Александр Ней: Ленинград қасіреті мен американдық өнердің жолы

Кіріспе

Советтер Одағында туған американдық мүсінші және суретші (1939 жылы туған)

Александр Ней (Александр Ней; 1939 жылдың қыркүйегінде Ленинградта, Советтер Одағында туған) – американдық мүсінші және суретші. 1972 жылы Францияда тұрақты түрде орналасқаннан кейін, 1974 жылы АҚШ-қа көшіп келді және содан бері Нью-Йорк қаласында тұрып, жұмыс істеп келеді. Қазіргі заманғы өнерде бірнеше ерекше стильдерді дамытқан ол, тесіктелген беттері мен тартымды формалары бар терракотта мүсіндерімен әйгілі.

Ерте өмір

Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде дүниеге келген Нейдің ерте балалық шағы қиындықтарға толы болды. Ней екі жасқа толуға екі апта қалғанда Ленинград қоршауы басталды, тарихшылар бұл оқиғаны соғыстың трагикалық тарихындағы екінші ең қасіретті шайқас деп сипаттайды. Маңызды қаланың теміржол байланыстары үзіліп, барлық азық-түлік пен энергиямен жабдықтау тоқтатылды. Содан кейінгі қыстарда Ленинград блокадасы кезінде екі-үш миллионға жуық бейбіт тұрғын, оның ішінде 400 мың бала қаза болды.

Өмірбаян

В. В. Лишевтің (1877–1960) үйінде жеке сурет сабақтары алғаннан кейін, 1954 жылдан 1957 жылға дейін Ней Ленинград өнер академиясының сурет мектебінде, ал 1957 жылдан 1959 жылға дейін Суриков атындағы Мәскеу өнер институтының сурет мектебінде оқыды. Ней көптеген прогрессивті көзқарастағы сурет студенттерімен достық қарым-қатынас жасады, қазірде ресейлік заманауи өнер саласындағы жұлдыздарға айналған Александр Косолапов, Леонид Соков, Александр Юликов, Лев Нуссберг және Вадим Космачёф сияқты тұлғалардың арасында болды. Оның өнерді жаңаша түсіндіруге жасаған тырашаң тырысыстары жас суретшіні өзінің құрбылары арасында жылдамдатып аңызға айналдырды. Суретшілер Александр Косолапов пен Игорь Макаревич, сондай-ақ басқалар Нейдің олардың алғашқы жылдарындағы ықпалды рөлін еске алады. 1965–1967 жылдары Ней Ленинградтағы Жас пионерлер үйінде балаларға мүсін жасауды үйретті. Оның шәкірттерінің арасында болашақ орыс жазушысы Сергей Довлатов (1941–1990) болды. 1967–1969 жылдары Ней Илья Репин институтында өнер тарихы және теориясы курстарын тыңдады. Ол суретші, мүсінші және өнер теоретигі ретінде өнер шеберлігін жетілдіре берді. Оның өнімді шығармашылық еңбектерінің Советтік Социалистік реализм талаптарымен қақтығысуына байланысты, Ней 1972 жылы иммиграцияға рұқсат болмағандықтан туристік визамен Францияға қашып кетті. Ол Париждегі Cité internationale des arts және Ниццадағы Villa Arson сияқты танымал өнер ошақтарында тұруға және студия ашуға мүмкіндік алды. 1974 жылы американдық абстрактілі экспрессионист суретші Элейн де Кунингтің (Уильямның әйелі) ынталандыруымен ол отбасымен бірге АҚШ-қа көшіп кетті. Кеңес Одағынан келген американдық иммигранттардың жаңа толқынының басталуын кездейсоқпен белгілеген бірнеше көрнекті мәдени тұлғалардың бірі Нейдің туындыларын "Русский чайный" залында кездейсоқ кездесуде марқұм американдық дизайнер Джин Мур тапты. Fifth Avenue және 57th Street көшелерінде орналасқан Tiffany & Co. компаниясының бас кеңсесінің ұзақ жылдар бойы вице-президенті болған Мур Роберт Раушенберг, Джаспер Джонс, Джеймс Розенквист және Энди Уорхол сияқты заманауи суретшілердің туындыларын көрсеткен болатын. Ол 1978 жылдан бастап Нейдің туындыларын көрсету үшін дисплейлер жасады, бұл шара трижиық жылдан астам уақытқа созылды. 1997 жылдың 29 мамырында көршілес коммерциялық ғимараттан туындаған 4 дабылдық шатырдағы өрт Манхэттеннің Алмаз ауданында орналасқан Нейдің екі қабатты үйі мен студиясына таралып, мыңдаған өнер туындыларын жойды. 2009 жылы Мәскеудегі Ұлттық заманауи өнер орталығы (NCCA) суретшінің 70 жылдығына арналған арнайы мерейтойлық көрме өткізді. Нью-Йорк қаласының мэрі Майкл Блумберг осы басылымның кіріспе сөзінде былай деп жазды: "Өмірінің барысында Ней мырза біздің қаламыздың және одан тыс жерлердің шығармашылық өміріне өшпес із қалдырды – әлемнің түкпір-түкпірінен келген адамдарды шабыттандырып, қозғалтқан алуан түрлі және бірегей туындылар жасады. Сонымен қатар, Ней мырзаның жетістіктері Нью-Йорк иммигранттарының шексіз әлеуетін көрсетеді, ал оның еңбекқорлығы мен табандылығы бәрімізге керемет үлгі болып табылады. Нью-Йорк қаласының атынан мен Ней мырзаны оның үлкен жетістіктері мен біздің қаланың мәдени өміріне қосқан баға жетпес үлесі үшін құттықтаймын".

