Кіріспе

Иоанна "Нана" Мускури (Ιωάννα "Νάνα" Μούσχουρη; 13 қазан 1934 жылы туған) – грек әншісі және саясаткер. Мансабында ол кем дегенде он екі тілде, оның ішінде грек, француз, ағылшын, неміс, голланд, португал, итальян, жапон, испан, иврит, уэльс, мандарин қытай және корсика тілдерінде 200-ден астам альбом шығарды. Мускури "Афинаның ақ розасы" әні арқылы бүкіл Еуропаға танымал болды, бұл ән алғаш рет неміс тілінде "Weiße Rosen aus Athen" деп жазылған, ол оның грек әні "Σαν σφυρίξεις τρείς φορές" (San sfyríxeis tris forés, "Үш рет сыбызғыласаң") бойынша жасалған адаптация. Бұл ән миллионнан астам дана сатылған алғашқы туындысы болды. 1963 жылы ол Люксембург атынан "Евровидение" ән байқауында "À force de prier" әнімен өнер көрсетті. Композитор Мишель Легрантпен достығының арқасында Мускури "Оскарға" ұсынылған "Шербургтің қолшатырлары" фильмінің тақырыптық әнін жазды. 1968 жылдан 1976 жылға дейін ол BBC телеарнасында "Нана Мускуриді ұсынады" атты жеке телешоуын жүргізді. Көп тілді тележұлдыз ретінде танылып, сол кездегі ерекше қара жиекті көзілдірігімен есімдері шешілген Мускури халықаралық жұлдызға айналды. 1981 жылы жазылған "Je chante avec toi Liberté" әні, француз, ағылшын ("Song for Liberty"), неміс ("Lied der Freiheit"), испан ("Libertad") және португал ("Liberdade") тілдерінде орындалған, оның ең үлкен хиті болуы мүмкін. 1985 жылы "Mistral's Daughter" телесериалының тақырыптық әні ретінде жазылған "Only Love" әні француз ("L'Amour en Héritage"), итальян ("Come un'eredità"), испан ("La dicha del amor") және неміс ("Aber die Liebe bleibt") тілдеріндегі басқа нұсқаларымен бірге бүкіл әлемде танымал болды. Бұл ән 1986 жылдың ақпанында екінші орынға шығып, Ұлыбританиядағы оның жалғыз хит-синглы болды. 1993 жылы Мускури ЮНИСЕФ-тің өкілі болып тағайындалды және 1994 жылдан 1999 жылға дейін Еуропалық парламентке грек депутаты болып сайланды. 2006 жылы ол "Евровидение" ән байқауының финалында арнайы қонақ ретінде таныстырылып, барлық уақыттағы ең көп сатылған әнші ретінде аталды. 2015 жылы ол неміс музыка қауымдастығы Deutsche Phono Akademie ұйымдастырған "Echo" музыкалық сыйлығымен ерекше жетістіктері үшін марапатталды.

