Кіріспе
Прово (['proʊvoʊ] PROHvoh) – АҚШ-тың Юта штатындағы Юта округінің орталығы. Ол Солт-Лейк-Ситиден оңтүстікке қарай 69 шақырым жерде, Уасач майданында, солтүстіктегі Орем және оңтүстіктегі Спрингвилл қалаларының арасында орналасқан. 2020 жылғы халық санауы бойынша 115 162 тұрғыны бар, бұл Солт-Лейк-Ситиден кейін Юта штатының екінші ірі қалалық аймағы. Прово қаласында Бригам Янг Университеті (BYU) орналасқан, ол Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі (LDS Church) басқаратын жекеменшік жоғары білім беру мекемесі. Провода сонымен қатар LDS шіркеуінің ең ірі Миссионерлік оқу орталығы (MTC) да бар. Қала Юта штатындағы технологияны дамытудың маңызды орталығы болып табылады және бірнеше миллиард долларлық стартаптарға ие. Қаланың Пикс мұз аренасы 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен қысқы Олимпиада ойындарының бір бөлігі болды.
Тарих
Прово аймағы бастапқыда Тимпаногас деп аталды, бұл нумик (уте халқы) сөзі, мүмкін, "тасты өзен" дегенді білдіреді. Бұл аймақта Тимпаногос халқы қоныстанды. Прово өзенінен мол тамақ алғандықтан Тимпаногос тайпасы бейбіт халық болды. Бұл жер уте және шошон тайпалары үшін дәстүрлі жиналатын орын және олардың Жаратушысына құлшылық ететін жер болды. Испандық францискан миссионері және зерттеуші Сильвестр Велес де Эскаланте 1776 жылы бұл аймаққа келген алғашқы еуропалық саяхатшы деп есептеледі. Оны Сильвестр және Хоакин деп атаған екі Тимпаногос-утелік жетеледі. Эскаланте Ұлы Шоқыра шөліндегі алғашқы еуропалық саяхатты жазды. Еуропалықтар тұрақты қоныстар салған жоқ, бірақ Тимпаногостармен сауда жасады, оларды Лагуна (көл халқы) немесе Коме Пескадо (балық жеушілер) деп атады. Тимпаногостармен қарым-қатынастың ушығуы Уолкер соғысына әкелді. 1850 жылы Форт Юта 1825 жылы бұл аймаққа келген француз-канадтық аңшы Этьен Провостың құрметіне Прово деп аталды. 1850 жылы Юта фортының ішінде алғашқы мектеп салынды. Кейінірек, Иса Массиханың соңғы күндердегі қасиеттілерінің саны артып, Прово қала ретінде тез өркендеді. Көп ұзамай, қала көптеген жеміс бақтары мен бақшаларымен "Бақ қаласы" атанды. 1872 жылы теміржол Провоға жетті. Осы жылы "Прово" жүн тоқыма фабрикасы ашылды. Бұл Проводағы алғашқы ірі фабрика болды және бастапқыда негізінен Ұлыбританиядан көшіп келген 150-ге жуық білікті тоқыма жұмысшыларын жұмысқа алды.
География
Прово Юта көлінің шығыс жағасында, Юта аңғарында 4549 фут (1387 м) биіктікте орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 54,5 км², оның ішінде құрлық бөлігі және су жамылғысы 5,66% құрайды. Уасач жотасы Уасач алқабының шығыс жағындағы Юта округінде көптеген шыңдарды қамтиды. Олардың бірі – Y тауы, қаланың үстінен көтеріліп тұрады. Таудың тіктеу беткейінің жартысында, 20 ғасырдың басында БЮЮ-ды (BYU) еске алу үшін салынған, ақ боялған бетоннан жасалған үлкен Y әрпі орналасқан (алғашқы жоспарлар үш әріптің құрылысын қарастырған). Жабайы бұғылар (сирек болса да, пумалар мен лосьтер) әлі де тауларда (кейде қала көшелерінде) кездеседі. Географиялық ерекшеліктері жаяу серуендеуге, шаңғы тебуге, балық аулауға және басқа да көңіл көтеруге мүмкіндік береді.
