Кіріспе
1153 жылы Аскалонды қоршау және басып алу. 1099 жылғы Бірінші крест жорығының соңғы шайқасы. Фатимид әскері Мысырға шегінді. Бірінші крест жорығының аяқталуы.
|қатысушы1=Крестшілер
|қатысушы2=Фатимид халифаты
|командир1=Бюльондық Годфри, Тулузалық Раймонд IV, Нормандиялық Роберт II, Фландриялық Роберт II, Бюлоньдық Эвстась III, Хаутвильдық Танкред, Беарндық Гастон IV
|командир2=Әл-Афдал Шаханшах
|күш1=10 200 адам
9 000 жаяу әскер
1 200 рыцарь
|күш2=20 000 адам
10 000 тұрақты жаяу әскер
4 000 тұрақты ат әскері
Белгісіз саны көмекші әскерлер (әрмениялық садақшылар, араб және бедуин жеңіл ат әскері)
|зардап1=Аз. Крестшілер әскері Годфри Бюльон басшылығымен Фатимид әскерін жеңіп, ығыстырып, Иерусалимнің қауіпсіздігін қамтамасыз етті. Крестшілер Иерусалимді басып алу мақсатын 1099 жылдың 15 шілдесінде аяқтады. Тамыз айының басында олар әл-Афдал Шаханшахтың басшылығымен 20 мыңдық Фатимид әскерінің жақындап келе жатқанын білді. Годфридің басшылығымен 10 200 сарбаздық крест әскері шабуылға шығып, 10 тамызда қаладан шығып, алда келе жатқан мұсылмандарға қарсы үлкен шайқаста бәрін тәуекелге ұшыратты. Крестшілер аяқтары жолақпен, Шынайы Кресттің қасиетті нысанын алып жүріп, патриарх Арнульф Шоккскийдің сүйемелдеуімен шеру жасады. Армия Иерусалимнен оңтүстікке қарай беттеп, 11-і күні Аскалонға жақындады және әл-Афдалдың орналасуы мен күшін көрсеткен мысырлық тыңшыларды ұстады. 12 тамызда таңертең крестшілер әскері Фатимид әскеріне күтпеген шабуыл жасады. Фатимидтер жеткілікті күзетшілерді орналастыра алмады, сондықтан олардың әскерінің бір бөлігі ғана соғысуға дайын болды. Крестшілер жартылай дайын Фатимид жаяу әскерін жеңіп алды, ал Фатимид ат әскері шайқасқа аз үлес қосты. Шайқас бір сағаттан да аз уақытқа созылды. Крестшілердің рыцарьлары лагердің ортасына жетіп, уәзірдің туын және жеке заттарын, соның ішінде қылышын тартып алды. Фатимидтердің кейбірі ағаштарға қашып, крестшілердің жебелері мен найзаларынан қаза тапты, ал қалғандары крестшілердің аяқтарына жабылып, рақым сұрады және жаппай қырғынға ұшырады. Қорқынышпен үрейленген уәзир кемемен Мысырға қашып кетті, ал крестшілер тірі қалғандарды өлтіріп, көптеген олжаны жинады. Ибн әл-Каланиси 12 700 Фатимидтің қаза тапқанын есептеді және барлық мұсылмандар көшіп кетуді жөн көргенін айтты. Иерусалимді қайтарып алуға жасалған алғашқы мұсылмандық әрекет толық жеңіліспен аяқталды, бірақ Годфри жеңістің нәтижесін пайдалана алмай, Аскалонды басып алмады, оның Фатимид гарнизоны тек Тулузалық Раймондқа ғана берілуге дайын болды, бірақ Годфри бұл талапты қабылдамады. Фатимидтердің Аскалондағы базасы Иерусалим Корольдығының үшін тікен болып қала берді және 1153 жылғы Аскалонды қоршауға дейін құламай қалды.