Алғашқы жылдар

Нана Мускури 1934 жылдың 13 қазанында Критідегі Ханья қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Константинос жергілікті кинотеатрда кинопроекционист болып жұмыс істеді, ал анасы Аликки сол кинотеатрда билет сатушы болып жұмыс істеді. Мускури үш жасқа толғанда, оның отбасы Афинаға көшіп келді. Бұл оның ерекше ән дауысының қалыптасуына әсер еткен болуы мүмкін (жас кезінде дауысы құбылмалы, қараңғы альттан бастап, кейіннен одан бас тартып, керемет колоратура меццосына дейін жетті), оның әдемі ән дауысы мен демсіз, сыбырлайтын сөйлеу дауысының айырмашылығына себеп болуы мүмкін. Мускуридің балалық шағы Германияның Грекияны оккупациялау кезеңімен бірге өтті. Оның әкесі Афинадағы нацистерге қарсы күреске қатысты. Мускури 12 жасында ән сабақтарын бастады. Бала кезінде ол радиодан Фрэнк Синатра, Элла Фицджеральд, Джуди Гарланд, Шарль Трене, Билли Холидей және Эдит Пиаф сияқты әншілердің әндерін тыңдаған. 1950 жылы ол консерваторияға қабылданды. Ол классикалық музыканы терең зерттеді, әсіресе опералық ән өнеріне баса назар аударды. Консерваторияда сегіз жыл оқығаннан кейін, Мускуриді достары джаз музыкасын сынап көруге ынталандырды. Ол түнде достарының джаз тобымен бірге ән айта бастады. Алайда, Мускуридің консерватория профессоры оның классикалық біліміне қайшы келетін музыка жанрымен айналысқанын білгенде, оған жыл соңындағы емтиханға қатысуға тыйым салды. 2011 жылдың күзінде Ұлыбританияның ITV арнасында көрсетілген Джоанна Ламлидің грек саяхаты бағдарламасының бір бөлімінде Мускури актриса Джоанна Ламлиге консерваторияның басқа студенттерімен бірге Эпидавростағы амфитеатрде ән салуға жоспарлағанын айтты. Бірақ амфитеартқа келгеннен кейін Афинадағы консерваториядан оған осы өнер көрсетуге қатысуға тыйым салынғанын естіді, себебі ол жеңіл музыкамен айналысқан. Содан кейін Мускури консерваториядан шығып, Афинадағы Цаки клубында өнер көрсете бастады. Ол түнгі клубтарда джаз әндерін орындады, көбінесе Элла Фицджеральдтің репертуарына баса назар аударды. 1957 жылы ол Odeon/EMI Грекия үшін грек және ағылшын тілдерінде "Fascination" әнін жазды. 1958 жылы әлі де Цакиде өнер көрсетіп жүргенде, грек композиторы Манос Хаджидакиспен танысты. Хаджидакис Нананың дауысына әсерленді және оған ән жазуды ұсынды. 1959 жылы Мускури Хаджидакистің "Κάπου υπάρχει η αγάπη μου" (Kápou ipárchi i agápi mou, "Бір жерде менің махаббатым бар"; ақын Никос Гатсоспен бірлесіп жазылған) әнін Грек ән фестивалінде орындады. Ән бірінші орынды жеңіп алды және Мускури таныла бастады. 1960 жылғы Грек ән фестивалінде ол тағы екі Хаджидакистің шығармаларын орындады: "Τιμωρία" (Timōría, "Жаза") және "Κυπαρισσάκι" (Kyparissáki, "Кішкентай кипарис"). Екі ән де бірінші орынды бөлісті. Мускури сол жылы Барселонада өткен Жерорта теңізі ән фестивалінде Костас Яннидистің "Ξύπνα αγάπη μου" (Xýpna agápi mou, "Оян, сүйіктіім") әнін орындады. Ән бірінші орынды жеңіп алды, содан кейін ол Париждегі Philips Fontana компаниясымен жазбаларға келісімшарт жасады. 1961 жылы Мускури Грекия туралы неміс деректі фильмінің саундтрегін орындады. Нәтижесінде "Weiße Rosen aus Athen" ("Афинадан ақ гүлдер") атты неміс тіліндегі сингл жарық көрді. Ән бастапқыда Хаджидакис тарапынан халық әуенінен бейімделген. Ол Германияда сәттілікке жетіп, миллионнан астам дана сатылды. Кейіннен ән бірнеше тілге аударылды және Мускуридің ең танымал әндерінің біріне айналды.

Орта жастары

1979 жылы Мускоури Roses and Sunshine атты тағы бір ағылшын тіліндегі альбомын шығарды. Бұл альбом көбінесе фолк және кантри үлгілерінен тұрады, және Нил Янг, Долли Партон, Боб Дилан және Джон Денвер сияқты авторлардың туындыларын қамтиды. Ол Канадада жақсы қабылданды, ал альбомның «Even Now» (1978 жылғы Барри Манилоу хитінен өзгеше) әні АҚШ-тағы әдемі музыка радиостанцияларында жиі ойналатын әнге айналды. 1981 жылы ол «Je chante avec toi Liberté» әнімен әлемдік жетістікке жетті, ол Франциядағы сәттілігінен кейін бірнеше тілге аударылды. Бұл альбомнан алынған әсер оның келесі неміс альбомы Meine Lieder sind mein Leben-нің дамуына да көмектесті. 1984 жылы Мускоури Грекияға оралып, Геродос Аттикустың Одеонында көп көрермен алдында өнер көрсетті – 1962 жылдан бергі туған жеріндегі алғашқы өнер көрсетуі. 1985 жылы Мускоури «Only Love» әнін жазды, ол американдық телесериалдың тақырып әні болды – Джудит Кранецтің романы негізінде түсірілген «Mistral’s Daughter». Ән Ұлыбританиядағы хит-парадта 2-орынға жетті. Әннің басқа нұсқалары да сәтті болды: L'Amour en Héritage (француз тілінде), Come un'eredità (итальян тілінде), La dicha del amor (испан тілінде) және Aber die Liebe bleibt (неміс тілінде). Неміс тіліндегі нұсқасы Der wilde Wein деген атаумен басқа мәтінмен жазылды, бірақ Aber die Liebe bleibt пайдасына алынып тасталды. Сол жылы Мускоури Con Toda el Alma хитімен испан тіліндегі нарыққа қадам басты. Ән Испания, Аргентина және Чилиде үлкен жетістікке жетті. 1987 жылы ол әртүрлі тілдерде бес альбом шығарды, ал келесі жылы классикалық консерваториялық біліміне оралып, The Classical Nana (сондай-ақ Nana Classique) атты қос дискілік альбомын шығарды, онда классикалық әндердің және операдан үзінділердің жаңа өңдеулері болды. 1987 жылдың соңында ол Азияда, соның ішінде Оңтүстік Кореяда, Тайваньда, Сингапурда, Гонконгта, Малайзияда және Таиландта концерттер берді.

