Кіріспе
Берген округі, Нью-Джерси штаты, АҚШ-тағы ойын-сауық паркі.
Palisades Amusement Park – Нью-Йорк қаласынан Гудзон өзені арқылы орналасқан, 38 акр (шамамен 15 гектар) аумақты ойын-сауық паркі. Ол Нью-Джерси Палисадының үстінде, Клифсайд-Парк және Форт-Ли қалаларының аумағында жартылай-жартылай орналасқан. Парк 1898 жылдан 1971 жылға дейін жұмыс істеді, жабылуына дейін елдегі ең танымал ойын-сауық парктерінің бірі болып саналды. Оның орнында кейіннен биік қабатты тұрғын үй кешені салынды.
Троллейбустар паркі дәуірі: 18981910
Парк Гудзон өзеніне қарап, Нью-Джерсидің өзен жағалауындағы жерге орналасқан еді. Ол қазіргі Клиффсайд Паркі мен Форт-Ли арасында жатыр және Манхэттеннің солтүстік жағына қарады. 1898 жылы, автомобильдер кеңінен қолданылмай тұрған кезде, Берген округінің трамвай компаниясы паркті кешкі және демалыс күндері жолаушыларды тарту үшін трамвай паркі ретінде құруды жоспарлады. Алғашқыда ол "Палисададағы парк" деп аталды. 1908 жылы трамвай компаниясы паркті Аугуст Нойман мен Франк Нокске сатты, олар оны басқару үшін Элвен Х. Декстерді жалдады. Декстер түрлі-түсті көңіл көтеру құралдарын әкелді, олардың ішінде айналмалы дөңгелек, балалар шеруі және суға секіретін аттар болды.
Schenck-тің меншік құқығы: 1910-1934
1908 жылы парк Palisades ойын-сауық паркі деп қайта аталды, және жаңа иелері көңіл көтеруге арналған аттракциондар мен қызықтыру орындарын қоса бастады. 1910 жылы парк Николас және Джозеф Шенктер мен олардың Realty Trust компаниясы сатып алынды.
Розенталь иелігі: 19341971
1934 немесе 1935 жылы Николас пен Джозеф Шенк бұл жерді Джек пен Ирвинг Розентальға 450 000 долларға сатты. Ағайындылар мен кәсіпкерлер Бруклиндегі Кони-Айлендте концессиялықтар ретінде қор жинаған. Сонымен қатар, олар Коннектикут штатының Вест-Хейвен қаласындағы Савин-Рок ойын-сауық паркінде бірнеше концессия мен карусельге ие болды. Розенталдар 1927 жылы «Кони-Айленд Циклоны» ағаштан жасалған американдық тау-кенін салды, ол «Треверс Триплеттерінен» мүлдем өзгеше болды. 1935 жылы парк өртенгеннен кейін ішінара зақымдалды. 1944 жылы болған екінші өрт салдарынан алты адам қаза тауып, парк 1945 жылғы маусымға дейін жабылуға мәжбүр болды. Розенталдар парктің атын танымал Палисадес ойын-сауық паркі деп өзгертіп қайта берді. Көптеген тартымды орындардың бірі, құрылыс бастығы Джо Макки қайта салған және қайта жобалаған «Skyrocket» американдық тау-кені болды. Розенталдар жаңадан жөнделген тау-кенге өздерінің Кони-Айлендтегі тау-кенінің құрметіне «Циклон» деп ат қойды. 1958 жылы Джо құрылыс шебері Берт Уитвортпен бірге «Жабайы тышқан» американдық тау-кенін салды. Парктің беделі мен келушілер саны 1950-1960 жылдары үлкен жарнама және сол кезде салынған парктің музыкалық павильоны мен Caisson барының сәттілігінің арқасында арта түсті. 1950 жылдардың ортасында жергілікті радио жүргізушілері Клей Коул мен «Кузен Бруси» Морроу ұйымдастырған рок-н-ролл шоулары паркте басталды. 1960 жылдары Motown музыкалық топтары концерттер берді. Парк туралы жарнамалар 1950 және 1960 жылдардағы комикс кітаптарының соңғы беттерінде, сондай-ақ белгілі бір аттракционға бір рет тегін мінуге болатын купондармен бірге жиі жарияланды. Розенталдар Нью-Йорк метрополиясының жастары елдегі комикс кітаптарының ең ірі нарығын құрайтынын және комикс кітаптарында жарнама жасау мыңдаған потенциалды клиенттерге жетудің арзан жолы екенін түсінді.
