Кіріспе

Correlli Douglas Barnett (28 маусым 1927 – 10 шілде 2022) – британдық әскери тарихшы, сонымен қатар экономикалық тарих саласында да еңбектер жазған, әсіресе Ұлыбританияның соғыстан кейінгі деиндустриализациясы туралы.

Әскери тарих

Барнетт 1963–64 жылдарғы BBC телехикаясы «Ұлы соғыс» бойынша тарихи кеңесші және жазушы болып жұмыс істеді. Ол 2003 жылғы Ирак соғысына қарсы әртүрлі газеттерге көптеген мақалалар жазды. Ол британдық фельдмаршал Бернард Монтгомериге сын айтқан және Солтүстік Африка кампаниясындағы қолбасшылар ретінде қызметтен уақытынан бұрын босатылған оның ізашарларының рөлін бағалаған «Шөл генералдары» кітабының авторы болды. Олардың ішінде 1940 жылдың соңында Киренаикадан итальяндықтарды ығыстырған Рихард О’Коннор және фельдмаршал сэр Клод Очинлек (ол оны «Аламейннің жеңімпазы» деп атады), ол Роммельді Эль-Аламейннің бірінші шайқасында тоқтатуға мәжбүр еткен, бірақ оның еңбегі үшін Уинстон Черчилль оны қызметтен босатты. Барнетт Монтгомеридің Эль-Аламейннің екінші шайқасында адам және материалдық ресурстарда айқын артықшылығы болғанын көрсетті және оны «эмоционалдық кемтар» деп сипаттады, бұл сипаттама, ол кейінгі басылымдарда атап өткендей, Найджел Гамильтонның өмірбаянында «толыққанды егжей-тегжейлі» расталды. Дегенмен, Барнетттің тұжырымдамаларына Майкл Карвер өзінің «Шөл соғысының қиындықтары» кітабында қарсы шықты. Карвер Барнеттті «жайсыз» деп атады және оның жұмысындағы көптеген қателерді көрсетті. Ол сондай-ақ «Британия және оның армиясы 1509–1970» кітабын жариялады, бұл зерттеу Ұлыбританияның ортағасырлық тарихының кең ауқымында саяси, әлеуметтік және әскери аспектілерді біріктіреді. Бірнеше еңбегінде («Шөл генералдары», «Қылыш ұстаушылар») Барнетт британдық қарулы күштерін дәстүрге берілгендіктен (мысалы, кавалериялық полктердің заманауи танк тактикасын қабылдауға құлшынбауы) және немістерге қарағанда нашар технологиялық жабдықтанған деп бейнеледі. Карвер де осы пікірге қарсы шықты, ол «Крусейдер» операциясы мен Газала шайқасы кезінде британдық технология неміс және итальяндық әскерлер қолданған технологиядан кем емес, тіпті кейбір жағдайларда жақсы болғанын атап өтті. Барнетт бұл тұжырымды британдық бронетехникасының шөлдегі және 1916 жылғы Ютланд шайқасындағы Джелликоның Ұлы флотының мысалында келтірді. «Бонапарт» (1978) еңбегінде ол Наполеон Бонапартқа қалыптан тыс сын көзқарас танытты, оны Жерорта теңізінің қарақшысы ретінде бейнеледі, ол туыстары мен жақындарына тәждер мен құрметтер таратуға құштар, және оның ең танымал жеңістерінің көптегені алдау мен сәттілікке байланысты екенін көрсетті (мысалы, Маренго шайқасына генерал Луи Десаистің кездейсоқ келгені).

