Кіріспе

Сомерсеттегі су қоймасы, Англия

Чью Вэлли көлі Басқарушы орган Bristol Water SSSI Ref 1001346 SPA Коды UK9010041

Чью Вэлли көлі – Англияның Сомерсет аймағындағы Чью Вэлли және Чью Стоук елді мекендерінде орналасқан су қоймасы. Бұл Ұлыбританиядағы ең ірі жасанды көлдердің бесіншісі, ауданы [аудан мөлшері]. Көл 1950 жылдардың басында салынды және 1956 жылы Елизавета II патшайыммен ашылды. Ол Бристоль қаласының және айналасындағы аймақтың ішу суымен қамтамасыз етеді, су көзі – Мендип таулары. Көл суының бір бөлігі Чью өзенінде су ағынын сақтау үшін пайдаланылады. Көл құрылысына дейін жүргізілген археологиялық зерттеулер неолит дәуірінен бері адамдар қоныстанғандығын көрсетті, сондай-ақ римдік артефакттар да табылды. Көл – жануарлар дүниесі үшін маңызды орын, ол Ерекше ғылыми қызығушылыққа ие жер (SSSI) және Ерекше қорғалатын аймақ (SPA) мәртебесіне ие. Бұл құстарды бақылаудың ұлттық орталығы, мұнда 260-тан астам түр тіркелген. Көлде жыл бойы жергілікті және көшпенді су құстары мекендейді, сонымен қатар екі табиғат жолы салынған. Өсімдік және жануарлар әлемі сирек кездесетін өсімдіктер мен жәндіктерге қоректену ортасы. Көл иесі Bristol Water компаниясы демалыс мақсатында шектеулі қолдануға рұқсат береді, оның ішінде каноэмен жүзу және балық аулау (негізінен, форель аулау).

Орналасқан жері

Chew Valley көлі Chew Valley аңғарында, Мендип тауларының солтүстік шетінде, шалғынды алқаптар мен ормандармен қоршалған және Chew Stoke, Chew Magna және Bishop Sutton ауылдарына жақын орналасқан. 1950 жылдары салынған кезде оның 1200 акр (4,9 км²) жері Мендип тауларынан 4,500 миллион императорлық галлон (20,000,000 м³) сумен толтырылды, ал су жиналатын аймағы 14,000 акр (57 км²) құрайды. Көлдің орташа тереңдігі ең жоғарғы деңгейде 14 фут (4 м), ал ең терең жері 37 фут (11 м) тереңдікке жетеді. Ол шағын өзендермен толысып, 17 миль (27 км) қашықтықтан Chew өзеніне құяды, содан кейін Avon өзеніне қосылып теңізге бағыт алады. Ең терең бөлігі бөгет пен шығару мұнарасының жанында, Walley Bank-тің тік жағалаулары мен солтүстік жағалауында 20 футқа (6 м) дейін жетеді. Мұнда екі табиғат жолы бар. Grebe жолы – жаяу жүргіншілерге, коляскаларға және мүгедектерге арналған, барлық ауа-райы жағдайларына төтеп бере алатын, қатты жабынмен жабдықталған жол. Ол орманды пикник аймағынан басталып, аяқталады және 0,75 миль (1,2 км) ұзындықты трассаны құрайды. Bittern жолына Grebe жолынан Hollow Brook үстіндегі жаяу көпірі арқылы жетесіз. Шөптесін жол қыста жиі суға толады, бірақ қысқа бөлігінде ағаштан жасалған жолша бар. Жол шығыс жағалаумен өтеді, ашық құс бақылау пунктына барады және жаяу көпіріне қайта оралып, 1 миль (1,5 шақырым) шеңберді құрайды. Bristol Water компаниясы келушілерге, әсіресе итерге рұқсат етілген аймақтарға қатысты талаптар қояды.

