Кіріспе

I-name – XRI-дың бір түрі, домендер мен қолданбалар арасында ресурстар мен деректерді бөлісуге арналған OASIS ашық стандартындағы цифрлық идентификаторлардың бір түрі. I-name адамдарға есте сақтау және пайдалану үшін ең оңай болуы тиіс, оқуға қолайлы XRI болып табылады. Мысалы, жеке I-name =Mary немесе =Mary.Jones болуы мүмкін. Ұйымдық I-name @Acme немесе @Acme.Corporation болуы мүмкін.

Тұрақтылық

XRI-лар шешуге арналған бір мәселе – тұрақты адрестеу, яғни адамның немесе ұйымның байланыс деректері қанша рет өзгерсе де, өзгермейтін мекенжайды қалай сақтау. XRI-лар бұл мәселені қазіргі интернетте қолданылатын IP нөмірлеу және DNS атау қабаттарының (сондай-ақ телефон нөмірлері немесе жылдам хабар алмасу адрестері сияқты басқа да мекенжай түрлерінің) үстіне жаңа абстракция қабатын қосу арқылы шешеді. Мұндай абстракция қабаты жаңа емес – URN (Бірыңғай ресурс атауы) және басқа тұрақты идентификатор архитектуралары да осындай нәтиже береді. XRI қабатының ерекшелігі – ол екі түрлі идентификатор үшін бірыңғай синтаксис және ажырату протоколын ұсынады:

И-аты

I-атаулар – қарапайымдық және қолданудың ыңғайлылығы үшін жасалған, домендік атауларға ұқсас идентификаторлар. Көбінесе ұзақ сақталатын болғанымен, I-атаулар, домендік атаулар сияқты, иелері оларды басқа ресурстарға беруге немесе қайта тағайындауға құқылы. Мысалы, корпоративтік атауын өзгерткен компания ескі I-атауын басқа компанияға сата алады, ал екі компания да бастапқы I-нөмірлерін сақтап қалуы мүмкін. I-атауларды домендік атаулардан ең басты ажырататын нәрсе – олардың практикалық тұрғыда синонимді (мағынасы бірдей) және тұрақты I-нөмірінің болуы (төменде көрсетілген).

I-нөмірлері

I нөмірлер – ресурсқа (мысалы, адамға, ұйымға, қолданбаға немесе файлға) тағайындалған және ешқашан қайта тағайындалмаған машинамен оқылатын идентификаторлар (IP мекенжайларға ұқсас). Бұл, егер ол желіде кез келген жерде қолжетімді болса, ресурстың желілік нұсқасын адрестеу үшін әрқашан I нөмірін пайдалануға мүмкіндік береді. I нөмірлер, IP мекенжайлар сияқты, желілік маршрутизаторлардың өңдеуі мен шешуі үшін тиімді болу үшін жасалған. XRI синтаксисі сонымен қатар I атаулар мен I нөмірлерді бір XRI ішінде біріктіруге мүмкіндік береді. Сондықтан XRI қабаты ресурстардың I атауы мен I нөмірінің синонимдерін қолдайды – бірі, нақты әлемдік семантиканы көрсетеді және уақыт өте келе өзгеруі мүмкін, екіншісі – ресурстың атрибуттары (оның ішінде I атаулары) қаншалықты жиі өзгерсе де, оның тұрақты сәйкестігін көрсетеді. Сондай-ақ, HTTP негізіндегі XRI шешу протоколы I атауын немесе I нөмірін мақсатты ресурсты сипаттайтын XRDS құжатына айналдыру үшін пайдаланылуы мүмкін. XRI-лер DNS және IP адрестеу жүйелерімен кері үйлесімді, сондықтан домендік атаулар мен IP-адрестерді I атаулар ретінде (немесе сирек жағдайларда I нөмірлер ретінде) пайдалануға болады. DNS атаулары сияқты, XRI-лер де «делегациялануы» мүмкін, яғни, жергілікті компьютерлік файлдық жүйедегі каталогтардың атаулары сияқты, бірнеше деңгейге тереңдеуге болады. Мысалы, компания өзі үшін жоғарғы деңгейдегі (жалпы) I атауды тіркей алады, содан кейін оның бөлімшелеріне, қызметкерлеріне және т.б. екінші немесе төменгі деңгейдегі (қоғамдық) I атауларды тағайындайды. Мысалдар: =Мэри. Джонс*Генри @Мысал. Corp*Ecuador*Quito. I атаулары біріктірілген цифрлық мекенжайлар деп аталады, өйткені оларды XRI шешу протоколын пайдаланып XRDS құжаттарына айналдыруға болады, олар олар ұсынатын цифрлық сәйкестікке қол жеткізуге мүмкіндік беретін әртүрлі қызметтерді көрсетеді. OpenID, OAuth немесе XDI сияқты осы қызметтер осы сәйкестіктің бақылауындағы кез келген басқа да деректерді ашуы мүмкін. Жеке құпия қорғалады, өйткені сәйкестік иесі кіруді бақылайды. Мысалы, =Мэри. Джонс тіркеушісі бұл I атаудан спам алмайды, өйткені бұл электрондық пошта мекенжайы емес. =Мэри. Джонсты электрондық пошта мекенжайына айналдыру үшін бірінші Мэридің рұқсаты қажет, және мұндай сұраулардың заңдылығын i брокерлер тексеруі мүмкін. Адамдар үшін =атаулармен және ұйымдар үшін @атаулармен қатар, I атауларының үшінші негізгі түрі – жалпы ұғымдар үшін +атаулар. Бұл ағылшын тіліндегі жалпы есімнің XRI эквиваленті, мысалы, +гүлдер, +телефон нөмірі немесе +мазмұнының тізімі. Жалпы +атаулар таратылған деректермен бөлісуде өте пайдалы, өйткені оларды XRI тікелей сілтемелері ретінде бөлісетін деректердің нақты түрін көрсету үшін пайдалануға болады. Мысалы, =Мэри. Джонс/(+телефон нөмірі)/(+күндізгі уақыт) және @Acme/(+телефон нөмірі)/(+күндізгі уақыт) арқылы Мэри мен Acme-дің күндізгі телефон нөмірлерін сұрауға болады.