Кейінгі жылдар

Моускоридің 1991 жылғы ағылшын тіліндегі «Only Love: The Best of Nana Mouskouri» альбомы АҚШ-та ең көп сатылған альбомы болды. Ол 1990 жылдардың көп бөлігін әлемдік турларда өткізді. 1990 жылдардың басындағы альбомдарының арасында рухани музыка, «Gospel» (1990), испан тіліндегі «Nuestras Canciones», көп тілді, Жерорта теңізі тақырыбындағы «Côté Sud, Côté Coeur» (1992), «Dix Mille Ans Encore», «Falling in Love Again: Great Songs From the Movies» кірді. «Falling in Love» альбомында Гарри Белафонтемен екі дуэт жазылған. 1993 жылы Моускори «Hollywood» альбомын жазды. Мишель Легран продюсерлік еткен бұл альбом, фильмдерден танымал әндердің жинағы болды және кино әлеміне арналған құрметпен қатар, Криттегі әкесінің кинотеатрында отырған балалық шақтың естеліктеріне де сілтеме жасады. Ол 1996 және 1997 жылдары тағы бірнеше альбом жазды, олардың ішінде испандық «Nana Latina» (онда Хулио Иглесиас пен Мерседес Сосамен дуэттер болды), ағылшын тіліндегі «Return to Love» және француз поп классикасы «Hommages» альбомдары бар. 1997 жылы ол Нью-Йорктегі Әулие Иоанн соборында бейбітшілікке арналған маңызды концерт өткізді. Бұл концерт кейіннен альбом ретінде жарық көрді және АҚШ-та PBS телеарнасында арнайы бағдарлама ретінде көрсетілді. 2013 жылдың 30 мамырында Моускориге Канаданың Макгилл университеті құрметті доктор дәрежесін берді.

ЮНИСЕФ пен саясат

1993 жылы қазан айында Моускори ЮНИСЕФ-тің ізгі ниет елшісі болып тағайындалды. Ол бұрынғы елші, жақында қайтыс болған актриса Одри Хепберннің орнын басты. Моускоридің БҰҰ-дағы алғашқы миссиясы Босниядағы соғыстан зардап шеккен балалардың жағдайына назар аудару мақсатымен Боснияға бару болды. Одан кейін ол Швеция мен Бельгияда қайырымдылық концерттерінің сериясын өткізді. 1994 жылдан 1999 жылға дейін ол Грекия атынан оңшыл «Жаңа демократия» партиясынан Еуропалық парламент депутаты болды, содан кейін депутаттық өкілеттігінен бас тартты. Оның отставкаға кетуіне бірнеше себеп айтылды, олардың бірі – оның бейбітшілдік көзқарасы, екіншісі – ол саясаткердің күнделікті жұмысына дайын емес деп ойлағаны.