Қол жеткізу және тасымалдау

Су жағасына қол жеткізу жануарлар дүниесіне зиян келтіруді азайту мақсатында кейбір жерлерде шектеу қойылады. Көлдің айналасындағы жолдар көбінесе тегіс, ал жолдар асфальтталған жерлерде мүгедектер коляскасымен жүруге мүмкіндік бар. Келушілерге қоғамдық көлікпен келу ұсынылса да, көпшілігі жеке көлікпен келеді, себебі көлік тұрағы қарастырылған. "Chew Valley Explorer" 672/674 автобус маршруты кіруді қамтамасыз етеді. 2002 жылы көлдің батыс жағында B3114 тас жолы бойында 3 километрлік қауіпсіз велосипед жолы ашылды. Ол Падстоудан Бристольге дейінгі Батыс Ел жолының, Ұлттық велосипед желісінің 3-маршрутының бір бөлігін құрайды. Оның жабыны кез келген ауа райына төзімді, бұл серуендеушілерге, қозғалыс мүмкіндігі шектеулі адамдарға және кез келген деңгейдегі велосипедшілерге қолайлы жолдан тыс жағдай жасайды. Бұл жол Бат және Солтүстік-Шығыс Сомерсет кеңесінің, Sustrans ұйымы мен Chew Valley Recreational Trail Association қауымдастығының қолдауымен қаржыландырылды. Көлдің маңындағы шағын жолдарды да велосипедшілер жиі пайдаланады. Бристоль әуежайы шамамен 16 километр (10 миль) қашықтықта орналасқан. Ең жақын маңызды тас жол – A368, ол көлдің оңтүстік жиегімен өтеді және Бат пен Уэстон-супер-Мэрден кіруге мүмкіндік береді. A37 және A38 тас жолдары сәл алыс орналасқан, олар Бристольден кіруге қолайлы. Көлге M5 тас жолының 18 және 22 қиылыстары арқылы да оңай жетуге болады, келушілерге Бристоль әуежайына бағытталатын жол белгілерін ұстану ұсынылады. Көлік тұрағы келушілер орталығында және Вудфорд Лоджда бар, олар үшін ақы төленеді, сонымен қатар көлдің маңындағы кейбір жерлерде де аз мөлшерде тұрақ орны бар; олардың бір бөлігі балық аулауға рұқсаты барларға ғана арналған.

Тарих

Бұл көлдің аумағы бір кезде өнімді егістік жерлермен жабылған. Жерді су басу алдында шаруашылықтар мен үйлерді бұзып алып тастау қажет болды, ал құрғақ жаз айларында көлдің су деңгейі төмендеген кезде ескі жолдар, тік қоршаулар мен ағаштардың түбірлері қайтадан көрінуі мүмкін. Су қоймасын су басуға дейін, 1953 жылдан 1955 жылға дейін Филип Рац және Эрнест Гринфилд, Архитектура министрлігінің қызметкерлері археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Қазба жұмыстарының нәтижесінде жоғарғы палеолит, мезолит және неолит (Ескі, Орта және Жаңа тас дәуірі), қола дәуірі және темір дәуірі кезеңдеріне жататын адамдарға қатысты мәліметтер табылды, оның ішінде тас пышақтар, кремний балғалар және балға басы, сондай-ақ ғимараттар мен қабірлер де кездесті. Осы кезеңге жататын артефакттар Бристоль қалалық мұражайы мен өнер галереясында сақтаулы. Неолит және қола дәуіріндегі қоныстарға қатысты қосымша мәліметтерді Мэндип тауларының көрнекті табиғи сұлулығы аймағының археологиялық зерттеулері де растайды. Қазба жұмыстары кезінде римдік кезеңге қатысты қалдықтар да табылды, бұл біздің заманымыздың бірінші ғасырының екінші жартысынан үшінші ғасырына дейінгі ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік қызметтің белгілері. Орта ғасырларда көл аумағындағы ең маңызды қызмет – шаруашылық болды, оны Чеу өзенінің күшімен жұмыс істейтін төрт ұн диірмені қамтамасыз етті. Стратфорд диірмені бұзылып, Бристольдің солтүстік-батысындағы Блейз қамалының мұражайы аумағында қайта құрастырылды. Ең ірі елді мекен – Мортон болды, ол 1086 жылғы «Domesday Book» кітабында тізімделген және көл суға батқанға дейін сақталды, содан кейін Мортон кресінің қалдықтары Чиу-Сток шіркеуіне көшірілді. Жергілікті шіркеулерді салу үшін қолданылған әктас пештерінің іздері де бар. Көл суға батқанға дейін егіншілік және мал шаруашылығы жалғасты, көптеген үй шаруашылықтары шошқа өсірумен де айналысты. Сондай-ақ, алма, алмұрт және шабдалы сияқты жемістер өндірілетін баулар да болды.