2020 жылғы халық санағы
+Прово, Юта – Растық және этникалық құрам Ескертпе: АҚШ-тың халық санағы испан тілділерді/латиноамерикалықтарды этникалық категория ретінде қарастырады. Осы кестеде латиноамерикалықтар нәсілдік категориялардан бөлініп, жеке категорияға жатқызылған. Испан тілділер кез келген нәсілге жата алады. Нәсіл / Этнос (NH = Испандық емес) Халқы 2000Халқы 2010Халқы 2020% 2000% 2010% 2020 Ақ нәсілді (NH) 88 311 87 186 81 655 83,97% 77,51% 70,90% Қара немесе африкалық-американдық (NH) 432 672 971 0,41% 0,60% 0,84% Американың жергілікті халықтары немесе Алясканың жергілікті халықтары (NH) 703 719 590 0,67% 0,64% 0,51% Азиялықтар (NH) 1 903 2 743 2 772 1,81% 2,44% 2,41% Тынық мұхиты аралдарының халықтары (NH) 873 1 229 1 655 0,83% 1,09% 1,44% Басқа нәсілді (NH) 141 194 406 0,13% 0,17% 0,35% Бірнеше нәсілді (NH) 1 790 2 654 5 718 1,70% 2,36% 4,97% Испандық немесе латино (кез келген нәсіл) 11 013 17 091 21 395 10,47% 15,19% 18,58% Барлығы 105 166 112 488 115 162 100,00% 100,00% 100,00%
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санағы бойынша, 2015 жылғы зерттеуге сәйкес, Прово-Орем агломерациясы Америка Құрама Штаттарының қалған бөлігінен ең көп айырмашылығы бар аймақтардың бірі болып табылады. Жас, тұрғын үй, табыс және білім деңгейі сияқты факторларды ескере отырып, зерттеу Прово-Оремді елдегі ең ірі 381 қаланың арасында 376-шы орынға қойды.
Дін
Юта округінің 2010 жылғы сараптамасы бойынша, халықтың көп бөлігі (90,6%) христиан дінін ұстанған, оның ішінде соңғы күнгі қасиеттілер 88,7% құрады. Католиктер 1,3% және протестанттар 0,6% болды. Басқа діндер халықтың 0,3% құрады. Халықтың 9,1% ешқандай дінге жатпады.
Жергілікті компаниялар
Провода 100-ден астам мейрамхана (оның 60-тан астамы қала орталығында) және бірнеше сауда орталықтары бар. "Шопс Эт Ривервудс" және "Прово Таун Центр" атты екі сауда орталығы Проводада жұмыс істейді. Қала орталығында, Центр көшесі мен Университет даңғылы бойында көптеген шағын дүкендер, музыкалық орындар мен бутиктер ашылды. Қала орталығында әр айдың бірінші жұмасында жергілікті суретшілердің туындыларын көрсететін "галереялық серуендер" ұйымдастырыла бастады. Прово қаласының орталығында және айналасында көптеген тамақтану орындары бар. Бес Прово компаниясы Inc. com-ның Inc. 5000 тізіміне – АҚШ-тағы ең жылдам дамып келе жатқан жеке компаниялардың тізіміне енді. Ең ірісі, "DieCuts With a View" компаниясы 1403-орында тұр және 26,2 миллион долларлық кіріс табады. Тізімдегі басқа компаниялар: "VitalSmarts" (4109-орында, 41,4 миллион доллар кіріс) және "Connect Public Relations" (3694-орында, 6,1 миллион доллар кіріс). Азия, Еуропа және АҚШ-та филиалдары бар "Ryze Trampoline Parks" әлемдік демалыс және ойын-сауық компаниясының бас кеңсесі Проводада орналасқан. 1980 жылдардың ортасынан 1990 жылдардың ортасына дейін жеке компьютерлік желілер саласындағы жетекші компания болған "Novell" компаниясының бас кеңсесі де Проводада болды және өркендеген кезеңінде бірнеше ғимаратты иеленді. Кейіннен ол "The Attachmate Group" және одан кейін "Micro Focus" компанияларына сатылды, соңғысы әлі де ондағы объектілерін сақтап тұр. "Food & Care Coalition" – Прово және Юта округтерінің тұрғындары арасында баспанасыз және төмен кірісті азаматтарға көмек көрсететін жергілікті ұйым. Олар еріктілерге мүмкіндіктер де ұсынады.