Бөлектеу
1946 жылы саябақта Sun and Surf Club құрылды және бассейнге кіру мүшелерге ғана шектелді. Винс Гарджулоның "Палисадес ойын-сауық паркі: ғасырлық естеліктер" кітабында айтылғандай: "Шындығында, клуб паркінің әкімшілігіне келушілердің тері түсіне қарай кемсітуге мүмкіндік берді". Ол 1946 жылдың шілде айында сегіз қара және екі ақ адам бірге саябаққа келген жағдайды мысалға келтіреді. Ақ нәсілділерге билет алуға рұқсат берілген, ал қара нәсілділерге рұқсат берілмеген. Бұған жауап ретінде афроамерикалықтар Палисадес ойын-сауық паркі бассейнінің бөліну саясатына қарсы наразылық көрсетуді бастады. Кейбір наразылық білдірушілер "Жим Кроуға қарсы наразылық білдіріңіз" деген жазуы бар плакаттар ұстады.
"Palisades Park" әнінің танымалдылығы
1962 жылы Чак Баррис ән жазып, Фредди Кэннон "Палисадес Парк" атты парк туралы әнді орындады. Ән жоғары темптегі рок-н-ролл болды, оның бастауында ерекше орган үні естіледі. Әнге ойын-сауық паркінің дыбыстау эффектілері қосылды. "Палисадес Парк" әні бүкіл ел бойынша радиода ойналып, парктің даңқын одан әрі арттырды. "Палисадес Парк" әні парке келушілердің санын күрт арттырды. Ойын-сауық паркінің музыкалық сахнасының артындағы қоршауда тесік болды, жергілікті балалар осы тесік арқылы кіру ақысын төлемей парке кіріп отыратын. Розенталь ағалар бұл тесік туралы білгенімен, оны жөнге келтірген жоқ. Көптеген қазіргі заманғы ойын-сауық парктерінен өзгеше, келушілерге парке кіру үшін барлық қызметтерді қамтитын билет алу қажет болса, "Палисадес Эмьюзмент Парк" паркінде әрбір аттракцион мен ойын үшін жеке төлеу керек болды. Балалары жоқ болғанымен, балаларды жақсы көретін Ирвинг Розентал осы "құпия" кіреберістің сақталуына рұқсат берді және күзетшілерге осы тесік арқылы тығырықтап кіргендерге көз жұмуды бұйырды. Ол, ақшасы аз балалардың тегін кірсе, парктегі ақшаларын жұмсауға көбірек дайын болатынын ойлады. Ирвинг Розентал тегін кіру туралы ұсыныстарды спичка қораптарында және басқа да бұқаралық ақпарат құралдарында жариялады. Ол Нью-Йорк қаласының барлық жерінде "үш парақты" жарнамалық стендтерді орнататын жарнама компаниясының иесі болды. Соның салдарынан тұрақ тегін болды. Паркке келушілердің саны жылдар өте артқан сайын, парктегі тұрақ орын жетіспей бастады, көбінесе тез толып кететін. Эджвотердегі тік жардың төменгі бөлігінде қосымша тұрақ ашылды, ал қонақтарды автобустар парке дейін жеткізіп отырды. Қосымша тұрақ та толып кеткен кездерде, жүргізушілерге Джордж Вашингтон көпірі мен Линкольн туннелі арасындағы жергілікті көшелерде бірнеше шақырымға дейін тұруға тура келді. Бұл жергілікті тұрғындар мен кәсіпкерлер үшін тұрақ орынын азайтып, көлік қозғалысын қиындатты. 1947 жылдан 1971 жылға дейін "Палисадес Парк" паркіне жылына орташа есеппен 6 миллион адам келді. 1969 жылы бұл көрсеткіш 10 миллионға жетті. Нью-Йорк аймағындағы радио және теледидардағы жарнамалар халықты "Кел, кел!" деп шақырып отырды.