Қойма

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын су қоймасын салу жоспарлары талқыланды және 1939 жылы Бристоль су шаруашылығы компаниясы ұсынған Парламент актісі қабылданды. Одан кейін компания шаруашылықтарды сатып алды, ал бұрынғы иелері оларды жалға алды. Жеке меншікте қалған шаруашылықтар мен ғимараттар мәжбүрлеп сатып алынды. Құрылысқа рұқсат 1949 жылы берілді және келісімшарт А. Э. Фаррға тапсырылды, ол құрылыс алаңында 300 адамды жұмысқа алды. Басты бөгет тастың жарықтарына бетон құю арқылы нығайтылды. Бөгеттің негізгі бөлігі құм қосылған балшықтан жасалды. Құмды дренаждарды пайдалану арқылы күштіліктің артуын сандық тұрғыда анықтаған алғашқы рет осы болды. Көлді королева Елизавета II, онымен бірге принц Филипп, 1956 жылдың 17 сәуірінде ашып берді, сондай-ақ бөгеттен көрінетін естелік тас пен тақта ашылды, бірақ ол 1958 жылдың 25 ақпанына дейін толыққан жоқ.

Экология

Көл ерекше ғылыми қызығушылыққа ие (SSSI) және ерекше қорғалатын аймақ (SPA) болып табылады (сайт коды: UK9010041), бұл негізінен түрлер мен олардың мекендеу орталарының көп түрлілігіне байланысты. Көлдің айналасындағы кең аумақ Мендип тауларының ерекше табиғи сұлулығы бар аймағына (AONB) кіреді, бұл оған қосымша қорғау ұсынады. Көлдегі шөгінділердің жиналу жылдамдығы басқа ұқсас су қоймаларындағыдан жоғары, шамамен 100–150 тонна/км² жыл сайын құрайды.

Геология

Көлдің айналасындағы негізгі геологиялық шығындылары – көбінесе қызыл силикаттан тұратын саз тастар, олардың нәтижесінде аймақтың жұмсақ төбелі ландшафтының ерекшелігі қалыптасқан. Триас кезеңіне жататын құмтас қабаттары аймақтың бедерлі сипатына үлес қосады. Chew өзені арнасының жанында соңғы кезде пайда болған аллювиалды шөгінділер де кездеседі.

Құстар

Chew-де 270-тен астам құс түрі тіркелген, бұл қыстау және көшіп-қону құстары үшін халықаралық маңызы бар орын. Шілде айының соңынан ақпанға дейін он екі түрлі құстан 4000-ға жуық үйрек (Anatidae) болуы мүмкін, оның ішінде солтүстік қалақұйрық (Anas clypeata) және ақбас үйрек (Anas strepera) түрлерінің халықаралық маңызы бар саны кездеседі. Көктемде көлде 600-ға жуық үлкен шағалақай (Podiceps cristatus) жиналып, қауырсындарын жаңартады. 1964 жылы алғашқы "сақиналау" кезінен бастап көлдегі құс түрлері мен олардың саны туралы мәліметтер Chew Valley Ringing Station-нан алуға болады. Көктемгі және күзгі көші-қон кезінде көптеген басқа құстарды да көруге болады. Құмшымдар (Riparia riparia) ерте келіп, наурыздың екінші немесе үшінші аптасында су үстінде жәндіктерді аулап ұшуын көруге болады. Сискелер (Paridae), лақтар (Hirundinidae) және шағалақтар (Sternidae) топтарын жиі кездестіруге болады. Су деңгейі күзде төмендегенде, балықшылдар, мысалы, қызылбас суыржан (Vanellus vanellus), кіші суыржан (Calidris alpina) және қарақанат (Gallinago gallinago) сияқты құстар лайлы жағалауға тартылады. Қыстың ортасына қарай 55,000-ға жуық шағалақай, оның ішінде көбінесе қарабас шағалақай (Chroicocephalus ridibundus) және ақбас шағалақай (Larus canus) демалып тұрады. Қамыстың жиегінде қамысқұстар (Acrocephalus scirpaceus) және құраққұстар (A. schoenobaenus) көптеп ұялайды, сондай-ақ шағалақайлар (Podicipedidae) мен еуразиялық су қасқалары (Fulica atra) да кездеседі. Chew Valley-де шұбар (Esox lucius) көп, және оларды жылдың белгілі бір мезгілінде аулауға рұқсат беріледі. Chew Valley қазіргі уақытта Ұлыбританиядағы рекордты – 47 фунт 5 унцияны ұстап тұр.