1099 final battle of the First Crusade
Fatimid army retreats to Egypt
End of the First Crusade
|combatant1=Crusaders
|combatant2=Fatimid Caliphate
|commander1=Godfrey of BouillonRaymond IV of ToulouseRobert II of NormandyRobert II of FlandersEustace III of BoulogneTancred of HautevilleGaston IV of Béarn
|commander2=Al Afdal Shahanshah
|strength1=10,200 men
9,000 infantry
1,200 knights
|strength2=20,000 men
10,000 regular infantry
4,000 regular cavalry
Unknown number of auxiliaries (Armenian archers, Arab and Bedouin light cavalry)
|casualties1=Light The crusader army led by Godfrey of Bouillon defeated and drove off a Fatimid army, securing the safety of Jerusalem. The Crusaders completed their primary objective of capturing Jerusalem on 15 July 1099. In early August, they learned of the approach of a 20,000 strong Fatimid army under vizier al Afdal Shahanshah. Under Godfrey's command the 10,200 strong Crusader army took the offensive, leaving the city on 10 August to risk everything on a great battle against the approaching Muslims. The Crusaders marched barefoot, carrying the relic of the True Cross with them, accompanied by patriarch Arnulf of Chocques. The army marched south from Jerusalem, approaching the vicinity of Ascalon on the 11th and capturing Egyptian spies who revealed al Afdal's dispositions and strength. (The distance from Jerusalem to Ascalon is about )
At dawn on 12 August, the Crusader army launched a surprise attack on the Fatimid army still sleeping in its camp outside the defensive walls of Ascalon. The Fatimids had failed to post enough guards, leaving only a part of their army capable of fighting. The Crusaders quickly defeated the half ready Fatimid infantry, while the Fatimid cavalry had little contribution in the fighting. The battle ended in less than an hour. The Crusader knights reached the center of the camp, capturing the vizier's standard and personal baggage, including his sword. Some Fatimids fled into the trees and were killed by Crusader arrows and lances, while others begged for mercy at the Crusaders' feet and were butchered en masse. The terrified vizier fled by ship to Egypt, leaving the Crusaders to kill any survivors and gather up a vast amount of loot. Ibn al Qalanisi estimated 12,700 Fatimid dead, and mentioned that all Muslims with the means to do so chose to emigrate. The first Muslim attempt to recapture Jerusalem ended in complete defeat, but Godfrey failed to exploit the victory and take Ascalon, whose Fatimid garrison was willing to surrender only to Raymond of Toulouse, a condition Godfrey would not accept. The Fatimid base in Ascalon remained a thorn in the side of the Kingdom of Jerusalem and would not fall until the siege of Ascalon of 1153.
Өмірбаян
Крестшілер Иерусалимге жорық кезінде Мысырдың Фатимидтерімен келіссөздер жүргізді, бірақ қанағаттанарлық келісімге қол жеткізілмеді. Фатимидтер Сирияны басқарудан бас тартуға дайын болды, бірақ Төменгі Левантты бергісі келмеді, бұл крестшілер үшін қабылдауға болмайтын нәрсе еді, олардың мақсаты Иерусалимдегі Киелі қабір шіркеуі болатын. Иерусалим ұзақ қоршаудан кейін 1099 жылдың 15 шілдесінде Фатимидтерден басылып алынды, және крестшілер Фатимид әскерінің оларды қоршауға алуға бет алғанын дереу білді. Крестшілер жылдам әрекет етті. 22 шілдеде Буйондық Годфри Қасиетті қабірдің қорғаушысы аталды, ал 1 тамызда Иерусалим патриархы аталған Арнульф Шоккский 5 тамызда Шынайы айқыш ағаштың бөлігін тапты. Фатимидтердің елшілері крестшілерге Иерусалимді тастап кетуді бұйырды, бірақ оларға жауап берілмеді. 10 тамызда Годфри қалған крестшілерді Иерусалимнен Аскалонға қарай, бір күндік сапарға бастап кетті, ал Петр Эрмит католик және грек православие дін қызметкерлерін дұға және процессиямен Қасиетті қабірден ғибадатханаға дейін жетеледі. Фландрияның Роберт II және Арнульф Годфриге ілесіп жүрді, бірақ Тулузаның Раймонд IV және Нормандияның Роберті Годфримен дауласып, немесе өздерінің барлаушыларынан Мысыр әскері туралы хабар күткендіктен қалып қойды. Мысырлықтардың келгені расталған соң, олар да келесі күні жолға шықты. Рамлаға жақын жерде олар Танкред пен Годфридің інісі Юстаспен кездесті, ол бұл айдың басында Наблус қаласын басып алуға кеткен еді. Армияның алдында Арнульф Кресттің бөлігін, ал Раймонд Агильерс өткен жылы Антиохияда табылған Киелі найзаның бөлігін алып жүрді.