Өлім
Палисадес ойын-сауық паркін жабуға үш фактор себеп болды: жеткіліксіз тұрақ жағдайлары; парктің болашағына қатысты күмәннің күшеюі; және келушілердің жарақаттануы немесе қаза болу жағдайларының көбеюі. 1967 жылы Джек Розенталь Паркинсон ауруынан қайтыс болды, ал оның жалғыз иесі – ағасы Ирвинг болды. 70 жастағы Ирвинг паркті көп уақыт басқара алмайды деп күтілді. Отбасында мұрагерлер болмағандықтан, меншік кімге өтетіні белгісіз болды. Осы уақытта парк соншалықты танымал болғандықтан, Клифсайд Парк және Форт-Ли қалаларында жергілікті тұрғындар емес, паркке келгендердің тудырған тығындары нашарлап, күшейді. Жергілікті тұрғындар көлік кептелісіне, шуға, қоқысқа, нәсілдік құрамының өзгеруіне және парктің үлкен танымалдылығының басқа да салдарына наразылық білдірді. Олар жергілікті билік өкілдерінен шаралар қабылдауды талап етті. Сонымен қатар, құрылыс салушылар Палисадестен Манхэттенге ашылатын көріністен пайда көруге ниеттенді. Олар жергілікті билікті ойын-сауық паркінің жерін биік үйлер салу үшін қайта бөлуге және оны мәжбүрлеп сатып алуға ықпал етті. Келесі бірнеше жылда жерді көптеген құрылыс салушылар қарап, тиімді ұсыныстар жасады. Парктің 1950 және 60-жылдардағы өркендеу кезеңінде Форт-Лиді «өзінің қаласы» деп атаған Ирвинг Розенталь парктің жабылуын кейінге шегеріп, сатудан бас тартты. 1971 жылдың қаңтар айында Техас компаниясы Уинстон Centex Corporation мүлікті 12,5 миллион долларға сатып алып, оны Ирвинг Розентальге жалға беруге келісті, осылайша Палисадес ойын-сауық паркі соңғы бір маусым бойы жұмыс істей алды. Парк 1971 жылдың 12 қыркүйегінде түпкілікті жабылды. Әлемдегі ең үлкен ашық су бассейніне соңғы рет жүзген адам – парктің көп жылғы қызметкері және бассейннің басқарушысы Джордж Келлингердің ұлы Курт Келлингер болды. Парк жабылғаннан кейін Морган «Микки» Хьюз және Флетч Кремер кіші паркті тағы бір маусымға қайта ашуға тырысып, Уинстон Centex-тен жалға алды. Форт-Ли қаласы келесі көктемге дейін бизнес лицензиясын беруге құлық танытпады, тіпті содан кейін де мұндай лицензияны кепілдікке ала алмады. Ғимараттар бұзылды. Ойын-сауық құралдары сатылып, бөлшектелді және АҚШ пен Канададағы басқа ойын-сауық операторларына тасымалданды. Клифсайд Парк және Форт-Ли қалалары парктің су бассейнін қалалық демалысқа пайдалануды қарастырды, бірақ оның сүзгі жүйесі вандалдардың салдарынан жөндеуге келмейтіндей зақымданғанын анықтады. Бүгінде ескі парк орнында төрт заңғар пәтер үйі тұр. Алғашқы екі үй – Уинстон мұнаралары. Одан кейін Карлайл мұнаралары, содан соң Букингем мұнарасы салынды. 1998 жылы Палисадес паркінің ашылғанына 100 жыл толуына орай, Уинстон мұнараларының басшылығы парктің құрметіне ескерткіш орнатты. Ескерткіш – кішкентай парк, оның кірпіштерінде аттракциондардың аттары жазылған, «Естеліктер паркі» деп аталды. 2014 жылдың маусым айында «ондаған жылдар бойы шаң жинаған» «Циклон» аттракционының бес түпнұсқа вагоны Пенсильваниядан Берген округіне қайтарылды және парк жабылып 40 жылдан астам өткен соң қалпына келтіру жобасын жүргізу жоспарланды. Вагон жұмыс істемейтін болғанымен, оларды көпшілікке көрсетуге және қоюға жоспарланған.
