Кіріспе

Downtown (сондай-ақ City Center деп те аталады) – АҚШ, Юта штаты, Солт-Лейк-Ситидегі ең көне аудан. Қаланың барлық жоспары Храм алаңындағы Солт-Лейк ғибадатханасынан бастау алады.

Орналасқан жері

Солт-Лейк-Сити қаласының орталық бөлігі әдетте Солтүстік Храм және 1300 Оңтүстік көшелері аралығында, солтүстіктен оңтүстікке дейін, ал шығыстан батысқа қарай 500 Шығыс және 600 Батыс көшелері аралығындағы аумақ деп есептеледі. Орталық бөлікке Храм алаңы, Қақпа, Басты көше, орталық бизнес ауданы, Оңтүстік Храм және тағы да басқа аудандар кіреді. Жергілікті және мемлекеттік билік органдарымен, коммерциялық емес ұйымдармен қатар, екі маңызды бизнес ұйымы – Солт-Лейк палатасы және Downtown Alliance Солт-Лейк қаласының орталық бөлігін штаттың жүрегі және ең жанды, әртүрлі айманы ретінде ілгерілетеді.

Тарих

Қала орталығы алғаш рет 1833 жылы жоспарланған, бұл Солт-Лейк-Сити құрылғанға дейін 17 жыл бұрын болды. Жозеф Смит 20 000 адамға арналған қалалардың жоспарын жасады, ол орталықта бірнеше храмдарды қоршап тұрған, өзін-өзі қамтамасыз ететін отбасылық шаруашылықтары бар қалалық блоктарды қамтыды. Смит бұл жоспарды АҚШ-тың орталық-батысындағы Сион қаласына қолдануды ниеттенді, бірақ қуғын-сүргін мен Смит қаза болғаннан кейін, жоспар мормон пионерлерімен батысқа жеткізілді. Солт-Лейк қаласының орталығы 1847 жылы Бригам Янг Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің Солт-Лейк храмын салуға орын таңдағанда қалыптаса бастады, бұл елді мекеннің ядросын құрады. Храм алаңы желілік жүйенің орталығы болды, оны Оңтүстік храм, Батыс храм, Солтүстік храм және Шығыс храм көшелері шектеді. Көшелер Храм алаңының оңтүстік-шығыс бұрышынан арақашықтығы мен бағытына қарай аталды; мысалы, 200 Батыс – бұл меридианнан батысқа қарай екі блок, ал 400 Оңтүстік – оңтүстікке қарай төрт блок. Шығыс храм халық арасында Басты көше деп белгілі болды және 19 ғасырдың соңында ресми түрде қайта аталды. Бүгінгі күні ол қаланың сауда және экономикалық орталығы болып табылады.