21 ғасыр

Моускори Шапельмен бірге Швейцарияда тұрады және 2008 жылы соңғы өнер көрсетуіне дейін карьерасы бойы жыл сайын жүздеген концерттер берді. 2004 жылы оның француздық жазба компаниясы Моускоридің негізінен француз тіліндегі 600-дан астам әнінен тұратын 34 CD жинағын шығарды. 2006 жылы ол туған Грекиясында алғаш рет өткен «Евровидение» ән байқауында қонақ ретінде өнер көрсетті. Сол жылы ол зейнеткерлікке шығу жоспарларын жариялады. 2005 жылдан 2008 жылға дейін ол Еуропа, Австралия, Жаңа Зеландия, Азия, Оңтүстік Америка, АҚШ және Канада бойынша қоштасу концерттік турне өткізді. 2008 жылдың 23 және 24 шілдесінде Моускори Афинадағы ежелгі Геродос Аттикус театрында өзінің соңғы екі «Қоштасу концертін» Грекияның премьер-министрі мен Афина мэрі, Берлин, Париж және Люксембург мэрі, сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпірінен келген жанкүйерлер мен мыңдаған афиналық жанкүйерлердің алдында өткізді. 2010 жылы Грекиядағы қаржылық дағдарысқа жауап ретінде Моускори елдің жаңаруына үлес қосу үшін зейнетақысынан бас тартатынын мәлімдеді. Ол былай деді: «Мен елімнің банкротқа ұшырағаны туралы жаңалықтарды барлық жерде көремін. Адамдар бұл туралы агрессивті пікір білдіреді. Бұл қорқынышты және мен үшін ауыр. Ешкім өз еліне жамандық тілемейді. Бұл өте көңілсіз және қынжырлы». 80 жасында ол үш жылдық «Туған күні құтты болсын» турнесіне шықты; 2018 жылы ол Еуропа мен Солтүстік Американың бір бөлігінде бес айлық «Forever Young» турнесін жоспарлады. 2015 жылы ол неміс музыка қауымдастығы Deutsche Phono Akademie тарапынан ерекше жетістіктері үшін «Echo» музыкалық сыйлығымен марапатталды. «Қоштасу турнесі» мен «соңғы концертіне» қарамастан, ол телешоуларда, әсіресе Германияда сирек болса да пайда болады, көбінесе «playback» (миминг) қолданады, ол өзінің мансабының көп бөлігінде сирек қолданған еді; соңғы рет 2023 жылғы 2 желтоқсандағы неміс (ARD1) «Das Adventsfest der 100 000 Lichter» (100 000 шамның мерекесі) бағдарламасында өнер көрсетті (бағдарлама атауының бір бөлігі оның ерте (1965) неміс хиттерінің бірін еске салады), онда ол бір әнді дуэт ретінде орындады және финалға қатысты.

Танымал мәдениетте

Британдық комедиан Бенни Хилл "Бенни Хилл шоуында" Моускуриді пародиалады. Ұзын көйлек киіп, үлкен көзілдірік тағып, ұзын қара шашымен ол баяу және тыныш дауыспен сөйлеп, ән айтты. Ол әндегі барлық оқиғаларды ағылшын тіліне аударған ұзын кіріспе жасады, содан кейін "грекше" бір ғана жол шырқады. Андреа Мартин 1981–1982 жылдар аралығында SCTV телеарнасының "The Nana Mouskouri Story" скетчінде Моускури рөлін сомдады (кейін DVD жинағына енгізілді). 1976 жылы Ронни Баркер "The Two Ronnies" бағдарламасында Нана Муссака кейіпінде Моускуриді пародиалады. Моускури 1970 жылдардағы Жаңа Зеландияның саяси сатиралық шоуы "A Week Of It" сериясының бірінші эпизодында пародиаланды. 1991 жылы британдық комедияшы Виктория Вуд өзінің "Реинкарнация әнінде" Моускури туралы айтты. Ән Вудтың сол жылғы "Виктория Вуд: Сатылған" телеарнайы бағдарламасына енгізілді. "Ed, Edd n Eddy" эпизодының бірінде ("O Ed Eleven"), Эддидің ағасының бұрынғы жатын бөлмесінде Нана Мускури плакаты бар екені көрсетілді. Карл Пилкингтон XFM радиосындағы "Рики Гервейс Шоуының" бөлігі болған "Rockbusters" байқауында Моускуриді жауап ретінде пайдаланды. 2005 жылдың 31 желтоқсанындағы хабарламада: "Менің әжем пенальти соққысын орындап жатыр. Ол допты қақпаға тигізуі керек", - делінген, бас әріптері (NM) = Нана Моускури (әже гол соғуы керек). Гервейс бұл жауапты "оның ең жақсы жауаптарының бірі" деп атады. 2015 жылы Лийна Вахтрик "Your Face Sounds Familiar" шоуының эстондық нұсқасында Моускуридің "Only Love" әнін пародиалады.

Өмірбаяндар

Chanter ma vie, Нана Мускори, Grasset ed., Париж 1989. және Το όνομά μου είναι Νάνα (To ónomá mou eínai Nána, "Менің атым Нана"), Нана Мускори, Livani Publishing, Афина 2006. , Mémoires: La fille de la chauve souris, Нана Мускори және Лионель Дюрой, XO Éditions, Париж 2007. және Memoirs, Нана Мускори және Лионель Дюрой, Джереми Леггат аударған, Weidenfeld & Nicolson, Лондон 2007. және Stimme der Sehnsucht: Meine Erinnerungen, Нана Мускори мен Лионель Дюрой, Ульрике Леликенс аударған, Schwarzkopf & Schwarzkopf, Берлин 2008.