Құрт-құмырсқалар

Сулы құрттар (Chironomidae) көлдегі жәндіктердің ең көп бөлігін құрайды. Алғабас (Salmonidae) осылармен және су серісі (Corixidae) жәндіктерімен су бетінде, ал су астында құрбақашалардың (Trichoptera) дернәсілдерімен және қуыршақтарымен қоректенеді; олар құрбақашалардың ересек түрі пайда болғанда да оларды жейді. Көлде дафния және бұқақшаяндар сияқты басқа да су жануарлары кездеседі. Көлде көптеген шортан жәндіктері, оның ішінде көшпенді шортан (Aeshna mixta) және қызыл шортан (Sympetrum sanguineum) көптеп таралған. Қамыстың арасында 11 түрлі қамыт көбелектері мекендейді, олардың ішінде жергілікті сирек кездесетін қоңыр жолақты қамыт көбелегі (Archanara dissoluta), екі нүктелі қамыт көбелегі (Archanara geminipuncta) және жібектей қамыт көбелегі (Chilodes maritimus) бар. Бұл орманды шырша (Pinus sylvestris), емен (Quercus robur), қарамұрт (Sorbus aucuparia) және күміс қайың (Betula pendula) құрайды.

Демалыс уақытында пайдалану

Көл түрлі демалыс шаралары үшін пайдаланылады.

Құстарды бақылау

2005–2006 жылдары Бристоль Вотер екі жасанды аралды қалпына келтіруге кірісті. Бұл аралдар түрлі жабайы құстарға қауіпсіз ұялау және тоқу орындарын ұсыну мақсатында салынған. Су қоймасының қоршауына кіруге және оған жататын жолдарды, бағыттарды және құс бақылау тұрақтарын пайдалануға рұқсат (ақылы) Бристоль Вотер мойындаған орнитологиялық және табиғатты зерттеушілер қоғамдарының мүшелеріне ғана беріледі. Рұқсаттар Вудфорд Лодждан алынады және иелері белгілеген пайдалану шарттарымен бірге келеді.

Желкендеу

Chew Valley Lake Sailing Club-тың шамамен 3 километрлік қайық жүзуге арналған аймағы бар. Көл екі аймаққа бөлінген: балық аулау маусымында (наурыздың ортасынан қазанның ортасына дейін) қолжетімді шектеулі жазғы аймақ, және қыс бойы және жексенбі күндері пайдаланыла алатын толық аймақ. Қайық жүзу аймағы кішкентай ақ буйлермен белгіленген. Жарыс белгілері – жалаулары бар қызыл буйлер, бірақ ашық іс-шараларда үлкен пневматикалық белгілер қолданылады. Клуб жүзден астам қайықты қабылдай алады және ірі ұлттық жарыстарды өткізеді. Клубтың қалыпқы жарыстары келесі қайық кластары үшін жеке старттармен өтеді: Flying Fifteen (кельбот), Laser (қайық), Solo (қайық) және Topper (қайық), сондай-ақ Портсмут шкаласы бойынша жүргізілетін есептелген флот. Бес шанақ қайықты оңай суға түсіруге мүмкіндік береді. Клуб үйінің жабдықтарына үлкен киім ауыстыру бөлмелері, ыстық душ, демалыс күндері ыстық тамақ, көлге қарап тұрған бар және терраса кіреді. Клуб мүгедектерге арналған, екі қабатта да жабдықталған және лифті бар. Корольдік яхталау қауымдастығының желкендеу курстары клуб мүшелері үшін жарысқа дайындық, жастарға оқыту, моторлы қайықтармен оқыту, жарыс төрешілеріне оқыту, сондай-ақ әр флотта бейресми оқытулар ұйымдастырылады.

Балық аулау

Бристоль суы көлде балық аулауды бақылайды, рұқсат талап етеді және қолданылатын аймақтарды шектейді. Балық аулау үшін моторлы қайықтарды да жалдауға болады.