Бас көше

Солт-Лейк-Ситиде алғашқы қоныс аударушы мормондар, жерді құрбан етудің бір түрін қабылдады, онда өсірілген егін мен өндірілген өнімдер Иса Мәсіхтің соңғы күнді қасиеттілер шіркеуінің (LDS шіркеуі) жергілікті қауымдастықтарының мүшелері арасында бөлістірілді. Бұл Солт-Лейк-Ситиге қатал сапардан кейін жаңа қоныс аударушыларға қажетті азық-түлік пен өнімдерді алуға мүмкіндік берді. Бұл алмасу ақырында «Сион» кооперативтік сауда мекемесіне (ZCMI) айналды. 1850 жылы Джеймс А. Ливингстон мен Чарльз А. Кинкейд негізгі көшеде алғашқы бизнестерді құрды, олар Кеңес үйінің оңтүстігіндегі аймақта орналасқан, ол Негізгі және Оңтүстік Храм көшелерінің бұрышында салынып жатқан еді. Мормон пионерлері Солт-Лейк аңғарында алғашқы 20 жыл бойы өте уединенді өмір сүрді, Солт-Лейк ғибадатханасы және Солт-Лейк театры сияқты ескерткіштерді салуды бастады. Алайда, 1865 жылы Парк-Ситиде орналасқан АҚШ әскерлері күміс тапты және оны әлемге жариялады. Бұл жариялаумен бірге Солт-Лейк-Ситиге жаңа адамдар ағыла бастады. Кеншілер қаланың орталық ауданын толығымен өзгертті. Жаңа толқындарды қабылдау үшін, Мейн-стриттегі көптеген бизнестер салундарға айналды, нәтижесінде көше «Виски көшесі» деген лақап атқа ие болды. Солт-Лейк-Ситиде көп жылдар бойы саяси және мәдени бөлініс болды. Мормондар көбінесе Солт-Лейк ғибадатханасының, Храм алаңындағы бақтардың және Мейн-стриттің солтүстік жағындағы ZCMI-нің маңында сауда жасап, жиналатын, ал шіркеу мүшелері емес, көбінесе алғашқы күндердегі кеншілер болған адамдар, мормондар басымдығы бар аймақтың оңтүстігінде қалатын. Бұл бөлініс әлі де сезіледі, әсіресе демалыс күндері кешке қала орталығының солтүстік жағындағы бизнес есіктерін ерте жапса, ал қала орталығының оңтүстік жағындағы барлар мен мейрамханалар түнгі уақытта көпшілікті қабылдайды. Бастапқыда бизнес ауданы Оңтүстік Храм мен 100 Оңтүстік арасында Мейннің батыс жағында орналасқан. 1880 жылдары аудан көшенің екі жағына да кеңейіп, 200 Оңтүстікке дейін жетті және 1900 жылға дейін он жыл сайын шамамен бір блокқа ұлғайды, содан кейін 400 Оңтүстікке жетті. Бүгінде Солт-Лейк-Сити қаласының оңтүстік шегі әдетте 900 Оңтүстік деп есептеледі.

Коммерциялық көше

1870 жылдан 1930 жылға дейін Коммерциялық көше (қазіргі "Регент көшесі" деп аталады) Солт-Лейктің әйгілі қызыл шам ауданы болды. Проституция Коммерциялық көшемен шектелгенде ғана ресми түрде мойынбұрылды. Бірақ жезөкшелік Коммерциялық көшеден тыс, басқа аудандардағы бұрынғы үйлерде де жалғасты, мысалы, Солт-Лейк-Ситидің Қытай қалашығы болған Плам Аллейде. 1880-жылдардың соңында бұл саудаға жасырын лицензия берілді. Полиция әр ай сайын барлық жезөкшелерді және олардың иелерін "ұстап", әрқайсысына 50 доллар айып салды. Дене тексеруден өткен соң, оларды босатып, енді ешқандай мазалаудан қорқымай кәсіптерін жалғастыруға рұқсат берілді. Көптеген белгілі Солт-Лейк тұрғындары Коммерциялық көшедегі ғимараттарға иелік етті, оның ішінде Бригам Янг Траст Компаниясы да бар, оның басқармасында Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің (LDS шіркеуі) көптеген көрнекті мүшелері кірді. Бригам Янг, кіші, сол кезде шіркеудің елшісі және банк вице-президенті, ғимарат кейін сатылғанға дейін бұл мәселе бойынша уақытша қызметтен шеттеді.