After it closed, Morgan "Mickey" Hughes and Fletch Creamer Jr. tried to reopen the park for one more season and obtained a lease from Winston Centex. The town of Fort Lee would not issue a business license until the next spring, and even then the town could not guarantee such a license. The buildings were demolished. The rides were sold, dismantled, and transported to other amusement operators in the United States and Canada. The towns of Cliffside Park and Fort Lee considered using the park's salt water swimming pool for municipal recreation, only to find that its filtration system had been damaged beyond repair by vandals. Four high rise luxury apartment buildings stand on the old park site today. The first two built were Winston Towers. Carlyle Towers followed, and then the Royal Buckingham. In 1998, on the centennial of the opening of the original Park on the Palisades, Winston Towers management dedicated a monument to Palisades Amusement Park on its property. The monument is a small park, with the names of the rides inscribed on its bricks, named "The Little Park of Memories." In June 2014, five original roller coaster cars from The Cyclone that were "gathering dust for decades" were returned to Bergen County from Pennsylvania, and were planned to undergo a restoration project, more than 40 years after the park's closing. Though the cars are not functional, they were anticipated to be publicly showcased and displayed.
Танымал мәдениетте
1945 жылы түсірілген "Сағат" фильмінде Гадсон өзенінің арғы жағынан дөңгелекті тау-кен мен парктегі басқа да құрылыстардың жарықтары көрінеді, ал жас ғашықтар Риверсайд Драйвте автобус күтеді. 1956 жылы түсірілген "Біреу маған ұнайды" фильмінің титрлерінде парктің жарықтандырылған тақтасы мен дөңгелекті тау-кені Үстіңгі Манхэттендегі Гадсон өзенінен анық көрінеді. Парк болашақ ойын-шоу продюсері, жүргізушісі және кейін әнші-күйші болған, сондай-ақ ЦРУ-дың сабаушысы болды деген күдік тудырған Чак Барриске 1962 жылы Фредди Кэннонның "Palisades Park" әнін жазуға ықпал етті. The Beach Boys тобы "Amusement Parks U.S.A." әнінде паркті атап өтті, бұл ән 1965 жылғы "Summer Days (And Summer Nights!!)" альбомына енді. "Mad Men" сериалының 2007 жылғы 23 тамыздағы алтыншы бөлімінде Дон Дрейпер Аналар күніне арналған саяхаттан кейін қызы Салли Бет Дрейперді ұйықтатады. Салли қолында "Palisades ойын-сауық паркі" деп жазылған қызғылт гелий шары бар. Алан Бреннерттің 2013 жылғы "Палисадес парк" романы 1922 жылдан басталып, ойын-сауық паркі жабылған 1971 жылға дейінгі бір отбасының қиялын айтады. Автор паркті әңгіменің фон ретінде пайдаланып, роман үшін көптеген жергілікті тұрғындармен сұхбаттасты. 2014 жылдың шілдесінде американдық рок-тобы Counting Crows "Palisades Park" синглын шығарды, ол кейін 2014 жылғы "Somewhere Under Wonderland" студиялық альбомына енді. Әннің мәтінінде Sky Rocket және Wild Mouse сияқты парктің атаулары жиі кездеседі. Әнмен бірге Palisades Park-тың естелігіне арналған бейнеклип те шығарылды. "Watchmen" комиксінің IV тарауында доктор Манхэттен ойын-сауық паркінде түсірілген ескі суретке қарайды. Американдық соул-поп әншісі және әнші-күйші Эрин Моран, сахналық атымен A Girl Called Eddy белгілі, 2020 жылғы "Been Around" альбомында "Come to the Palisades!" әнін ұсынды, онда парк туралы ностальгиялық сезімдер білдіріледі. "The Sopranos" сериалының "The Telltale Moozadell" эпизодында Palisades Park-ты жарнамалайтын плакат көрінеді. "Palisades Park" әні "The Many Saints of Newark" фильмінде, HBO қылмыстық драмалық сериалы "The Sopranos" алғашқы фильмінде, Ньюарк полициясымен мазаланған такси жүргізушісінің радиосынан естіледі.