Халықаралық компаниялар
"Акция нысанасы" – атыс алаңдарын өндіруші компания. Morinda Bioactives (бұрынғы Tahitian Noni International) – таити нониі жемісіне негізделген денсаулық және тері күтім өнімдерін көп деңгейлі маркетинг арқылы сататын компания. Солтүстік Америка қарулары – атыс қаруын өндіруші. Nu Skin Enterprises – 1984 жылы құрылған тері күтім өнімдерін көп деңгейлі маркетингпен тарататын компания. Qualtrics – жеке меншік зерттеу бағдарламалық құралын жасаушы компания. Vivint (бұрынғы APX Alarm Security Solutions) – тұрғын үйлерге қауіпсіздік жүйелерін орнататын компания.
Жыл сайынғы мәдени іс-шаралар
Әр шілдеде Прово қаласында Американың Бостандық фестивалі өтеді, оның құрамында BYU-дағы «От стадионы» бар. Ол BYU-дың NCAA футбол командасының үй стадионы болып табылатын LaVell Edwards стадионында ұйымдастырылады. Тәуелсіздік күні тойы қала тұрғындары арасында кең танымал және Боб Хоуп, Дэвид Хассельхофф, Реба МакЭнтайр, Манди Мур, Хьюи Льюис пен «Жаңалықтар», Тоби Кит, Шон Ханнити, Фред Уиллард және Тейлор Хикс сияқты белгілі тұлғалар қатысқан. 2015 жылы шараға Journey және Оливия Холт өнер көрсетіп, оны тележүргізуші Монтель Уильямс жүргізді. Прово қаласында әр күзде тағы екі ірі фестиваль өтеді. Festival Latinoamericano – бұл жыл сайынғы, отбасылық демалысқа бағытталған Еңбек күні мерекесінде Прово қаласының орталық алаңында өткізілетін шара. Ол этникалық тағамдар, саудагерлер мен қойылымдар арқылы аймақтың испандық мәдениетін қалың жұртқа таныстырады. Қалада 2013 жылдан бері жыл сайын ЛГБТ Прово Прайд фестивалі ұйымдастырылып келеді.
Кови өнер орталығы
Кови өнер орталығы, сахналық өнер орталығы, 425 Батыс Орталық көшесінде орналасқан. Жыл бойында театрлық қойылымдар, балеттер, көркемсурет көрмелері және музыкалық өнерлеулер ұсынылады. Ғимараттың жалпы ауданы 670 орындық негізгі залдан тұрады. Үш би студиясы фортепиано, балет сабақтарына арналған порученьдер және айналармен жабдықталған. Бринтонның қара қорап театры кішігірім, жақын іс-шаралар үшін 60 орынға арналған. Төменгі вестибюльде Secured Gallery және Eccles Gallery деген екі көркемсурет галереясы да бар.
ЛДС шіркеуінің МТК
Прово – шіркеудің ең үлкен МТК орналасқан жер. Әр аптада шамамен 475 миссионер 3–9 апталық оқудан өтіп, миссионерлік қызметке аттанады, осылайша 120-дан астам елдегі 58 000-нан астам миссионерлер қатарына қосылады. Шамамен 1100 оқытушы (олардың көп бөлігі – миссионерлік қызметтен оралғандар) 62 тілді үйретеді. Проводағы МТК құрылысы 1974 жылдың шілдесінде басталып, 1976 жылдың шілдесінде аяқталды. 1990-шы жылдардың басында МТК кеңейтіліп, әлемдегі 17 осындай орталықтың ішіндегі ең ірісіне айналды. Қосымша құрылыс 2017 жылы аяқталды.
Академия алаңындағы Прово қалалық кітапханасы
Прово қалалық кітапханасы – 1892 жылы салынған, бұрынғы Бригам Янг академиясының ғимаратында орналасқан мемлекеттік кітапхана. Ғимарат 1976 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне қосылды. Кітапхана қорында 277 000-нан астам материал бар. Кітапхана Университет даңғылы мен Солтүстік 550-ші көшесінің қиылысында орналасқан.