20 ғасыр

Солт-Лейк-Сити Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары қарқынды дамыды, ал қала орталығының ауырлық ортасы Самуэль Ньюхаус және басқа да ЛСД қауымына жатпайтын мүшелердің күш-жігері арқасында оңтүстікке қарай ықпалдасты. Экчендж Плейс тарихи ауданы осы кезеңнен сақталған ғимараттарды қамтиды. 1912 жылы Мейн-стрит пен 200-ші Оңтүстік көшелерінің қиылысында полиция офицері Лестер Уайр өзі жасаған электрлік еңіс жарығын орнатты, ол әлемдегі алғашқы жарық болды. Солт-Лейкте сол кезде кең тарамды трамвай желісі болды, ал Троллейбус алаңы жылдар бойы оның негізгі депосы болып қызмет етті, содан кейін автомобильдің дамуымен жүйе біртіндеп таратылды. Трамвай жүйесі қазір жоқ болғанымен, Троллейбус алаңы бейімделген қайта пайдаланудың керемет мысалы болып табылады және қаланың трамвайларының тарихына арналған мұражайды қамтиды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген адамдар қала орталығынан қала шетіне көшіп кетуге мүмкіндік алды. 1971 жылы Солт-Лейк-Ситидің орталық бөлігіндегі үйлердің 60%-ы жай-күйіне келмейтін халде болды. 1960 жылдардан бастап, LDS шіркеуі бастама көтерген қайта жандандыру жұмыстары басталды, ол әрқашан қала орталығын өзінің үйі деп санаған. 70-ші жылдары шіркеу ZCMI орталығын бұрын ZCMI универмагы орналасқан жердің толық қалалық блогына салды, тарихи дүкеннің фасадын сақтап қалды. Сондай-ақ, шіркеу Crossroads Mall салу үшін жерді жалға берді. Сауда орталығының жерінде бастапқыда Солт-Лейк-Ситидің ең көне ғимараты болған Амуссен зергерлік дүкені (1869) орналасқан. Қала тапсырысымен жүргізілген зерттеуде бұл Солт-Лейк-Ситидің ең маңызды сәулеттік ғимараты екені анықталды және оны сақтау жөніндегі жұмыстар жүргізілді. Алайда, ғимаратты құтқара алмастан, ол бұзылып, сауда орталығына орын жасалды. Осы кезеңде көптеген тарихи ғимараттар қала жаңарту барысында жоғалып кетті, олардың ішіндегі ең танымалдарының бірі 1892 жылы салынған және Луис Салливан жобалаған Дули ғимараты болды. LDS Church Office Building 1973 жылы аяқталды және 28 қабаттан тұрып, 420 фут биіктігімен Солт-Лейктің ең биік ғимараты атанды. Жергілікті аңызға қайшы, шіркеу кеңсе ғимаратынан биік ғимараттар салуға тыйым салатын ресми шектеу жоқ. 1970 жылдан 1976 жылға дейін Орталық Мейн-стриттегі сауда ауданы оңтүстік бөлігінен (Экчендж Плейс пен Бродвей маңында) солтүстік бөлігіне (ЛДС ғибадатханасының жанында) күрт өзгерді. Бұл өзгеріс сатып алу үлгілерінің өзгеруіне байланысты болды, сатып алушылар көшедегі дүкендерге қарағанда сауда орталықтарын артық көреді. Zion Securities компаниясы берген жер мен несие көмегімен екінші Main Street сауда орталығы 1978 жылы аяқталды. Crossroads Mall аяқталғаннан кейін, Main Street-тің оңтүстік бөлігі құлдырады, бастапқыда 117 жылдық тауар өндіруші Auerbachs дүкені жабылды. Басқа жабылулардың ішінде Broadway Music, Paris Company, Baker Shoes, Pembroke's, Keith O'Brien және Keith Warshaw болды. 1980 жылдары Сауд Арабиясының бизнесмені Аднан Хашогги Солт-Лейк-Ситиді ірі бизнес орталығына айналдыруды жоспарлады. АҚШ-та "Triad Utah" холдингтік компаниясын құрып, ол екі 43 қабатты көкжиек және Triad орталығында бірнеше орта биіктіктегі ғимараттар салуды жоспарлады. Хашогги Иран-Контра даусына қатысқандықтан, оның активтері федералды үкімет тарапынан тоңдырылды және көкжиектер ешқашан салынбады, нәтижесінде қазіргі Triad орталығында 3, 4 және 5 ғимараттар ғана қалды. Қала орталығын қайта жандандыру жұмыстары 1980 және 1990 жылдары жалғасты, оның ішінде 1983 жылы Ньюхаус қонақ үйін бұзу және 1991-1992 жылдары 57-ші блокты Галливан орталығы мен One Utah орталығына қайта құру ерекше көзге түсті. Utah Jazz командасының үйі болған Salt Palace аренасы бұзылып, 1991 жылы солтүстік-батысқа жаңа арена, Delta Center (Vivint Arena) Ларри Х. Миллердің басшылығымен салынды. Аренамен байланысты конгресс орталығы да бұзылып, сол жерде сол атаумен жаңа конгресс орталығы салынды. 1998 жылы American Stores Tower (Wells Fargo Center) аяқталды және бүгінгі күні Солт-Лейк-Ситидегі ең биік ғимарат болып табылады. LDS шіркеуінің кеңсе ғимараты алыстан қарағанда биік көрінеді, өйткені ол жоғары жерде орналасқан. 2000 жылы LDS Конференция орталығы аяқталды және Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің конференциялары үшін әлі де бар Солт-Лейк шатырының орнын басты.

