Кіріспе
Sir William Temple, 1st Baronet) - ағылшын дипломаты, саясаткері және жазушы. 1679 жылы маңызды дипломат ретінде елге қайтарылды және қысқа мерзімге Англия королі Карл II-нің басты кеңесшісі болды, бірақ кейін олардың арасы суық болды. Содан кейін Темпл елсіз жерге көшіп, бағбандалықпен және жазумен шұғылданды. Бүгінде ол зейнетке шыққаннан кейінгі өмірінің екі тұсымен танымал: ешқашан көрмеген Қытай бақшаларының суреттемесі және жас Джонатан Свифтті хатшылыққа алғаны. Біріншісі кейде ағылшын ландшафтық бақ стилінің бастапқы үлгісі ретінде қарастырылады, ол дизайнның ретсіздігін жоғары бағалады.
Sir William Temple, 1st Baronet (25 April 162827 January 1699) was an English diplomat, politician and writer. An important diplomat, he was recalled in 1679, and for a brief period was a leading advisor to Charles II of England, with whom he then fell out. Temple subsequently retired to the countryside, and thereafter occupied himself with gardening and writing. He is best remembered today for two aspects of his life after retirement: a passage on the designs of Chinese gardens, written without ever having seen one, and for employing a young Jonathan Swift as his secretary. The first is sometimes given as an early indication of the English landscape garden style, praising irregularity in design.
Өмірбаян
Уильям Темпл – ирланд судьясы және Роллс шебері сэр Джон Темплдің ұлы. Лондонда дүниеге келген және Кембридж университетінің Эммануэль колледжінде білім алған Темпл Еуропаны аралап, біраз уақыт Ирландия Парламентінің мүшесі болды, түрлі дипломатиялық миссияларда қызмет етті. Дипломат ретінде Темпл 1668 жылғы Үштік одақты және 1677 жылы Оранж принці мен Англия принцессасы Мэридің некесін сәтті келісімге келтірді. 1679 жылы елге оралғанда, ол Карл II-ге кеңес берді, бірақ голландтарға қарсы бағытты мақұлдамай, Шиндегі үйіне шегінді. Ол үкімет басқаруды реформалау жоспарын іске асыру үшін зейнеттен қайта шақырылды. Ол 1679 жылғы Жеке Кеңес министрлігінің негізін қалаушысы болды, ол сәтсіз болғанымен, кейіннен Министрлер кабинеті деп түсінілетін үлгідегі атқарушы билікті құруға жасалған алғашқы қадам болды. Карл II бұл жобаны мақұлдамады, оның пікірінше, ол Патшалық құқығының көп бөлігін жоққа шығарады, бірақ Шеттеу дағдарысының ерекше жағдайында оған қысқа мерзімге сынақтан өткізуге дайын болды. Кейін Темпл Шиннен кетіп, 1686 жылы Фарнхэмдегі Комптон Холлды сатып алды. Ол үйді Моор Парк деп атады, өйткені ол Гертфордширдегі Моор Парк үйіне қатты әсерленді және Фарнхэмде салған ресми бақтарына осы үйдің үлгісін алды. Осы жерде 1689 жылдан бастап кейіннен танымал болған Джонатан Свифт оның хатшысы болып жұмыс істеді. Свифт осы жерде Эстер Джонсонмен танысты, ол оның өмір бойы серігіне айналды және оны Стелла деп атады. Ол Темплдің қызы болды деген қауесеттерге қарамастан, дәлелдер оның жесір анасы Темплдің қарындасы Мартамен бірге оның үйінде тұрғанын көрсетеді. Темпл үйінің есігінің үстіне «Құдай бізге тыныштық үшін осы мүмкіндіктерді сыйлады» деген отбасылық ұранын орнатты және қоғамдық өмірден зейнетке шыққаннан кейін осы үйден үлкен ләззат алды. Ол Даңқты революцияға қатыспады, бірақ жаңа үкіметке мойынсұнып, Мемлекеттік хатшы лауазымын ұсынды, бірақ одан бас тартты. Темпл 1699 жылы Англияның Суррей графтығындағы Море Паркте қайтыс болды. Вестминстер аббаттығындағы ескерткіште оның әйелі Дороти мен қызы Диананың есімдері жазылған; 1722 жылы оның қарындасы Марта да аббаттықта жерленді және оның есімі монумент үшін қаржы бөлгендіктен қосылды. Ол достарының арасында өте қадірленді. Әдетте сыншыл Роберт Спенсер, Сандерлендтің 2-ші графы, оның өліміне қатты қайғырып, Темплдің қарындасы Мартаға «мен өзімді бақытты сезінуім үшін оны кейде көруге үміттендім» деп жазды.
