Кіріспе

Sup35p – Saccharomyces cerevisiae (ашытқы) эукариоттық трансляцияны аяқтау факторы. Нақтырақ айтқанда, ол ашытқының эукариоттық аяқтау факторы 3 (eRF3) болып табылады, ол eRF1 (ашытқыдағы Sup45p) есебінен трансляцияны аяқтау кешенін құрайды. Бұл кешен рибосома тоқтату кодонына кездескенде пайда болатын жаңа полипептидтік тізбекті таниды және оның босатылуын катализдейді. eRF1 тоқтату кодондарын таниды, ал eRF3 GTP гидролизі арқылы полипептидтік тізбектің босатылуын жеңілдетеді. Функцияның ішінара жоғалуы нәтижесінде, тоқтату кодондары назардан тыс қалады және белоктар карбоксилдік ұштарынан ұзартылған түрде бұрмаланған синтезделеді. Функцияның толық жоғалуы өлімге алып келеді.

Тарих

Sup35p 1994 жылы Рид Викнердің прион түрінде таралғанын көрсетті. Осы себепті ол жан-жақты зерттелген белок. Ашытқы жасушалары приондық күйде Sup35p-ні қамтығанда, пайда болатын фенотип [PSI+] деп аталады. [PSI+] жасушаларында Sup35p амилоидтық күйде болады, ол көбейіп, ұрпақ жасушаларға беріледі. Бұл нәтижесінде ақуыздың ерігіштігі және қызметтік қабілеті төмендеп, мағынасыздықтарды жою жылдамдығы артады (тоқтау кодондары арқылы трансляциялық оқу). Геннің жоғары экспрессиясы [Psi+] конформациясын тудырады.

Эволюциялық сыйымдылық

Бірнеше журнал мақалалары [PSI+] және [psi ] (прионсыз) күйлерінің арасындағы өзара айырбасталу қабілеті эволюциялық артықшылық береді деп ұсынды, бірақ бұл әлі де көп пікірталас тудыратын мәселе болып қала береді. Сьюзан Линдквист ашытқының изогендік популяциялары Sup35p приондық немесе прионсыз түріне байланысты әртүрлі фенотиптерді көрсете алатынын көрсетті. Ол жеті түрлі генетикалық фонға ие ашытқы штамдарын көптеген стрестік жағдайларда, сәйкес [PSI+] және [psi ] штамдарымен бірге өсірді. Кейбір жағдайларда [PSI+] нұсқасы жылдам өсті, ал басқаларында [psi ] нұсқасы жылдам өсті. Ол [PSI+] стресс кезінде табиғи популяцияларда жасырын генетикалық өзгерісті босату арқылы бейімделуді жеңілдетіп, эволюциялық конденсатор ретінде әрекет ететінін болжады. Бұл өзгеріс тоқтату кодондарынан тыс жерде жатыр, олар ашытқыда кадрдың жоғалуының жоғары деңгейін көрсетеді. Математикалық модельдер [PSI+] осы функция үшін дамыған болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Физикалық сипаттамалары

Sup 35 құрамында трансляцияны тоқтату белсенділігіне жауапты карбоксилдік терминалды аймақ (C терминалы) бар. Ақуыздың аминотерминалды (N терминалы) аймағы конформациясына байланысты кезекпен бүгілуге жауапты. Ортаңғы (m) доменнің функциясы белгісіз. Осы N және M аймақтарының қызметін анықтау мақсатында Сьюзан Линдквист экспериментінде екі штамм Sup35p-нің N және M аймақтарын қамтымайтын нұсқасын өндіруге гендік инженерлік жасалды. Sup35p ақуызы 685 аминқышқылынан тұрады. C терминалында PQGGYQQYN олигопептидтік қайталама тізбегінің 5 толық және бір толық емес қайталануы бар. Геннің өзгертілген нұсқаларында осы тізбектің көбірек қайталануы ақуыздың [Psi+] конформациясын қабылдау ықтималдығын арттырады. Шындығында, екі қосымша қайталанудың (R2) қосылуы [Psi] -дан [Psi+] -ға өтуді 5000 есе жылдамдатады.

Аденин жолы

[psi] және [psi+] арасындағы фенотиптік айырмашылықтар клетканың аденин өндіру қабілетіне кедерлес келгенде анық байқалады. P рибозиламиноимидазол (AIR) (ашытқыдағы аденин жолының алдындағы зат) жиналуы ашытқы колониясында жалаң көзбен көрінетін қызыл пигменттің пайда болуына себеп болады. Изогендік штаммдарда, егер сезімсіз мутация ADE 2 немесе ADE 1 генінің ортасында болса (бұл жолға қатысатын ферменттер), [psi] штаммында тиісінше P рибозиламиноимидазол (AIR) немесе P рибозиламиноимидазол карбоксилаты (CAIR) жиналады. CAIR келесі алдындағы затқа айналдыратын фермент болмаса, AIR-ға қайта айналады, сондықтан кез келген мутация [psi] штаммында қызыл түс тудырады. [psi+] штаммы тіпті осы сезімсіз мутацияларға ұшырағанда да ақ болып қалады. Осыдан [psi+] eRF3 функционалды емес деген қорытынды шығарылады. Бұл құбылыс [psi] -дегі eRF3 рибосоманы тиімді бөліп, ферменттің дұрыс синтезделуіне кедерілтіруімен байланысты. Ал [psi+] штаммында фермент жеткілікті мөлшерде синтезделеді, сондықтан жол аденин өндіруді сәтті жалғастырады.