21 ғасыр

Қала орталығы 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен қысқы Олимпиада ойындарында ерекше орын алды, қаланы әдемілеу және келушілер үшін көлік инфрақұрылымын жақсартуға күш салынды. The Gateway – үлкен, ашық аудандағы, жаяу жүргіншілерге арналған сауда орталығы, ол тарихи Union Pacific Депосының маңында салынды және Солт-Лейк Олимпиадалық алаңына иелік етеді. TRAX жеңіл рельстік жүйесі Олимпиадаға дейінгі жылдары салынды және тікелей Юта университетімен, Солт-Лейк халықаралық әуежайымен, сондай-ақ Оңтүстік Солт-Лейк, Вест-Вэлли-Сити, Мюррей және Дрейпер сияқты көптеген қала маңындағы елді мекендермен байланыстырады. 2004 жылы бұрын LDS Business College деп аталған Ensign College және BYU Salt Lake Center LDS Church сатып алған Triad Center-ге қала орталығына көшірілді. 2006 жылдан 2012 жылға дейін үш қалалық блокқа созылған, құны 1,5 миллиард доллар тұратын City Creek Center-дің көп мақсатты құрылысы, қала орталығына бизнес қызығушылығы мен жаяу жүргіншілер қозғалысын қайтаруға маңызды қадам болды. Жобаға кең сауда алаңдары, жаңа және жаңартылған кеңсе үйлері, жаңа тұрғын үйлер мен толық қызмет көрсететін азық-түлік дүкендері кірді. 2016 жылы 2468 орындық Экклс театры – жаңа Бродвей стиліндегі театр және оған жалғасқан 24 қабатты кеңсе ғимараты 111 Main солтүстікке қарай бір блок аралықта аяқталды. Қазіргі уақытта қала орталығы жылжымайтын мүлік дамуының "көре алмаған" деңгейін бастан кешіруде, COVID-19 пандемиясына қарамастан бірнеше ірі ғимараттар салынып жатыр, және 2021 жылдың сәуір айына қарай жоспарланған немесе салынып жатқан 5000-нан астам тұрғын үй бірлігі бар. Бұл жобаға Юта штатындағы ең биік ғимарат – 39 қабаттан тұратын Astra Tower-дің салынуы да кіреді.

Қылмыс

Пионер паркі, қала орталығының батыс шетінде, штаттағы ең қылмысты аудандардың бірі ретінде және көптеген есірткі сатушылар тоғысқан орын ретінде танылды. 2007 жылдың қараша айының басында болған алты күндік операция кезінде парктің ішінде және төңірегінде 658 адам ұсталды, бұл сол уақытта қалада жасалған тұтқындаулардың шамамен 70 пайызын құрады, ал бұл көрсеткіш Солт-Лейк-Ситидің барлық аумағының тек 1 пайызын ғана қамтиды. Пионер паркі бірнеше қатыгез шабуылдан кейін 2008 жылдың басында толыққанды қайта жаңартылды. 2017 жылы басталған даулы «Рио-Гранде» операциясы және 2019 және 2020 жылдары «Роуд-Хоум» үйсіздер бейімдеу орталығының жабылуы мен бұзылуынан кейін Пионер паркі аумағында қылмыс күрт азайды және нәтижесінде жаңару үрдісі байқала бастады.