Мақтаныш пен құлдырау кезеңі

Барнеттің "Құрмет пен құлдырау" сериясы: (1) Британдық биліктің құлдырауы; (2) Соғыс аудиті: Ұлыбританияның ұлы халық ретінде иллюзиясы мен шындықтары (АҚШ-та "Құрмет пен құлдырау: Ұлыбританияның ұлы халық ретінде арманы мен иллюзиясы" деп жарияланды); (3) Жоғалған жеңісі: британдық армандар, британдық шындықтар, 1945-50; және (4) Бейбітшілік үкімі: Ұлыбританияның өткені мен болашағы. Жалпы алғанда, бұл серия ХХ ғасырда британдық биліктің құлдырауын сипаттайды. Автор бұл құлдырауды XVIII ғасырдың соңынан бастап Ұлыбританияның басқарушы элитасының құндылықтарының өзгеруіне және евангелистік және конформистік емес христиандықтың ықпалына байланысты санайды. Барнетттің пікірінше, XVIII ғасырдың мемлекет қайраткерлері "ұлттық тәуелсіздіктің негізгі негізі ретінде ұлттық билікті, билікке жетудің құралы ретінде коммерциялық байлықты және осы үш нәрсеге жетудің құралы ретінде соғысты" қарастыратын "ақыл-ойы мен қалауы қатал" адамдар болған. Сонымен қатар, олар "халықтардың өмір сүру, өркендеу және үстемдік үшін үздіксіз күресте болуы табиғи және сөзсіз" деп есептеген. Барнетттің сөзіне қарағанда, британдық ұлттық сипат он тоғызыншы ғасырда терең моральдық революцияға ұшырады, бұл британдық сыртқы саясатына терең әсер етті. Сыртқы саясат енді "Англияның мүдделерін тиімді және оппортунистік жолмен іздеу" емес, жоғары этикалық стандарттарға құрметпен жүргізілуі керек еді. Барнетт осы тұжырымға "түсті кодталған графиктік кестеден бастады, ол 1940-1941 жылдары Ұлыбританияның қиын жағдайындағы барлық "стратегиялық" факторлардың себептік тізбегін логикалық түрде қадам сайын олардың шығу тегіне дейін іздестірді: саяси, әскери, экономикалық, технологиялық. Осы түрлі тізбектер ақырында ортақ негізгі себепке жиналды: он тоғызыншы ғасырдың басында басталған британдық басқарушы таптардың құндылықтарының – тіпті мінезінің – өзгеруі. Бұл мутация менің баяндауымның бастапқы нүктесін қамтамасыз етті, содан кейін, Энох Пауэллдің сөздерімен, оның шолуында, менің "соғыс аралығындағы жиырма жылдағы оқиғалар арқылы басшылық пен түсіндірме желісі" болды. А. П. Тейлор "Британияның құлдырауы" туралы былай деді: "Бұл тарихи деректерге негізделген жақсы күрес материалдары". Роберт Блейк бұл кітапты "жағымды, байсалды және даулы жазылған" деп атады. Питер Хеннессидің айтуынша, "Соғыс аудиті" 1986 жылы жарық көргеннен кейін бірден кең таралуға ие болды. Пол Аддисон "Соғыс аудитін" соғыс дәуіріндегі ортодоксальдыққа "қазірге дейін ең толық және тұрақты шабуыл" деп атады. Аддисон Барнетттің "XIX ғасырдағы лейс-ферер капитализмі мен оның ХХ ғасырдағы Британияға қалдырған мұрасының қатал сыншысы екенін мойындады. Осыған байланысты ол марксистік тарихшылармен ортақ пікірде және Э. П. Томпсонның пікірін мақұлдап келтіреді. Бірақ ол марксист емес, оның мемлекет пен қоғам арасындағы қарым-қатынастың идеалдық моделі – бисмарктық. Қазіргі Германияның дамуы, қатал Дарвиндік әлемде ұлттық тиімділікке ұмтылуға арналған мемлекеттің құрылуы арқылы, Барнетт Ұлыбританияның үлгісі ретінде ұстануы керек. Ол Британияның ұжымдық дәстүрін оншалықты, "романтизациялаушы гуманизм, индустриалдылыққа қарсы, иллюзиялармен жараланған және мемлекеттік мектеп жүйесімен жалғастырылған" деп түсіндіреді. Аддисон Барнетттің "Соғыс аудитіндегі" диссертациясын "бірқатар жеңілдетулерге" негізделген деп сынға алды. Біріншіден, ол Ұлыбританияның тарихын Еуропалық контекстінен ажыратып, перспективаны бұрмалады. Екіншіден, ол қайта құру бағдарламасының саяси қажеттілігін мойындамайды. Үшіншіден, ол өнеркәсіптік консервативті саясатты елемеді. Төртіншіден, оның талдауы ерекше таңдамалы, бір факторды – әл-ауқат мемлекетін және бір үкіметті ерекше атап, бұрын да, кейін де басқа ешқандай үкімет жеңмеген қиындықтарға жауапты деп есептейді". Роджер Скрутон Барнетттің мемлекеттік мектептерге қарсы тезисі "жақсы кітаптар сериясында" айтылса да, оның білім туралы көзқарасы қате: "Білім берудегі маңыздылық – бұл химералық мақсат және ағылшындар мұны білген. Он жылдан кейін қандай оқушының қызығушылығы болатынын кім біледі? Тіпті қолданбалы ғылымдарда да оқу бағдарламасын қалыптастыратын және өзгертетін өзектілік емес, білім". Скрутон былай деп жалғастырады: "Коррелли Барнетт бізді қандай ақыл-ой өміріне дайындады? Әрине, оған ұсынылғанды ұсынатын емес: ұлттық болмыстың синоптикалық көрінісі. Барнетттің шағымдарын қарастырғанымызда, олардың салыстырмалы баға беруден...

