Кіріспе
Дельта IV зымыранды қуаттандыратын үлкен сутегі-оттегі зымыран қозғалтқышы. Оның дамуы 1990 жылдары Дельта IV ұшыру жүйесі үшін қарапайым, аз қымбат, ауыр көтергіш қозғалтқышты жасау мақсатымен басталды. Қозғалтқыштың екі нұсқасы өндірілді: бастапқы RS-68 және жетілдірілген RS-68A. Үшінші нұсқасы, RS-68B, Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасының (NASA) Ares V зымыраны үшін жоспарланған, бірақ 2010 жылы зымыран және Constellation бағдарламасы тоқтатылғаннан кейін іске аспады.
Its development started in the 1990s with the goal of producing a simpler, less costly, heavy lift engine for the Delta IV launch system. Two versions of the engine have been produced: the original RS 68 and the improved RS 68A. A third version, the RS 68B, was planned for the National Aeronautics and Space Administration's (NASA) Ares V rocket before cancellation of the rocket and the Constellation Program in 2010.
Жобалау және әзірлеу
RS 68 бағдарламасының басты мақсаттарының бірі – бір реттік ұшырылғанда тиімді болатын қарапайым қозғалтқыш жасау еді. Бұл мақсатқа жету үшін RS 68, көп рет ұшырылатын RS 25 ғарыш шаттлының негізгі қозғалтқышына (SSME) қарағанда 80%-ға аз бөлшектерден тұрады. Бұл қарапайымдылықтың кері әсері – SSME-мен салыстырғанда салмаққа шаққандағы итермелеудің айтарлықтай төмендеуі және нақты импульстің 10%-ға төмендеуі болды. Бұл қарапайымдылықтың артықшылығы – RS 68 қозғалтқышының құрылыс бағасының төмендеуі. RS 68 2001 жылдың желтоқсан айында Delta IV зымырандарында қолдануға сертификатталды. Әр Delta IV ортақ күшейткіш ядросында RS 68 қозғалтқышы болды. Ең ірі ұшыру құралы – Delta IV Heavy үш біріктірілген CBC-ден тұрды. Қозғалтқыш вакуумда және теңіз деңгейінде жұмыс істейді. Қозғалтқыштың массасы – . Осы итермелеу күшімен, қозғалтқыштың салмаққа шаққандағы итермелеуі 51,2-ге, ал вакуумдағы және теңіз деңгейіндегі нақты импульсі – тең болды. RS 68 гидравликалық түрде басқарылды және итермелеуді 58%-дан 102%-ға дейін өзгертуге қабілетті. RS 68A – RS 68-дің жаңартылған нұсқасы, оның нақты импульсі мен итермелеу күші арттырылды (теңіз деңгейінде ). 2012 жылдың 29 маусымында Кеп-Канаверал әуе күштері базасынан Delta IV Heavy зымыранында үш RS 68A қозғалтқышы қолданылды. RS 68 2024 жылдың сәуірінде Delta IV Heavy зымыранының соңғы ұшуынан кейін пайдаланудан тоқтатылды.
Ұсынылған пайдалану
2006 жылы НАСА жоспарланған Ares V зымыранында SSME қозғалтқыштарының орнына бес RS 68 қозғалтқышын пайдалану ниетін жариялады. НАСА RS 68-ді оның төмен құны себепті таңдады – НАСА жаңартуларының құнын қоса алғанда, әрбір қозғалтқышқа шамамен 20 миллион доллар. Жаңартуларға ұзақ уақыт бойы жұмыс істеуге мүмкіндік беретін жаңа абляциялық сопло, жылдам іске қосылу тізбегі, тұтану кезінде еркін сутегінің мөлшерін шектеуге арналған аппараттық өзгерістер, сондай-ақ кері санау және ұшу кезінде қолданылатын гелийдің мөлшерін азайту кірді. Илгерілеу күші мен нақты импульстің артуы Delta IV зымыраны үшін жеке жаңарту бағдарламасы аясында жүзеге асырылуы тиіс болды. Кейіннен Ares V алты RS 68 қозғалтқышын пайдалануға көшті, олар RS 68B деп аталды. 2010 жылы Constellation бағдарламасы тоқтатылған кезде Ares V жобасы да тоқтатылды. НАСА-ның қазіргі ауыр көтеру құралы Space Launch System төрт RS 25 қозғалтқышын пайдаланады.
Адамдық бағалау
2008 жылы RS 68 қозғалтқышына адамдарды тасымалдауға қабілетті екенін растайтын сертификат алу үшін 200-ден астам өзгеріс енгізілуі керек болды. НАСА бұл өзгерістерге денсаулықты қадағалау, ұшырылғанда жанармайға қаныққан ортаны жою және оның ішкі жүйелерінің сенімділігін арттыру кіретінін мәлімдеді.
Нұсқалар
RS 68 – түпнұсқа нұсқасы. Ол теңіз деңгейінде итеру күшін қамтамасыз етеді. RS 68A – жақсартылған нұсқа. Ол теңіз деңгейінде және вакуумде итеру күшін қамтамасыз етеді. Оның вакуумдегі нақты импульсі – . Сертификаттау 2011 жылдың сәуір айында аяқталды. RS 68B – NASA Constellation бағдарламасы үшін Ares V ұшыру құралында қолданылатын жоспарланған жаңарту болды.