Шайқас
Фатимидтерді әл-Афдал Шаханшах басқарды, ол шамамен 20 000 әскерге қолбасшылық етті (басқа есептерде Gesta Francorum-дағы 200 000 саны келтіріледі). Оның әскеріне түріктер, арабтар, парсылар, армянтар, күрдтер және эфиопиялықтар кірді. Ол Иерусалимдегі крестшілерді қоршауға алуды ниеттенген, бірақ өзімен бірге қоршау машиналарын әкелмеген; алайда, оның флоты Аскалон портында жинала бастады. Крестшілердің нақты саны белгісіз, бірақ Раймонд Агилердің мәліметінше, олардың қатарында 1200 атты әскер және 9000 жаяу әскер болған. Ең жоғары бағалау бойынша 20 000 адам болған, бірақ бұл жорылдың осы кезеңінде мүмкін емес. Әл-Афдал Аскалонның жанындағы әл-Маджал жазығында лагерь құрып, Иерусалимге жол тауып, крестшілерді қоршауға алуға дайындалды, бірақ крестшілердің онымен кездесу үшін кеткенін білмеді. 11 тамызда крестшілер қаланың сыртында Фатимидтер лагерін азықтандыруға арналған өгіздер, қойлар, түйелер мен ешкілерді тапты. Танкредтің Рамла маңындағы шайқаста тұтқындағандардың айтуынша, бұл жануарлар крестшілерді жерді тонап, шашырауына итермелеу үшін, Фатимидтерге шабуыл жасауды жеңілдету үшін жіберілген. Алайда, әл-Афдал крестшілердің аймақта екенін білмеген және оларды күтпеген. Дегенмен, бұл жануарлар келесі күні таңертең олармен бірге жүріп, әскерінің көрінісін күшейтті. 12 тамыз күні таңертең крестшілердің барлаушылары Фатимидтер лагерінің орналасқан жерін хабарлады, содан кейін әскер оған қарай бет түзеді. Жолда крестшілер тоғыз бөлімге бөлінді: Годфри сол қанатқа, Раймонд оң қанатқа басшылық етті, ал орталық бөлімді Танкред, Евстахий, Нормандиялық Роберт және Беарндық Гастон IV құрады; олар тағы екі кіші бөлімге бөлінді, ал әр бөлімнің алдында жаяу әскерлер жүрді. Бұл құрылым Аскалонның сыртындағы шайқасқа да қолданылды, әскердің ортасы Иерусалим мен Яффа қақпалары арасында, оң жағы Жерорта теңізінің жағалауымен, сол жағы Яффа қақпасына қаратылды. Көптеген деректерге сәйкес (крестшілер мен мұсылмандардың есебінде), Фатимидтер дайындықсыз ұсталды және шайқас қысқа болды, бірақ Альберт Экс шайқастың біраз уақытқа созылғанын және мысырлық әскердің жақсы дайындалғанын айтады. Екі негізгі қатар бір-біріне жебелермен, содан кейін найзалармен және басқа да қол қаруларымен шайқасты. Эфиопиялықтар крестшілер қатарына шабуыл жасады, ал Фатимидтердің алғы шебі крестшілерді айналып өтіп, олардың артқы қатарын қоршауға тырысты, бірақ Годфри оларды құтқаруға келді. Саны жағынан басым болғанына қарамастан, әл-Афдалдың әскері бұрын крестшілер кездескен Сельджук әскерлерінен кем күшті және қауіпті болды. Шайқас Фатимидтердің ауыр атты әскеріне қосылуға дайындық жасамас бұрын аяқталды. Әл-Афдал мен оның үрейленген әскері қаланың қауіпсіздігіне қашып кетті; Раймонд олардың кейбіреулерін теңізге қуды, ал басқалары ағаштарға шығып, жебелермен өлтірілді, ал қалғандары Аскалон қақпаларына қайтқанда қарылып қалды. Әл-Афдал лагерін және оның қазынасын қалдырды, оларды Роберт пен Танкред басып алды. Крестшілердің шығыны белгісіз, бірақ мысырлықтар 10 000 жаяу әскерін және Аскалонның 2700 тұрғынын, оның ішінде отаршылдарды жоғалтты.
Салдары
Тәңір жорықтарының сарбаздары түнде тастап кетілген лагерьде тағы бір шабуылға дайындалды, бірақ таңертең Фатимидтердің Мысырға шегініп жатқанын білді. Әл-Афдал кемемен қашып кетті. Олар қолдарынан келгенше көп олжаны, оның ішінде Туды және Әл-Афдалдың жеке шатырын алып, қалғанын өртеп жіберді. Олар 13 тамызда Иерусалимге оралды, көптеген тойлардан кейін Годфри мен Реймонд екеуі де Аскалонды өздеріне талап етті. Гарнизон бұл дауды естіген соң, берілуден бас тартты. Шайқастан кейін, крестшілердің көбі Еуропадағы үйлеріне оралды, олардың қажылық серті орындалды. Жыл соңына қарай Иерусалимде бірнеше жүз ғана рыцарь қалған болуы мүмкін, бірақ олар алғашқы тәңір жорығының табысынан шабыттанған жаңа крестшілермен біртіндеп күшейтілді. Аскалон шайқасы крестшілердің жеңісі болғанымен, қала Фатимидтердің бақылауында қалды және кейін қайтадан гарнизонмен толықтырылды. Ол Иерусалим Корольдігіне жыл сайынғы шабуылдардың базасына айналды, және 1153 жылға дейін, Аскалонды қоршау кезінде крестоносцы оны басып алғанға дейін, келесі жылдары көптеген шайқастар болды.