisk Forbund; HEF) – 130 000-нан астам мүшесі бар әлемдегі ең ірі зайырлы гуманистік қауымдастықтардың бірі, халық санына шаққандағы мүшелерінің саны бойынша бұл HEF-ті әлемдегі ең ірі ұйымға айналдырады. Қауымдастық Fri tanke (Еркін ой) журналын жариялайды.
The Norwegian Humanist Association (Human Etisk Forbund; HEF) is one of the largest secular humanist associations in the world, with over 130,000 members. making HEF by far the largest such association in the world in proportion to population. The association publishes the magazine Fri tanke (Free Thought).
Тарих және қызмет
1956 жылы құрылған HEF Халықаралық гуманистік және этикалық одақтың (IHEU) мүшесі. Норвегия гуманистік қауымдастығы – діни емес, адамгершілік құндылықтарға негізделген этикалық көзқарасты ұстанатын адамдар үшін құрылған ұйым. Оның көптеген мүшелері агностиктер немесе атеистер. HEF IHEU-дің келесі мәлімдемесін қолдайды: Гуманизм – демократиялық, теистік емес және адамдардың өміріне мағына беруге және оны қалыптастыруға құқығы мен жауапкершілігі бар екенін білдіретін этикалық ұстаным, сондықтан ол табиғаттан тыс шындықтарды қабылдамайды. Бұрынғы HEF бас хатшысы Леви Фрагелл 1988–2003 жылдары IHEU президенті болды, ал кейіннен IHEU-дің Өсу және даму комитетінің төрағасы қызметін атқарды. 2021 жылдың қыркүйегінен бастап Кристиан Ломсдален ұйымның басқарма төрағасы болып табылады. Жарғысына сәйкес, ұйым гуманистік рәсімдерге қолжетімділікті қамтамасыз ету және гуманизм туралы білімді тарату мақсатында жұмыс істейді. Бұрын ұйым шіркеу мен мемлекеттің бөлінуіне де жұмыс істеген (Норвегияның евангелиялық лютеран шіркеуі 2012 жылға дейін Норвегияның мемлекеттік шіркеуі болды). Соңғы жылдары HEF ұйымдастырған азаматтық растау рәсімі Норвегия жастары арасында кеңінен танымал болды. 2018 жылы Норвегияның 15 жастағы шамамен 19 пайызы HEF-тің азаматтық немесе гуманистік растауына қатысты, ал 56 пайызы «мемлекеттік шіркеудің» рәсімдеріне қатысты. HEF-тің рәсімдерінің танымалдылығы артып, шіркеу рәсімдерінің танымалдылығы төмендеді. Жергілікті жерлерде гуманистік жастар рәсімдерінің көрсеткіші шіркеулердегіден әлдеқайда жоғары немесе төмен болуы мүмкін. 2006 жылдың 9 шілдесінде Норвегия гуманистік қауымдастығының белгілі мүшесі Йенс Брун Педерсен премьер-министр Йенс Столтенбергке шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін қолдауға шақырды. Ол Норвегия конституциясының «Евангелиялық лютеран дінін» «мемлекеттің ресми діні» деп анықтайтын екінші бабы және кабинет министрлерінің жартысының мемлекеттік шіркеудің мүшесі болуын талап ететін конституцияның 12-бабының кемсітушілік екенін, сондай-ақ Норвегияның конституциясы лютерандық қоғам мүшелеріне басымдық берген кезде шариғат заңдарын қолдайтын елдерді сынауға құқығы жоқ екенін мәлімдеді. Норвегия гуманистік қауымдастығы IHEU-дің 18-ші Дүниежүзілік гуманистік конгресін өткізді. Конгресс 2011 жылдың 12–14 тамызында Норвегияның Осло қаласындағы Осло конгресс орталығында өтті. Конгрестің тақырыбы – «Гуманизм және бейбітшілік». HEF 1962 жылы 3-ші және 1986 жылы 9-шы конгрестерді де өткізген. Норвегия гуманистік қауымдастығының басты мақсаты скептицизм туралы хабардарлықты арттыру болмаса да, 2011 жылы «Ешкімді алдауды ұнатпайды» (Ingen liker å bli lurt) деген онлайн-науқан ұйымдастырылды, ол бұл мәселелерді БАҚ-та талқылауға мүмкіндік берді. Науқанды канадалық-американдық зейнеткер сахналық әртіс және паранормальды және жалған ғылыми талаптарға қарсы күрескен ғылыми скептик Джеймс Рэндидің Норвегиядағы үш рет өнер көрсетуімен бастады. 2007 жылдың тамызында HEF-тің жастар бөлімі – Норвегиялық гуманистік жастар (Humanistisk Ungdom) құрылды. Басқарма төрағасы – Сина Иннгердинген.
Humanism is a democratic, non theistic and ethical life stance which affirms that human beings have the right and responsibility to give meaning and shape to their lives and therefore reject supernatural views of reality. Former HEF secretary general, Levi Fragell, was president of the IHEU (1988–2003) and later Chair of IHEU's Committee for Growth and Development. Since September 2021, Christian Lomsdalen is chairman of the Board of the organization. According to its bylaws, the organization works to ensure access to humanist ceremonies and spreading knowledge of humanism. The organization previously also worked for a separation of church and state (the Evangelical Lutheran Church of Norway was the state church of Norway until 2012). A civil confirmation organized by HEF has gained popularity among the Norwegian young during recent years. About 19 percent of Norwegian 15 year olds were in 2018 taking part in HEF's civil or humanist confirmation, whereas 56% took part in the ceremonies of "state church", with the ceremonies of HEF increasing in popularity while the opposite happens to the church ceremonies. Locally the percentage of humanist youth ceremonies have been significantly higher and also significantly lower in the churches. On July 9, 2006, a prominent member of the Norwegian Humanist Association, Jens Brun Pedersen, called for prime minister Jens Stoltenberg to advocate the separation of church and state. He argued that the second article of the constitution of Norway which defines the "Evangelical Lutheran Religion" as "the official religion of the State" and the 12th article of the constitution which requires half of the ministers of the cabinet to be members of the state church is discriminatory, and that Norway can't criticise countries advocating sharia law when the constitution favours Lutheran members of society. The Norwegian Humanist Association hosted the 18th World Humanist Congress of the IHEU. The Congress was held at the Oslo Congress Center in Oslo, Norway, on the 12–14 August 2011. The theme was Humanism and Peace. HEF also hosted the 3rd in 1962 and the 9th in 1986. Although raising public awareness of scepticism is not a primary goal of the Norwegian Humanist Association, an online campaign was organized in 2011 called Ingen liker å bli lurt (No one likes to be fooled) which led to media debate of the issues. The campaign was kicked off by three appearances in Norway by James Randi, a Canadian American retired stage magician and a scientific skeptic who has extensively challenged paranormal and pseudo scientific claims. A youth wing of the HEF, Norwegian Humanist Youth (Humanistisk Ungdom), was founded in August 2007. The current President of the Board is Sina Inngjerdingen.