Құрметтер

Барнетт Кембридждегі Черчилль колледжінің мүшесі болды және 1977 жылдан 1995 жылға дейін Черчилль мұрағат орталығының сақтаушысы қызметін атқарды. 1973 жылдан 1985 жылға дейін ол қорғаныс зерттеулері жөніндегі Корольдік Біріккен қызмет институты кеңесінің мүшесі болды. Ол Британ империясы орденінің командирі дәрежесіне ие болды. 1983 жылдан 1989 жылға дейін қазынашыл болған Найджел Лоусон да Барнеттің білім беру жөніндегі пікірлеріне, әсіресе "Соғыс аудиті" еңбегіне сілтеме жасады. 1995 жылы Майкл Хеселтин Джон Мейджор кабинетінде премьер-министрдің орынбасары болғанда, ол кабинет мүшелерінің әрқайсысына Барнеттің "Жоғалған жеңіс" кітабының бір данасын сыйлады. Барнетттің "Иранға шабуыл жасау үшінші дүниежүзілік соғыстың басталуына әкелер еді" деген пікірін Ноам Чомски "Жараланған жыртқыш одан да қауіпті болады" атты мақаласында келтірді.

Жеке өмір

1950 жылы Барнетт Рут Мёрбиге үйленді. Олардың екі қызы болды. Рут 2020 жылы дүниеден озды. Барнетт 2022 жылдың 10 шілдесінде 95 жасында Норфолк графтығындағы Шығыс Карлтон елді мекенінде қайтыс болды.

Эсселер

"Жаңа әскери тепе-теңдік", ХХ ғасыр тарихы, 24 (1968). "Кінә: Логикалық емес уәде", Г. А. Панихас (ред.), Ұлылық уәдесі. 1914-1918 жылдардағы соғыс (Литлхэмптон кітап қызметі, 1968), 560–572 бб. "Әскери элитаның тәрбиесі", Руперт Уилкинсон (ред.), Басқарушы элиталар: Оқыту және іріктеу жөніндегі зерттеулер (Оксфорд университетінің баспасы, 1964). "1918 жылғы шабуыл", Noble Frankland және Christopher Dowling (ред.), ХХ ғасырдың шешуші шайқастары (Лондон: Sidgwick & Jackson, 1976), 62–80 бб. "Аучинлек", Michael Carver (ред.), Соғыс иелері. ХХ ғасырдың әскери қолбасшылары (Weidenfeld & Nicolson, 1976), 260–273 бб. "Технология, білім беру және өнеркәсіптік және экономикалық күш, қабілеттілік үшін білім беру: Кантор лекциясы 1, 1978 жылғы 13 қараша", Корольдік өнер қоғамының журналы, cxxvii (5271), 117–130 бб. "Ұлыбританиядағы ұзақ мерзімді өндірістік көрсеткіштер: білім беру мен зерттеулердің рөлі, 1850–1939", Derek J. Morris (ред.), Ұлыбританияның экономикалық жүйесі. Үшінші басылым (Оксфорд университетінің баспасы, 1985), 668–689 бб.