Кіріспе

Калифорния штатының Мадера округі (/m/ə/'/d/ɛər/ə/audio=En us madera.ogg/), ресми атауы Мадера округі, АҚШ-тың Калифорния штатының географиялық орталығында орналасқан. Округ Сан-Хоакин аңғарының шығысын және орталық Сьерра-Невада тауларын қамтитын әртүрлі ландшафтқа ие, ал Мадера қаласы округ орталығы болып табылады. 1893 жылы Фресно округінің бір бөлігінен бөлініп құрылған Мадера округінің 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 156 255 адамды құрады. "Мадера" сөзі испан тілінде "ағаш" деген мағынаны білдіреді және округтің тарихы ағаш өңдеу өнеркәсібімен байланысты екенін көрсетеді. Шекарасында Йосемити ұлттық паркі орналасқандықтан, Мадера округі туризмді маңызды экономикалық драйвер ретінде пайдаланды. Бұдан өзге, округ ауыл шаруашылығының дамыған орталығы болып табылады, оның ішінде бадам, жүзім және фисташканың көп мөлшерде өндірілуімен мәшһүр. Осы экономикалық артықшылықтарға қарамастан, Мадера округі әлеуметтік-экономикалық қиындықтарға тап болады, оның ішінде орташа шаруалық табыс Калифорния штатының орташа көрсеткішіндей жоғары емес, ал кедейлік деңгейі штат бойынша орташа көрсеткіштен асып түседі, бұл округтегі экономикалық теңсіздікті көрсетеді. Мадера округінің халқы алуан түрлі, оның ішінде бай американдықтардың тамыры тереңге сіңген және Калифорния алтын асыру кезеңінен бастау алатын иммиграция мен көші-қон тарихы бар. Округ халқының 59,6 пайызы испан тілді немесе латиноамерикандықтарды құрайды, ал 20,3 пайызы шетелдік азаматтар, бұл көрсеткіштер екі жағдайда да ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары. Сонымен қатар, Мадера округі тұрғындарының шамамен жартысы үйде ағылшын тілінен басқа тілде сөйлейді, бұл округтің көпмәдениетті құрамын көрсетеді.

Этимология

Мадера – испан тілінде «ағаш» деген сөзді білдіреді. Округ өзінің атын Мадера қаласынан алған, ол 1876 жылы Калифорниялық ағаш компаниясы ағаштарды Орталық Тынық мұхиты темір жолына жеткізу үшін ағаш құбырын салғанда осылай аталған.

Тарих

Мадера округі 1893 жылы Фреснода өткен арнайы сайлау кезінде Фресно округінен құрылды. Мадера округі болып құрылатын аймақта тұратын азаматтар Фресно округінен бөлінуге және Мадера округін құруға 1179 дауысқа қарсы 358 дауыспен қолдау көрсетті. Мадера округінің шериф департаменті Калифорнияда қызмет барысында қаза тапқан алғашқы әйел құқық қорғау қызметкері – Тулере тумасы Люсиль Хелмді (1914–1959) жұмысқа алды. 15 жыл бойы Мадерадағы үй шаруасымен айналысатын анасы төрт баласы бар әйел, әйелдерді күзетуге көмектесетін "матрона" ретінде кезекпен жұмыс істеді.

