Кіріспе

Дербиширдегі су қоймасы, Англия

Лейдибоуэр су қоймасы – үлкен Y пішінді, жасанды су қоймасы. Ол Англияның Дербиширдегі Үстіңгі Дервент аңғарындағы үш су қоймасының ең төменгісі болып табылады. Ашоп өзені батыстан су қоймасына құяды, ал Дервент өзені оңтүстікке қарай ағып, ең басында Хоуден су қоймасы, содан кейін Дервент су қоймасы және соңында Лейдибоуэр су қоймасы арқылы өтеді. Су қоймасы "Северн Трент" компаниясына тиесілі. Бүгінде бұл аймақ туристерді қызықтыратын орынға айналған, оның ішінде Лейдибоуэрдің солтүстік жағында орналасқан Фэрхолмс келушілер орталығы бар. Лейдибоуэр бұлағымен толы су қоймасының шығыс жағынан Хордрон Едж тас шеңбері көрінеді.

Дизайн және құрылыс

Ледибоуэрді 1935-1943 жылдары Дервент аңғарының су басқармасы Шығыс Мидлендс аймағының су қажеттілігін қамтамасыз ету үшін, басқа екі су қоймасын толықтыру мақсатында салған. Оны толықтыруға тағы екі жыл кетті, және ол 1945 жылы аяқталды. Бұл бөгет Хоуден және Дервент су қоймаларынан өзгешелігі – ол қатты тас қабырғалы емес, балшық негізді топырақтан жасалған. Бөгеттің астында 54,86 метр тереңдігі мен 1,83 метр ені бар, бетонмен толтырылған, бөгеттің айналасынан судың ағып кетуін тоқтату үшін әр жағына 152,40 метрге дейін созылған траншея салынған. Дамба қабырғасын шотландтық Ричард Бейли және ұлдары компаниясы салған. Ашоптон және Ледибоуэр деп аталатын екі виадукты, су қоймасының үстінен магистральдық жолдарды өткізу үшін лондондық Холлоуэйс фирмасы бетонмен қапталған болаттан жасалған каркаспен салды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда жоба кешікті, себебі жұмыс күші мен шикізат тапшы болды, бірақ сумен жабдықтауды сақтаудың стратегиялық маңыздылығына байланысты құрылыс жалғасты. Георг VI патша және оның әйелі Елизавета патшайым 1945 жылдың 25 қыркүйегінде су қоймасын ресми түрде ашты. 1990 жылдары қабырғаны үлкен су тасқыны кезінде су асып кету қаупін азайту үшін көтеріп, нығайтты. Бастапқы бөгет қабырғасында 100 000 тонна бетон, бір миллион тоннадан астам топырақ және негізгі бөлігі үшін 100 000 тонна балшық қолданылған. Су ағынына қараған беті таспен қапталған. Материалдар Дервент аңғарының су басқармасының жеке тармақ желісімен және Хоуп аңғарындағы негізгі желіден тартылған қосымша жолдар арқылы жеткізілді. Бөгеттің дизайны ерекше. Мұндай дизайнмен көп бөгеттер жоқ, мысалы, Уэльстегі Понтицилл су қоймасы және Калифорниядағы Монтичелло бөгеті. Бірақ олар көп жылдар бұрын бұзылған. Көбінесе қыс айларында, төбелерде жауын немесе қар жауса, тосқауылдар толып кетеді. Су қоймасын басқаратын Severn Trent компаниясының мәліметінше, толып жатқан тесіктер жыл сайын көптеген келушілерді қызықтырады.

Суды пайдалану

Су өзенді бақылауға, үш бөгеттің тоқтатып қалған суын толықтыруға, сондай-ақ ауыз су жүйесіне беруге және гидроэлектр энергиясын өндіруге пайдаланылады. Ауыз суды, басқа екі суқоймасындай гравитациялық ағынмен емес, тазарту станциясына сорғылау қажет, бұл шығындарды арттырады. Ауыз су Бамфорд су тазарту станциясында Severn Trent Water компаниясымен тазартылады. Тазартылған су ұзақ Дервент аңғары акведугі арқылы оңтүстікке қарай ағып, Амбергейттегі жабық қызметтік резервуарға жеткізіледі, ол Англияның Шығыс Мидлендсіндегі Ноттингем, Дерби және Лестер қалаларын таза сумен қамтамасыз етеді. Акведук Чатсворт үйінің паркінен өтеді. Акведуктың жолы тастан салынған және күмбезді болаттан жасалған клапандық үйлермен белгіленген. Туннель Дервент аңғарынан шығысқа қарай төбе арқылы өтіп, екі Ривелин бөгетінің төменгісіне су жеткізіп, Шеффилд қаласын қамтамасыз етеді.

Су басуы мүмкін ауылдар

Су қоймасының салынуы Ашоптон және Дервент ауылдарының, соның ішінде Дервент Вудлендс шіркеуі мен Дервент залының су астында қалуына әкелді. Ашоптон шамамен Snake Pass жолының Snake аңғарымен қиылысқан жерде орналасқан болатын. Ашоптондағы ғимараттар су қоймасы толтырылғанға дейін бұзылып, жайылды, бірақ Дервент ауылының көп бөлігі 14 жыл өткен соң құрғақ жазда да көрініп тұрды. Дервент өзені арқылы салынған, тар тас жүк көпірі – Дервент көпірі алынып, Хоуден су қоймасының басында қайта орнатылды. Шіркеудің сағат мұнарасы бұзылмай қалды, оның жоғарғы бөлігі 1947 жылға дейін су деңгейінен көрініп тұрды, содан кейін қауіпті деп танылып, 15 желтоқсанда жарылғыш заттармен жарылды. 1976, 1995, 2018 және 2022 жылдары құрғақ ауа райы су деңгейінің төмендеуіне және Дервент ауылының қайтадан көрінуіне себеп болды. 2018 жылы бұл сирек көрінетін орынға бесiлiмді келушілер ағылып келді. 2018 жылдың 3 қарашасында тау құтқару тобы ауылдың қираған жерлерінің маңындағы тым қалың лайға батып қалған ер адамды құтқаруға мәжбүр болды.

Әлеуетті кеңейту

2022 жылдың күзінде Severn Trent Water компаниясы Ladybower, Howden және Derwent суқоймаларын кеңейтуді немесе аймақта жаңа суқойма салуды қарастыратынын хабарлады. Бұл жоспарларға дереу қарсылық білдірілді, себебі олар ландшафтқа, соның ішінде ежелгі орманның жоғалуына экологиялық зиян келтіруі мүмкін еді. 2023 жылдың маусым айында су компаниясы әлеуетті кеңейту жобасынан бас тартты. Олар кеңесулерге алынған пікірлерге жауап ретінде, Жоғарғы Дервент аңғарындағы суқойманы кеңейту жоспары басымдықтар тізімінен алынғанын мәлімдеді. Бұл жоба "судың ысырабын азайту, тұтынушылардың сұранысын басқару және жаңа жеткізу мүмкіндіктерін жылдамдату" шараларымен алмастырылатын болады.