Неке және балалар
1654 жылы Темпл сэр Питер Осборн мен Дороти Дэнверстің қызы Дороти Осборнға (1695 жылы қайтыс болған) үйленді. Бұл махаббат некесі болды және жұбайлар ұзақ жылдар бойы адалдықтарымен танылды: Дороти отбасының қысымына қарсы тұрып, Генри Кромвель және оның туысы Томас Осборн, 1-ші Лидс герцогы сияқты бірнеше басқа да лайықты күйеулерді қабылдаудан бас тартты. Олар Уильяммен бірге тоғыз баласының барлығынан аман қалды, олардың көпшілігі нәресте кезінде қайтыс болды; 1689 жылы олардың ересек ұлы Джонның өзін-өзі өлтіруі – олардың өміріндегі ең ауыр қайғы болды. 1689 жылдың 12 сәуірінде Уильям Блэтуайттың орнына Әскери хатшы болып тағайындалды. Бірнеше күннен кейін ол қалтасын таспен толтырып, Лондон көпірінің астындағы күшті ағымға лақтырып, суға батып кетті. Сол кездегі ең үлкен сенсация тудырған өзін-өзі өлтіруі, патшаға ұсынған сенімді агенттің сатқындығынан туындаған ресми алаңдаушылықтың салдары болды. Ол Франциядан келген гугенот отбасының қызы Мари дю Плесси Рамбуйеге үйленді, одан екі қызы қалды: Бақша жазушы ретінде Темпл Англиядағы өз кезеңіне тән болды, бірақ бәлкім, одан да жоғары дәрежеде, барлық түрдегі жеміс ағаштарын өсіруге қатты қызығушылық танытты және гүлдерге өте аз қызығушылық танытты: Мен гүлдер туралы ешқандай мәліметке кірмеймін, себебі оларды көру және иіскеуден ғана ләззат алдым, ал күтімге уайымдаған жоқпын, ол әйелдерге тән нәрсе, ерлерге емес; бірақ табыс толығымен бағбанда. Темпл Шараваджи немесе Шаравагги тұжырымын былай түсіндіреді: "Бізде құрылыс пен егіншіліктің сұлулығы негізінен пропорциялар, симметриялар мен біркелкіліктерде жатыр; біздің серуендеу жолдарымыз және ағаштарымыз бір-біріне сәйкес келіп, дәл қашықтықта орналасқан. Қытайлар мұндай егіншілік тәсілін жеңілсінбейді және жүзді санап айта алатын баланың таққа тізілген ағаштарды тік сызықта және бір-біріне қарсы отырғызуға болатынын айтады, және ол қалаған ұзындық пен кеңдікте. Бірақ олардың қиялының ең үлкен жетістігі – сұлулығы үлкен және көзге түсетін, бірақ ешқандай ретсіздік немесе бөліктердің орналасуы жоқ фигураларды жасау болып табылады, олар әдетте немесе оңай байқалады. Бізде мұндай сұлулық туралы түсінік болмаса да, оны білдіру үшін олардың нақты сөзі бар; және олар оны алғаш көрген кезде көздеріне тиетін болса, олар Шараваджи әдемі немесе тамаша дейді немесе осындай құрметті білдіреді. Ең жақсы үнді киімдеріне немесе олардың ең жақсы скрин және фарфорларына салынған суреттерге қарасаңыз, олардың сұлулығының бәрі осы сияқты, яғни ретсіз екенін көресіз. Бірақ мен арамыздағы бақтардың пішінінде мұндай тәжірибелерге кеңес бермес едім, олар кез келген қарапайым қол үшін тым қиын жетістіктерге толы тәуекелдер болып табылады; және олар жақсы табысқа жетсе, одан да көп құрметке ие болуы мүмкін, бірақ олар сәтсіздікке ұшыраса, одан да көп ұятқа ұшырайды, және 'олардың сәтсіздікке ұшырау ықтималдығы жиырмаға бірдей', ал тұрақты пішінде үлкен және көзге түсетін қателер жасау қиын. Кейінгі сыншылар Темплдің прозалық стилін жоғары бағалады. Юм оны бейқам және шетелдік идиомалармен зақымдалған, бірақ жағымды және қызықты деп атады; кітапты оқып шығу сияқты емес, серіктеспен әңгімелесу сияқты. Сэмюэл Джонсон оны ағылшын прозасына ырғақ берген алғашқы жазушы деп атады. Оның стилі Свифтпен де жоғары бағаланды. Маколей оның прозасын ерекше ашық және әуенді деп атады."