After being given private art lessons at the home of influential Russian sculptor V. V. Lishev (1877–1960), from 1954 to 1957 Ney studied at the Art School of the Leningrad Academy of Arts, and later at the Art School of the Surikov Moscow Art Institute from 1957 to 1959. Ney befriended a wide number of progressive minded art students, now stars of the contemporary Russian art scene such as Alexander Kosolapov, Leonid Sokov, Alexander Yulikov, Lev Nussberg and Vadim Kosmatschof. His relentless efforts in creating strikingly new interpretations of art quickly made the young artist legendary amidst his peers. Artists Alexander Kosolapov and Igor Makarevich, amongst others, recall that Ney played an influential role in their early years. From 1965 to 1967, Ney taught sculpture to children at the House of Young Pioneers in Leningrad. Students included future Russian novelist Sergei Dovlatov (1941–1990). In 1967 through 1969, Ney attended art history and theory courses at the Ilya Repin Institute. He continued to perfect his skills as both a painter and sculptor, as well as an art theoretician. Due to his highly productive creative output's clashing with the Soviet mandates of Socialist Realism, Ney absconded to France in 1972 on a tourist visa, as immigration was not permitted. His was granted residencies and established studios in the famed art colonies of both Cité internationale des arts in Paris and Villa Arson in Nice. In 1974, at the encouragement of American Abstract Expressionist painter Elaine de Kooning (wife of Willem), he immigrated with his family to the United States. One of the first of several noted cultural figures whose early departure inadvertently signaled the start of a new wave of American immigrants from the Soviet Union, the legendary late American designer Gene Moore discovered Ney's work at a chance meeting at The Russian Tea Room. As the longtime Vice President of the flagship landmark location of Tiffany & Co. on Fifth Avenue and 57th Street, having displayed the works of contemporary artists Robert Rauschenberg, Jasper Johns, James Rosenquist and Andy Warhol, Moore created displays featuring Ney's works annually since 1978 for over thirty years. On May 29, 1997, a 4 alarm rooftop fire apparently caused by a neighboring commercial building descended into Ney's two floor home and studio located in Manhattan's Diamond District, destroying thousands of artwork. In 2009, the National Centre for Contemporary Arts (NCCA) in Moscow held a special anniversary exhibition to honor the artist's 70th anniversary. NYC Mayor Michael Bloomberg wrote in the accompanying publication's introductory forward:

″Throughout his career, Mr. Ney has made an indelible impact on the creative life of our City and beyond—building a diverse and unique range of work that has inspired and moved individuals from around the world. What’s more, Mr. Ney’s success demonstrates the boundless potential of the New York immigrant experience, and his hard work and perseverance set a wonderful example for us all. On behalf of the City of New York, I applaud Mr. Ney for his tremendous achievements and invaluable contributions to the cultural life of our City.″