Жергілікті халық

Қазіргі Мадера округі деп аталатын аймақ бастапқыда бірнеше түпкілікті американдық тайпалардың, әсіресе Моно, Чукчанси және Мивок тайпаларының жері болды. Моно тайпасы Сан-Хоакин өзенінің жоғарғы ағысында, Солтүстік Форк және Крейн аңғарының төңірегінде қоныстанды. Чукчанси тайпасы бүгінгі Оукхерст, Коарсеголд, Ахвани қалаларында және Сан-Хоакин аңғарына дейінгі төменгі етегінде өмір сүрді. Ал Мивок тайпасы Ахвани, Вавона, Марипоса және Йосемити аңғарының жанында болды. Калифорниядағы алтын асығу кезінен кейін көптеген түпкілікті американдық қауымдар қоныс аударылды, бұл жағдай Марипоса соғысымен ушықты және «Үндістерді басқару және қорғау туралы» заңмен бекітілді. Осындай қиындықтарға қарамастан, бірнеше қауым өздерінің дәстүрлі өмір салтын сақтап қалды. Дегенмен, 1897 жылы Сьерра ұлттық орманның құрылуы азаматтарға ғана жерді пайдалануға рұқсат беру жүйесін енгізді, бұл түпкілікті американдықтарды 1924 жылы «Үндістердің азаматтығы туралы» заң қабылданып, азаматтық алғанға дейін шеттетуге әкелді. Калифорниядағы алтын асығудан кейін аймақ әртүрлі халықтардан құралған мозаикаға айналды, бүкіл АҚШ және одан тыс елдерден адамдарды тартты. Қытай жұмысшылары Мадера Флюмін құрылысында және қант қарағайы ағаш кесу зауыттарында маңызды рөл атқарды. Бірақ, «қытайларды шеттету туралы» заң мен 1917 жылғы Иммиграциялық заң сияқты шектеуші иммиграциялық заңдар қабылданғаннан кейін олардың саны азайды. Бұл мексикалық иммигранттардың бұрын қытай жұмысшылары атқарған жұмысты істеуіне әкелді, бұл аймақтың еңбек нарығындағы маңызды өзгерісті білдірді.

20 ғасыр

1930 жылдары Мадера округі негізінен Оклахома және Арканзас штаттарынан келген шаңды даладан қашқан көптеген босқындардың тоғысқан жеріне айналды. 20 ғасырдың ортасында Мексикадан жұмыс күшін тартуға бағытталған Брасеро бағдарламасы, Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысы кезінде туындаған ауыл шаруашылығы жұмысындағы тапшылықты жеңілдетуде маңызды рөл атқарды. Мадера округінің сауда палатасының ынтасымен, федералды үкіметті 1964 жылы мерзімі біткеннен кейін де қонақ жұмысшылар бағдарламасын ұзартуға көндіруге күш салынды. Бағдарлама аяқталғанмен, еңбек көші-қоны жалғасты, және ғасыр соңына қарай Мадера округі көшпенді жұмыс күшіне едәуір тәуелді болды. 1990 жылдарға қарай бұл жұмыс күшінің басым бөлігін Мексиканың Оахака штатынан келген микстектер құрады, олардың саны шамамен 5000 адамды құрады.

География

Мадера округінің ерекшелігі – әртүрлі ландшафттары, оның ішінде құнарлы Сан-Хоакин аңғары, тау етегіндегі шөптекті далалар мен еменді ормандар, сондай-ақ қалың Sierra Nevada таулары. Жылмаң далаларымен және альпілік аймақтарымен әйгілі Йосемити ұлттық паркінің маңызды бөлігі осы округтің ішінде орналасқан. Мадера округінде Сан-Хоакин өзенінің бөліктері және бірнеше көлдер мен су қоймалары сияқты маңызды су арналары бар, олар ауыл шаруашылығы, экожүйелер және демалыс үшін өте маңызды. Округ құрғақ аңғарлық климаттан бастап, жоғары Sierra Nevada тауларындағы альпілік климатқа дейін әртүрлі климаттық жағдайларға тап болады, бұл аймақта әртүрлі микроклиматтар мен орта құруға мүмкіндік береді. АҚШ халық санау бюросының мәліметтері бойынша округтің жалпы ауданы 2153 шаршы миль (5,576 км²), оның 2137 шаршы милі (5,535 км²) құрлық және 16 шаршы миль (41 км²), немесе 0,8%-ы су құрайды. Мадера округі Мадера AVA шарап аймағының бір бөлігі болып табылады.