As a garden writer, Temple was rather typical of his period in England, but perhaps to an extreme degree, in being highly interested in growing fruit trees of all sorts and very little interested in flowers:I will not enter upon any Account of Flowers, having only pleased my self with seeing and smelling them, and not troubled my self with the Care, which is more the Ladies Part than the Mens; but the Success is wholly in the Gardener. The passage in which Temple outlines the concept of Sharawadgi or Sharawaggi is the following:Amongst us, the Beauty of Building and Planting is placed chiefly in some Proportions, Symmetries and Uniformities; our Walks and our Trees ranged so, as to answer one another, and at exact Distances. The Chineses scorn this way of Planting, and say a Boy that can tell an Hundred, may plant Walks of Trees in strait Lines, and over against one another, and to what Length and Extent he pleases. But their greatest reach of Imagination, is employed in contriving Figures, where the Beauty shall be great, and strike the Eye, but without any Order or Disposition of Parts, that shall be commonly or easily observ'd. And though we have hardly any Notion of this sort of Beauty, yet they have a particular word to express it; and where they find it hit their Eye at first Sight, they say the Sharawadgi is fine or is admirable, or any such Expression of Esteem. And whoever observes the Work upon the best Indian gowns, or the Painting on their best Skreens and Purcellans, will find their Beauty is all of this Kind, (that is) without Order. But I should hardly advise any of these Attempts in the Figure of Gardens among us; they are Adventures of too hard Atchievement for any common hands; and tho' there may be more Honour if they succeed well, yet there is more Dishonour if they fail, and 'tis Twenty to One they will; whereas in regular Figures, 'tis hard to make any great and remarkable Faults. Temple's prose style was praised by later critics. Hume called it negligent and infected by foreign idioms, but agreeable and interesting; not like the perusal of a book, but conversation with a companion. Samuel Johnson called him the first writer who gave cadence to English prose. His style was also highly praised by Swift. Macaulay called his prose singularly lucid and melodious.
Өлім
Темпл 1699 жылғы 27 қаңтарда қайтыс болды. Ол Вестминстер аббаттығында жерленді, бірақ оның жүрегі, өзінің арнайы тілегімен, Moor Park-тағы күн сағатының астында, сүйікті терезесінің жанындағы орындықтың қасына күміс лақетке салынды. Свифт: "Ол таңғы сағат бірде қайтыс болды, және оның қазасымен адамзаттың барлық ұлы және жақсы жандардың соңғысы да көшті" деп жазды.