Прово демалыс орталығы
2013 жылы құрылысы аяқталған орталық, Прово электр станциясының қасында су спорты мен демалысқа арналған орын болып табылады.
Прово Ютадағы ғибадатхана
Прово Юта ғибадатханасы Прово қаласындағы Рок каньонының етегінде орналасқан. Бұл ғибадатхана BYU және MTC-ге жақындығынан LDS шіркеуіндегі ең көп келушілерге қызмет ететін ғибадатханалардың бірі болып табылады.
Прово қаласының орталығындағы ғибадатхана
Университет даңғылы мен Центр көшесінің қиылысында орналасқан Прово қалалық орталық ғибадатханасы Прово аймағындағы Әкейлердің соңғы күнгі қасиеттілері үшін тағы бір ғибадатхана болып табылады. 2010 жылы Прово шатырында болған өрттен кейін, сол кездегі LDS шіркеуінің президенті Томас С. Монсон бұл орынды қаланың екінші ғибадатханасы етілетінін жариялады. Жөндеу жұмыстары аяқталып, ғибадатхана 2016 жылғы наурыз айында бағышталды.
Юта аңғарының конгресс орталығы
Юта доласы конгресс орталығы 2012 жылы ашылды. Оның жалпы жиналыс, іс-шараларға дайындық және ашық алаңдары бар.
Үкімет
Федералды деңгейде Прово Юта штатының 3-ші конгресс округіне кіреді, оны 2017 жылы сайланған республикашыл Джон Кертис өкілдік етеді.
Жоғары білім
BYU – Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуіне қарасты жеке университет. BYU – 34 000-нан астам студенті бар АҚШ-тағы үшінші ірі жеке университет. Ол – жоғары білім берудің шіркеулік білім беру жүйесінің жетекші оқу орны. Кампуста Спенсер У. Кимболл мұнарасы орналасқан, ол Прово қаласындағы ең биік ғимарат. Рокки Маунтин денсаулық сақтау мамандықтары университеті – жеке меншік, коммерциялық университет, денсаулық сақтау саласындағы жоғары білім беруге баса назар аударады. Солтүстік-батыс колледждер мен университеттер аккредиттеу комиссиясы (NWCCU) осы университетті аккредиттейді. RMUoHP медбикелік практикасы, физиотерапия, еңбек терапиясы және денсаулық ғылымдары бойынша бағдарламаларды ұсынады. RMUoHP Юта окруғының алғашқы жаңа медициналық мектебін салуды жоспарлап отыр. Прово колледжі – мансаптық білім беруде маманданған жеке, коммерциялық білім беру мекемесі. Мектепті тәуелсіз колледждер мен мектептерді аккредиттеу кеңесі (ACICS) аккредиттеген. Прово колледжі медбикелік, медициналық көмек көрсету, қылмыстық құқық, графикалық дизайн және кеңсе басқаруы сияқты салалардағы мамандықтар бойынша дипломдар мен біліктіліктерді ұсынады.
Бастауыш және орта білім беру
Прово қаласының көбісі Прово мектеп округінің құрамына кіреді. Мектеп тақтасында қаланың әртүрлі аудандарын өкілдік ететін жеті мүше бар. Он үш бастауыш мектеп, екі орта мектеп және үш жоғары мектеп бар. Прово орта мектебі Юта окруғындағы IB World статусын алған алғашқы мектеп болды. Мектеп 4A баскетболдан штаттағы кез келген мектептен көп рет жеңіс тұғырына көтерілген. Тимпвью орта мектебі 4A футболдан штаттағы жеңіс рекордтарымен мақтанады. Қаланың шағын бөлігі Альпін мектеп округіне қарасты. Амтрак стансасының жанында орналасқан Прово интермодальдік орталығы FrontRunner пойызын жергілікті автобус бағыттарымен және Greyhound қызметімен байланыстырады. Прово қалалық әуежайы Юта штатындағы ұшақтардың ұшып-қону саны бойынша екінші ең қызықты әуежай болып табылады. Allegiant Airlines 2022 жылдан бері осы әуежайда орналасқан.